Thông tư mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo không chỉ mở đường cho chuyển đổi số toàn diện mà còn đặt ra những nguyên tắc về liêm chính học thuật, trách nhiệm sử dụng AI và quản trị dữ liệu trong môi trường giáo dục.

Lần đầu tiên, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong đào tạo, kiểm tra, đánh giá, nghiên cứu khoa học, quản trị và cung cấp dịch vụ của các cơ sở giáo dục được quy định cụ thể trong một văn bản quy phạm pháp luật.

Đây là một trong những điểm mới nổi bật của Thông tư số 49/2026/TT-BGDĐT vừa được Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong quá trình xây dựng hệ sinh thái giáo dục số, đồng thời tạo hành lang pháp lý cho việc ứng dụng các công nghệ mới trong giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp.

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, Thông tư số 49 được xây dựng nhằm cụ thể hóa các quy định của Luật Giáo dục đại học, Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2025, đồng thời bảo đảm sự thống nhất với Luật Chuyển đổi số, Luật Trí tuệ nhân tạo và các quy định liên quan đến quản lý dữ liệu trong lĩnh vực giáo dục.

Khác với các quy định trước đây chủ yếu tập trung vào thư điện tử, cổng thông tin điện tử hoặc đào tạo trực tuyến, thông tư mới mở rộng phạm vi điều chỉnh, thiết lập một khung pháp lý thống nhất về ứng dụng công nghệ trong toàn bộ hoạt động của cơ sở giáo dục.

Đáng chú ý, đây là lần đầu tiên các công nghệ như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây, thực tế ảo và các công nghệ số mới được quy định cụ thể trong hoạt động đào tạo, kiểm tra đánh giá, nghiên cứu khoa học, quản trị và cung cấp dịch vụ. Phạm vi áp dụng cũng không chỉ giới hạn ở giáo dục đại học mà được mở rộng sang cả giáo dục nghề nghiệp.

Thông tư xác lập nguyên tắc ứng dụng công nghệ gắn với quyền tự chủ của các cơ sở giáo dục, đồng thời yêu cầu nâng cao trách nhiệm giải trình và bảo đảm tính minh bạch trong toàn bộ quá trình triển khai. Mọi hoạt động ứng dụng công nghệ đều phải hướng tới người học, phục vụ thực hiện chương trình đào tạo và đáp ứng chuẩn đầu ra.

Một yêu cầu quan trọng khác là các cơ sở giáo dục phải xây dựng hệ thống công nghệ theo kiến trúc số thống nhất, bảo đảm khả năng kết nối, chia sẻ và liên thông dữ liệu, tránh tình trạng đầu tư manh mún, cục bộ. Cùng với đó là các yêu cầu về bảo đảm an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và sử dụng AI một cách có trách nhiệm.

Đối với hoạt động đào tạo, Thông tư của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định bốn hình thức triển khai có ứng dụng công nghệ gồm đào tạo trực tiếp có hỗ trợ công nghệ số, đào tạo trực tuyến toàn phần, đào tạo kết hợp và đào tạo cá thể hóa dựa trên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo.

Các cơ sở giáo dục bắt buộc phải xây dựng hệ thống quản lý học tập đáp ứng yêu cầu về chuyên môn và tiêu chuẩn kỹ thuật, đồng thời bảo đảm khả năng xác thực danh tính người học, lưu vết toàn bộ quá trình học tập và hỗ trợ phòng, chống gian lận.

Đặc biệt, lần đầu tiên Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa ra quy định cụ thể về sử dụng AI trong kiểm tra, đánh giá. Theo đó, AI được xác định là công cụ hỗ trợ, không thay thế vai trò chuyên môn và trách nhiệm học thuật của giảng viên. Toàn bộ kết quả kiểm tra, đánh giá trên môi trường số phải được lưu trữ, có khả năng truy xuất và kiểm chứng phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra.

Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng dành một nội dung quan trọng để bảo đảm liêm chính học thuật trong môi trường số. Những hành vi như sử dụng AI để gian lận trong học tập, sao chép, đạo văn, giả mạo hoặc làm sai lệch dữ liệu, không công bố việc sử dụng AI khi được yêu cầu đều được xác định là hành vi vi phạm.

Theo quy định mới, mỗi cơ sở giáo dục phải ban hành quy định nội bộ về liêm chính học thuật cũng như bộ quy tắc ứng xử trong sử dụng trí tuệ nhân tạo, trong đó quy định rõ các hành vi vi phạm, biện pháp phòng ngừa và quy trình xử lý.

Không chỉ dừng ở hoạt động đào tạo và nghiên cứu, Thông tư còn đặt mục tiêu xây dựng mô hình quản trị giáo dục dựa trên dữ liệu. Các cơ sở giáo dục có trách nhiệm phát triển cơ sở dữ liệu tập trung, số hóa toàn bộ thông tin về chương trình đào tạo, người học, giảng viên, kết quả học tập và nghiên cứu khoa học, đồng thời kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu ngành theo quy định.

Việc cung cấp dịch vụ trên môi trường số cũng được yêu cầu thực hiện theo nguyên tắc lấy người học làm trung tâm. Người học sẽ không phải cung cấp lại các thông tin đã có trong hệ thống dữ liệu được kết nối, chia sẻ. Công nghệ cũng sẽ được ứng dụng để hỗ trợ người học xuyên suốt từ tuyển sinh, học tập, tư vấn, hướng nghiệp đến kết nối việc làm sau tốt nghiệp.

Để bảo đảm triển khai hiệu quả, Thông tư yêu cầu các cơ sở giáo dục chú trọng phát triển năng lực số và năng lực sử dụng AI cho đội ngũ giảng viên, người học; đầu tư hạ tầng số theo hướng ưu tiên các nền tảng dùng chung, điện toán đám mây và tăng cường các giải pháp bảo đảm an toàn dữ liệu, an ninh mạng.

Đối với các doanh nghiệp cung cấp nền tảng và giải pháp công nghệ, Thông tư cũng quy định rõ trách nhiệm tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật, quy chuẩn dữ liệu, bảo mật thông tin, duy trì tính liên tục của dịch vụ và thực hiện chuyển giao dữ liệu theo đúng quy định của pháp luật.