Khi sản lượng không còn là thước đo duy nhất

Trong nhiều năm, an ninh năng lượng thường được đánh giá thông qua năng lực sản xuất, nhập khẩu và dự trữ nhiên liệu. Tuy nhiên, những biến động gần đây cho thấy nguồn cung dồi dào chưa đồng nghĩa với một hệ thống năng lượng ổn định. Căng thẳng địa chính trị, sự dịch chuyển của các dòng thương mại và nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng đang đặt ra yêu cầu mới: hệ thống năng lượng phải đủ linh hoạt để duy trì vận hành khi thị trường thay đổi.

Tháng 2/2026, Điều chỉnh Quy hoạch tổng thể về năng lượng quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu xây dựng hệ thống năng lượng an toàn, linh hoạt và có khả năng chống chịu cao hơn. Đối với một nền kinh tế đang công nghiệp hóa như Việt Nam, năng lượng không chỉ là đầu vào của sản xuất, mà còn là nền tảng của môi trường đầu tư và năng lực cạnh tranh quốc gia. Khi nhu cầu tiêu thụ tiếp tục gia tăng, củng cố sức chống chịu của hệ thống năng lượng cũng trở thành một phần của bài toán an ninh kinh tế.

Lọc hóa dầu nội địa tạo lớp đệm cho nguồn cung

Trong bức tranh đó, năng lực lọc hóa dầu trong nước ngày càng thể hiện vai trò của một hạ tầng chiến lược. Khả năng chế biến dầu thô thành các sản phẩm thiết yếu ngay trong nước giúp giảm mức độ phụ thuộc vào thị trường xăng dầu thành phẩm quốc tế, đồng thời tạo thêm dư địa ứng phó trước những cú sốc nguồn cung.

Sự thay đổi trong cơ cấu nguồn cung xăng dầu của Việt Nam trong gần một thập kỷ qua cho thấy rõ vai trò này. Việc Nhà máy Lọc dầu Dung Quất đi vào vận hành, tiếp đó là Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn từ năm 2018, đã tạo bước chuyển quan trọng đối với năng lực tự chủ năng lượng quốc gia.

Hiện hai nhà máy lọc dầu trong nước đáp ứng khoảng 70% nhu cầu xăng dầu của Việt Nam, phần còn lại được bổ sung từ nguồn nhập khẩu. Năm 2025, nhu cầu xăng dầu của Việt Nam đạt khoảng 26,4 triệu m³/tấn. Với quy mô thị trường ngày càng lớn, một gián đoạn đáng kể về nguồn cung có thể tạo áp lực lên sản xuất, lưu thông hàng hóa, hoạt động đầu tư và tăng trưởng kinh tế.

Ở góc độ dài hạn, lọc hóa dầu còn tạo nền tảng để phát triển các chuỗi giá trị hóa dầu, hóa chất và sản phẩm công nghiệp có giá trị gia tăng cao hơn. Vai trò của lĩnh vực này vì vậy không chỉ dừng ở bảo đảm nhiên liệu, mà còn gắn với chiến lược phát triển công nghiệp quốc gia.

Khả năng thích ứng quyết định giá trị chiến lược

Nếu trước đây một nhà máy lọc dầu chủ yếu được đánh giá qua công suất thiết kế, giá trị chiến lược hiện nay còn phụ thuộc vào khả năng xử lý nhiều loại dầu thô, tiếp cận nguồn nguyên liệu thay thế và duy trì sản xuất khi thị trường biến động.

Với công suất thiết kế 200.000 thùng dầu thô mỗi ngày, tương đương khoảng 10 triệu tấn mỗi năm, Công ty TNHH Lọc hóa dầu Nghi Sơn (NSRP) hiện đáp ứng khoảng 35-40% nhu cầu xăng dầu trong nước.

Trong nhiều năm liên tiếp, NSRP duy trì sản lượng chế biến trên 110% công suất thiết kế. Kể từ khi vận hành thương mại vào cuối năm 2018, nhà máy đã chế biến khoảng 78,5 triệu tấn dầu thô và cung ứng khoảng 52,8 triệu tấn sản phẩm cho thị trường trong nước.

Bên cạnh quy mô sản xuất, vai trò của NSRP còn thể hiện ở khả năng duy trì hoạt động trước biến động của chuỗi cung ứng. Trong năm 2026, khi thị trường dầu thô toàn cầu chịu tác động từ nhiều yếu tố địa chính trị, nhà máy đã thử nghiệm và chế biến thành công thêm 10 loại dầu thô mới. Kết quả này được xây dựng trên chương trình đa dạng hóa nguồn nguyên liệu triển khai từ nhiều năm trước, giúp NSRP mở rộng khả năng tiếp cận các nguồn thay thế và tăng tính linh hoạt của chuỗi cung ứng.

Dưới góc độ kinh tế, khả năng thích ứng của hạ tầng năng lượng giúp giảm thiểu chi phí từ các cú sốc nguồn cung, hạn chế nguy cơ gián đoạn sản xuất và củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp, nhà đầu tư. Điều này cho thấy sức chống chịu không thể chỉ được tạo ra khi khủng hoảng xảy ra, mà cần được chuẩn bị từ trước thông qua đầu tư và hoạch định dài hạn.

Hợp tác chiến lược củng cố năng lực dài hạn

Các dự án lọc hóa dầu quy mô lớn đòi hỏi sự kết hợp giữa nguồn vốn bền vững, nguyên liệu ổn định, công nghệ, kinh nghiệm vận hành và cam kết lâu dài của các bên liên quan. NSRP là kết quả hợp tác giữa Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PETROVIETNAM), Công ty TNHH Dầu khí Cô-oét Châu Âu (KPE), Tập đoàn Idemitsu Kosan (IKC) và Mitsui Chemicals (MCI). Mô hình này kết hợp nguồn vốn, nguyên liệu, công nghệ và khả năng tiếp cận chuỗi cung ứng quốc tế.

Sự hợp tác giữa các bên không chỉ hỗ trợ hoạt động của nhà máy, mà còn góp phần củng cố sức chống chịu của hệ thống năng lượng trong nước và thúc đẩy quan hệ kinh tế giữa Việt Nam, Cô-oét và Nhật Bản trong lĩnh vực năng lượng, công nghiệp. Đối với cộng đồng đầu tư, đây cũng là một ví dụ về vai trò của hợp tác quốc tế dài hạn trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng thích ứng của hạ tầng năng lượng quốc gia.

Trong thời gian tới, NSRP đang nghiên cứu các cơ hội tăng cường liên kết chuỗi giá trị sau lọc dầu, đa dạng hóa sản phẩm và phát triển các sản phẩm hóa dầu, công nghiệp có giá trị gia tăng cao hơn. Những định hướng này có thể mở rộng đóng góp của nhà máy đối với quá trình công nghiệp hóa, đồng thời đáp ứng những thay đổi trong nhu cầu năng lượng và cơ cấu công nghiệp.

Trong một thế giới nhiều biến động, giá trị của hạ tầng năng lượng không còn chỉ nằm ở quy mô hay công suất. Năng lực vận hành, tính linh hoạt của chuỗi cung ứng và chất lượng của các quan hệ hợp tác chiến lược mới là nền tảng bảo đảm nguồn cung và nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế trong dài hạn.