Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền, Bộ Y tế vừa đề nghị Sở Y tế các tỉnh, thành phố tăng cường kiểm tra việc chấp hành các quy định pháp luật về bán buôn, bán lẻ thuốc cổ truyền nói chung và thuốc An cung ngưu hoàng hoàn nói riêng.

Yêu cầu được đưa ra trong bối cảnh cơ quan chức năng phát hiện các vụ sản xuất, buôn bán An cung ngưu hoàng hoàn giả với quy mô lớn. Mới đây, Công an tỉnh Thanh Hóa đã triệt phá một đường dây sản xuất, buôn bán viên hoàn An Cung giả, thu giữ nhiều tang vật liên quan.

Theo yêu cầu của Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền, các địa phương cần kịp thời phát hiện và xử lý những sản phẩm không rõ nguồn gốc, xuất xứ hoặc có dấu hiệu giả mạo.

Sở Y tế các tỉnh, thành phố được đề nghị chủ động tham mưu Ban Chỉ đạo 389 địa phương, phối hợp với công an, lực lượng quản lý thị trường và các đơn vị liên quan tăng cường phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả là thuốc chữa bệnh.

Việc kiểm tra không chỉ dừng ở khâu bán lẻ mà cần truy xuất đến nguồn cung cấp, kịp thời ngăn chặn thuốc giả lưu thông trên thị trường. Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền cũng yêu cầu các cơ sở y tế và nhà thuốc thực hiện nghiêm quy định đối với An cung ngưu hoàng hoàn. Đây là thuốc kê đơn, chỉ được sử dụng theo chỉ định và dưới sự giám sát chặt chẽ của bác sỹ.

Các cơ sở kinh doanh dược không được bán thuốc An cung ngưu hoàng hoàn khi người mua không có đơn thuốc. Một vấn đề khác được cơ quan quản lý đặc biệt lưu ý là tình trạng quảng cáo, chào bán sản phẩm trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Zalo, TikTok với những nội dung thổi phồng công dụng.

Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền yêu cầu tăng cường thanh tra, kiểm tra các hoạt động quảng cáo và xử lý nghiêm tổ chức, cá nhân quảng cáo sai sự thật, gắn An cung ngưu hoàng hoàn với những công dụng như “thần dược phòng ngừa đột quỵ” nhằm thu hút, đánh lừa người tiêu dùng.

Đối với các cơ sở khám, chữa bệnh, Cục này đề nghị tăng cường kiểm tra, kiểm soát các phác đồ điều trị có sử dụng An cung ngưu hoàng hoàn, không để người bệnh tự ý sử dụng thuốc khi chưa có đơn và chỉ định của bác sỹ.

Cơ quan quản lý cũng khuyến cáo người dân không tự mua, tự sử dụng An cung ngưu hoàng hoàn theo lời truyền miệng hoặc quảng cáo trên mạng xã hội. Người có nhu cầu sử dụng thuốc cần được bác sỹ thăm khám, đánh giá tình trạng sức khỏe và chỉ định cụ thể.

Khi mua thuốc, người dân nên lựa chọn các cơ sở đã được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dược, yêu cầu đầy đủ hóa đơn, chứng từ và kiểm tra nguồn gốc sản phẩm.

Danh sách các thuốc An cung ngưu hoàng hoàn được Bộ Y tế cấp phép được công khai trên hệ thống dịch vụ công của Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền để người dân và cơ sở y tế có thể tra cứu.

Trước đó, Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) cũng yêu cầu Shopee khẩn trương xác minh, ngừng kinh doanh và gỡ thông tin sản phẩm An cung ngưu hoàng hoàn Hàn Quốc nếu chưa đáp ứng quy định pháp luật. Qua tra cứu, cơ quan này cho biết chưa cấp Giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố đối với sản phẩm đang được rao bán trên sàn.

Thông tin từ Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế cho biết, qua công tác hậu kiểm đã phát hiện một sản phẩm mang tên “An cung ngưu hoàng hoàn Hàn Quốc hộp gỗ 10 viên - Vũ hoàng thanh tâm phòng đột quỵ, tai biến” đang được quảng cáo và kinh doanh trên Shopee trong nhóm thực phẩm chức năng.

Sản phẩm này được giới thiệu với nhiều công dụng liên quan đến rối loạn tiền đình, thiếu máu não, nguy cơ đột quỵ, xuất huyết não, phục hồi sau tai biến và suy nhược thần kinh. Tuy nhiên, qua tra cứu dữ liệu, Cục An toàn thực phẩm khẳng định chưa cấp Giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố đối với sản phẩm nêu trên.

Nói về công dụng mà sản phẩm đang được thần thánh hóa nêu trên, theo PGS-TS.Nguyễn Văn Chi, Phó Chủ tịch Phân hội Cấp cứu Việt Nam, An cung ngưu hoàng hoàn không có tác dụng phòng đột quỵ như nhiều người vẫn lầm tưởng.

Một vấn đề khác là đột quỵ không phải một tình trạng bệnh lý duy nhất. Hai thể chính gồm đột quỵ thiếu máu não và đột quỵ chảy máu não. Đột quỵ thiếu máu não chiếm khoảng 85%, xuất hiện do mạch máu cung cấp cho não bị tắc bởi cục máu đông, huyết khối hoặc hẹp do xơ vữa. Khoảng 15% còn lại là đột quỵ chảy máu não do mạch máu bị vỡ, khiến máu chảy vào trong hoặc xung quanh não.

Sự khác biệt về cơ chế bệnh lý đồng nghĩa người bệnh cần được chẩn đoán chính xác trước lúc lựa chọn phương pháp điều trị. Tự cho người có dấu hiệu đột quỵ uống một loại thuốc tại nhà trong lúc chưa xác định được thể bệnh không thể thay thế quá trình cấp cứu và chẩn đoán tại cơ sở y tế.

PGS-TS.Nguyễn Văn Chi cho biết các bác sỹ từng tiếp nhận bệnh nhân hôn mê, xuất huyết nặng, thậm chí có trường hợp tử vong sau lúc được người nhà cho uống An cung rồi mới đưa đến bệnh viện.

Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 cũng từng tiếp nhận nhiều bệnh nhân đột quỵ đã được người thân cho uống An cung tại nhà dựa trên lời mách bảo. Việc tìm và cho người bệnh sử dụng sản phẩm có thể làm chậm quá trình đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế, khiến cơ hội can thiệp trong những giờ đầu bị thu hẹp.

Sử dụng An cung tùy tiện còn tiềm ẩn nguy cơ trực tiếp đối với sức khỏe. Bệnh viện Đa khoa Đức Giang từng tiếp nhận một bệnh nhân nam 76 tuổi có tiền sử tăng huyết áp. Do tin quảng cáo An cung ngưu hoàng hoàn có khả năng phòng đột quỵ, người bệnh mua về uống hai viên.

Sau đó, bệnh nhân mệt mỏi, ăn uống kém, tiểu ít, nhịp tim chậm, hoa mắt và chóng mặt. Các bác sỹ chẩn đoán suy thận cấp kèm tăng kali huyết trên nền suy tim và tăng huyết áp, nghi liên quan đến tác dụng phụ của An cung. Người bệnh được lọc máu kịp thời và hồi phục.

Ths.Vũ Văn Đại, Khoa Y học cổ truyền, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 cho biết, An cung ngưu hoàng hoàn là bài thuốc Đông y cổ truyền có lịch sử hàng trăm năm tại Trung Quốc. Thành phần gồm ngưu hoàng, chu sa, xạ hương, hoàng liên, hoàng cầm, hùng hoàng, trân châu và một số vị khác.

Trong y học cổ truyền, bài thuốc được sử dụng dựa trên lý luận và thể bệnh cụ thể, với tác dụng thanh nhiệt, giải độc, khai khiếu, trấn kinh, phù hợp với một số trường hợp có biểu hiện như sốt cao, mê sảng, co giật. Điều này không có nghĩa sản phẩm phù hợp với mọi bệnh nhân đột quỵ, càng không đồng nghĩa có thể tự sử dụng như một biện pháp dự phòng.

Đáng lưu ý, một số thành phần của bài thuốc có liên quan đến các chất mang độc tính, như chu sa chứa thủy ngân và hùng hoàng chứa asen.

Chuyên gia cũng khuyến cáo người dân không nên tùy ý sử dụng không đúng chỉ định có thể gây ảnh hưởng tới gan, thận và hệ thần kinh. Những tác dụng không mong muốn được ghi nhận còn có rối loạn tiêu hóa, dị ứng, rối loạn nhịp tim, co giật. Nguy cơ càng khó kiểm soát với sản phẩm trôi nổi, không rõ thành phần và nguồn gốc.