Kỷ lục mới được thiết lập

Những biến động địa chính trị tác động mạnh đến chuỗi cung ứng hàng hóa, nhiều thị trường nâng chuẩn hàng nhập khẩu, chi phí vận tải biển tăng cao… dường như không làm cản đường đua xuất khẩu.

Xuất nhập khẩu tháng 5/2026 đã vượt 99 tỷ USD, đánh dấu lần đầu tiên thương mại hàng hóa đạt mức kỷ lục này. Nhờ đó, 5 tháng đầu năm, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước đã vượt 445 tỷ USD, tăng 25% so với cùng kỳ, tức tăng thêm gần 90 tỷ USD, thể hiện vai trò trụ cột của quốc gia có quy mô thương mại lớn top 20 thế giới.

Điểm sáng của thương mại 5 tháng là xuất khẩu đạt 215,66 tỷ USD, tăng 19,5% (tương ứng tăng 35,13 tỷ USD), còn nhập khẩu đạt 229,46 tỷ USD, tăng 30,8% (tương ứng tăng 54 tỷ USD). Do nhập khẩu liên tục tăng cao những tháng gần đây, cán cân thương mại thâm hụt gần 14 tỷ USD (cùng kỳ xuất siêu hơn 5 tỷ USD).

Xuất khẩu 5 tháng tăng cao, song mức tăng trưởng của khu vực doanh nghiệp trong nước đang chậm lại, trong khi khu vực FDI vượt lên. Thống kê cho thấy, khu vực kinh tế trong nước xuất khẩu 43,5 tỷ USD, chỉ tăng 2,5%, chiếm 20,2% tổng kim ngạch xuất khẩu; còn khu vực FDI (kể cả dầu thô) đạt 172,16 tỷ USD, tăng mạnh 24,7%, chiếm 79,8%.

Những ngành hàng ghi nhận mức tăng trưởng mạnh có điện tử, máy tính và linh kiện tăng 46,2% (56,1 tỷ USD); máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng khác tăng 22,1% (gần 27 tỷ USD); điện thoại các loại và linh kiện tăng 17,7% (26,37 tỷ USD); phương tiện vận tải và phụ tùng tăng 17,1% (gần 8 tỷ USD).

Nhóm hàng dệt may, giày dép, gỗ và sản phẩm gỗ tạo thặng dư thương mại, có tăng trưởng, song ở mức thấp, chỉ tăng 0,4%, 0,2% và 2,9% so với cùng kỳ, với kim ngạch tương ứng 15,1 tỷ USD, 9,78 tỷ USD và 7,02 tỷ USD. Khó khăn với các ngành hàng này là nhu cầu thị trường phục hồi chậm và chi phí vận tải, bảo hiểm tăng cao.

Đối với nhóm sản phẩm của ngành nông nghiệp, đường đua xuất khẩu đã được tiếp sức bởi sự nỗ lực nâng chuẩn, đáp ứng tiêu chuẩn của các nhà nhập khẩu, nhờ đó, một số nhóm hàng nông sản đều có tăng khá (rau quả tăng 20,4%, hạt tiêu tăng 14,4%...).

Với ngành thủy sản, riêng tháng 5 tiếp tục mang về 1,02 tỷ USD, lũy kế 5 tháng đầu năm 2026 đạt 4,67 tỷ USD, tăng 11% so với cùng kỳ năm ngoái.

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), mức tăng 2 con số cho thấy ngành thủy sản vẫn giữ được đà phục hồi, nhưng kết quả này chưa phản ánh đầy đủ những khó khăn phía sau, khi đơn hàng thận trọng hơn, thị trường phân hóa rõ hơn và yêu cầu tuân thủ ngày càng trở thành điều kiện then chốt để giữ khách hàng.

Ấn tượng là thủy sản Việt Nam xuất sang thị trường Trung Quốc và Hồng Kông đạt 1,2 tỷ USD, tăng 40,5% trong 5 tháng qua. Nhu cầu tăng đối với tôm, cá tra, cua, nhuyễn thể và một số hải sản giá trị cao tại các thị trường này đã hỗ trợ đáng kể cho xuất khẩu khi doanh nghiệp tận dụng được cơ hội chốt đơn hàng.

Bám chặt thị trường chủ lực

Nhờ phân tích kỹ các thị trường, nắm bắt thông tin kịp thời, điều hành sản xuất linh hoạt, tính chuẩn sức mua của người tiêu dùng, khiến tăng trưởng xuất khẩu sang các thị trường chủ lực đều ở mức 2 con số.

Trong đó, Mỹ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, với kim ngạch đạt 69,6 tỷ USD, tăng 21,6% so với cùng kỳ; xuất khẩu sang EU đạt 26 tỷ USD, tăng 13,2%; Trung Quốc đạt 30,1 tỷ USD, tăng 28,2%; Hàn Quốc đạt 13,2 tỷ USD, tăng 14,7%; ASEAN đạt 18,5 tỷ USD, tăng 16,9%; Nhật Bản đạt 12,1 tỷ USD, tăng 14,2%.

Riêng 6 thị trường/khu vực thị trường kể trên đã mua của nước ta 171 tỷ USD hàng hóa chỉ trong 5 tháng đầu năm, từ hàng điện tử, máy móc, hàng dệt may, đồ gỗ, thủy sản...

Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) đánh giá, xuất khẩu tăng tốc giữa tứ bề khó khăn cả trong lẫn ngoài, cho thấy doanh nghiệp thuộc những ngành hàng xuất khẩu lớn đang tận dụng tốt các hiệp định thương mại tự do như EVFTA, CPTPP, RCEP... để tạo lợi thế cạnh tranh.

“Các FTA tiếp tục phát huy hiệu quả trong việc mở rộng thị trường xuất khẩu và giảm thiểu rào cản thuế quan, nhờ đó giúp hàng xuất khẩu đạt được dấu mốc tăng trưởng mới”, Cục Xuất nhập khẩu nhận định.

Biến số đơn hàng nửa cuối năm

Đi qua gần nửa đầu năm, bức tranh xuất khẩu đang tích cực, song kết quả này không là bảo chứng cho chặng đường nửa cuối năm bởi rủi ro vẫn đang chực chờ, cùng những câu hỏi chưa có lời giải đáp.

Với thủy sản, dù tăng trưởng 5 tháng tích cực, nhưng đơn hàng nửa cuối năm vẫn còn nhiều biến số, rõ nhất là sự khó đoán định tại Mỹ và EU khi đối diện mức tăng trưởng âm lần lượt -10% và -2,2%.

VASEP nhìn nhận, Mỹ và EU là hai thị trường có sức ép lớn về thuế, phòng vệ thương mại, truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm, chống khai thác bất hợp pháp và phát triển bền vững.

Dù vậy, VASEP dự báo xuất khẩu thủy sản năm 2026 có thể đạt mức tăng khoảng 8-10%, kim ngạch trên 12 tỷ USD nếu thị trường Trung Quốc tiếp tục duy trì nhu cầu, cá tra giữ được lợi thế giá, tôm cải thiện khả năng cạnh tranh. Ngược lại, nếu chi phí tuân thủ, logistics, phòng vệ thương mại và thiếu nguyên liệu kéo dài, tăng trưởng nửa cuối năm sẽ chậm lại.

Với các ngành công nghiệp chế biến chế tạo thì lo nhất là xuất khẩu sang Mỹ, bởi lúc này câu chuyện đàm phán về thương mại, mức thuế quan đối ứng chưa rõ ràng.

Bà Virginia B. Foote, nhà sáng lập kiêm Chủ tịch Bay Global Strategies, Chủ tịch Hiệp hội Thương mại Mỹ tại Hà Nội (AmCham Hà Nội) nhận xét, Việt Nam đang đứng trước giai đoạn quan trọng trong đàm phán thương mại với Mỹ, khi thời hạn dự kiến hoàn tất Thỏa thuận thuế đối ứng (ART) đang đến gần.

Thông tin từ các cuộc tiếp xúc gần đây cho thấy, các đoàn đàm phán song phương Việt - Mỹ, từ cấp kỹ thuật đến cấp cao nhất đã được triển khai tích cực, dự kiến hoàn tất thỏa thuận trong tháng 6/2026.

“Từ nay đến ngày 24/7, mục tiêu quan trọng nhất của Việt Nam là hoàn tất việc ký kết ART với Mỹ nhằm xác lập mức thuế ổn định cho hàng hóa xuất khẩu trong bối cảnh nhiều quốc gia cạnh tranh trực tiếp đã đạt được những thỏa thuận ban đầu với Washington”, bà Foote nói.

Sự quan tâm của doanh nghiệp xuất khẩu dành cho thỏa thuận thuế đối ứng với Mỹ càng lớn khi nhiều đối thủ cạnh tranh của Việt Nam đã đi trước một bước trong việc thiết lập các khung khổ thuế quan với Washington.

Hiện Indonesia và Bangladesh đã đạt được các thỏa thuận ban đầu với mức thuế ART 19%, đồng thời vẫn duy trì cơ chế thuế tối huệ quốc (MFN). Trong khi đó, Trung Quốc sẽ không ký kết ART, nhưng dự kiến ký hai thỏa thuận thương mại khác với Mỹ và được dự báo có thể áp dụng quanh ngưỡng 20%.

Tuy nhiên, cạnh tranh thuế quan chưa làm thay đổi đánh giá tích cực về thị trường Mỹ trong năm nay. Bộ phận phân tích Công ty Chứng khoán VnDirect cho rằng, nhu cầu tiêu dùng tại Mỹ tiếp tục duy trì tương đối ổn định. Dẫu vậy, rủi ro bên ngoài vẫn cần được theo dõi. Mức thuế toàn cầu 10% của Mỹ theo Section 122 (Điều 301, Đạo luật Thương mại Mỹ năm 1974) dự kiến hết hiệu lực vào tháng 7/2026, trong khi xu hướng gia tăng rà soát thương mại đối với các quốc gia có thặng dư lớn như Việt Nam vẫn chưa hạ nhiệt.

Năm 2026, xuất khẩu đặt mục tiêu tăng trưởng 15-16%. Xuất khẩu 5 tháng tăng trưởng mạnh, tuy nhiên nhập khẩu hàng hóa nguyên liệu, máy móc thiết bị những tháng gần đây vượt xuất khẩu, khiến thâm hụt thương mại nới rộng. Song, các chuyên gia cho rằng điều này không đáng ngại vì nhập khẩu tăng cao để phục vụ tích trữ hàng hóa nguyên liệu, chuẩn bị cho chu kỳ sản xuất cuối năm.