Những năm gần đây, y tế Việt Nam ghi nhận nhiều thành tựu nổi bật trong công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân. Tuổi thọ trung bình của người dân liên tục tăng, tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế đạt trên 95%, nhiều kỹ thuật chuyên sâu như ghép tạng, điều trị đột quỵ, phẫu thuật robot hay điều trị ung thư hiện đại đã được triển khai thành công tại các cơ sở y tế trong nước.

Tuy nhiên, cùng với những thành tựu đó, hệ thống y tế cũng đang đối mặt với nhiều thách thức mới. Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ nhanh, trong khi các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, đái tháo đường, ung thư ngày càng phổ biến.

Nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân không còn dừng ở việc điều trị bệnh cấp tính mà chuyển sang quản lý sức khỏe lâu dài, liên tục trong suốt vòng đời, và trong đó quá trình chuyển đổi số nói chung và bệnh án điện tử nói riêng là một cấu phần quan trọng.

Tại Hội thảo về chuyển đổi số y tế và xây dựng bệnh viện thông minh diễn ra ngày 18/6, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Tri Thức cho biết, đến nay, chúng ta đã cơ bản xây dựng được nền tảng thể chế, cơ sở pháp lý và các điều kiện cần thiết để thúc đẩy quá trình chuyển đổi số trên toàn ngành y. Việc tăng tốc nhanh đến đâu phụ thuộc vào quyết tâm và nỗ lực của mỗi đơn vị, mỗi địa phương và toàn ngành.

Tuy nhiên, ngành Y tế vẫn đang đối mặt với không ít khó khăn, thách thức. Trước hết là sự thiếu đồng đều trong đầu tư và triển khai chuyển đổi số giữa các cơ sở y tế. Thứ hai, hạ tầng công nghệ thông tin của ngành vẫn còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. 

Đặc biệt, vấn đề an toàn thông tin và bảo mật dữ liệu y tế vẫn là một thách thức lớn, nhất là trong bối cảnh các mô hình y tế số, bệnh viện thông minh và hồ sơ sức khỏe điện tử ngày càng được triển khai rộng rãi.

Đây cũng là những nội dung cần sự chung tay của các cơ quan quản lý, các chuyên gia, doanh nghiệp công nghệ và toàn ngành Y tế cùng tìm giải pháp hiệu quả, tháo gỡ những điểm nghẽn còn tồn tại.

Theo các chuyên gia, bệnh án điện tử không chỉ là giải pháp thay thế hồ sơ giấy mà còn là hạ tầng số cốt lõi, tạo nền tảng cho một hệ thống y tế thông minh, kết nối và lấy người bệnh làm trung tâm.

Ông Frank Hester, Nhà sáng lập Công ty TPP, đây cũng là bài toán mà nhiều quốc gia phát triển như Anh, Nhật Bản hay Singapore đang phải đối mặt. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy việc mở rộng cơ sở vật chất hay tăng số lượng nhân lực y tế là cần thiết nhưng chưa đủ. Điều quan trọng hơn là xây dựng một hệ thống y tế dựa trên dữ liệu, khả năng kết nối và chia sẻ thông tin giữa các cơ sở khám chữa bệnh.

Trong bối cảnh đó, bệnh án điện tử được xem là nền tảng quan trọng nhất của quá trình chuyển đổi số y tế. Việc Bộ Y tế ban hành Thông tư số 13/2025/TT-BYT về triển khai bệnh án điện tử được đánh giá là bước đi mang tính chiến lược, hướng tới mục tiêu thay thế hoàn toàn hồ sơ giấy tại các cơ sở y tế trên toàn quốc. Đây không chỉ là sự thay đổi về phương thức lưu trữ thông tin mà còn là tiền đề để hình thành hệ sinh thái dữ liệu y tế đồng bộ và hiện đại.

Theo ông Frank Hester, lợi ích đầu tiên của bệnh án điện tử là giảm sự phụ thuộc vào giấy tờ, hạn chế thất lạc hồ sơ, rút ngắn thời gian tra cứu thông tin và nâng cao hiệu quả điều trị. Tuy nhiên, giá trị lớn nhất của bệnh án điện tử không nằm ở việc số hóa hồ sơ mà ở khả năng kết nối dữ liệu giữa các cơ sở y tế.

Khi dữ liệu được liên thông, quá trình chuyển tuyến sẽ diễn ra hiệu quả hơn, giúp người bệnh được điều trị đúng chuyên khoa, giảm áp lực cho các bệnh viện tuyến cuối. Hồ sơ bệnh án điện tử cũng cho phép bác sĩ tuyến cơ sở tiếp cận thông tin điều trị từ tuyến trên, góp phần nâng cao chất lượng khám chữa bệnh ngay tại địa phương.

Đối với các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường hay bệnh tim mạch, hệ thống dữ liệu điện tử giúp xác định nhóm nguy cơ cao, theo dõi diễn biến bệnh và can thiệp sớm trước khi xuất hiện biến chứng. Đây là bước chuyển quan trọng từ mô hình chữa bệnh sang mô hình quản lý sức khỏe và dự phòng bệnh tật.

Không chỉ phục vụ hoạt động khám chữa bệnh, bệnh án điện tử còn tạo ra nguồn dữ liệu có giá trị lớn cho công tác quản lý, nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ y tế. Mỗi ngày, hệ thống y tế tạo ra khối lượng dữ liệu khổng lồ liên quan đến chẩn đoán, điều trị, xét nghiệm, sử dụng thuốc và tình trạng sức khỏe cộng đồng. Khi được số hóa và kết nối đồng bộ, nguồn dữ liệu này sẽ trở thành tài sản chiến lược của ngành y tế.

"Chuyển đổi số không đơn thuần là ứng dụng công nghệ thông tin mà là quá trình đổi mới toàn diện phương thức quản trị và cung cấp dịch vụ y tế. Trong đó, dữ liệu phải được xem là tài sản chiến lược, công nghệ là công cụ hỗ trợ và người dân luôn là trung tâm của mọi hoạt động", Chủ tịch Hội Tin học Y tế Việt Nam chia sẻ.

Cũng theo PGS-TS.Trần Quý Tường, hiện nay nhiều bệnh viện trên cả nước đã bước đầu ứng dụng trí tuệ nhân tạo và các giải pháp công nghệ số trong quản lý, điều hành và hỗ trợ chuyên môn. Tuy nhiên, để xây dựng thành công mô hình bệnh viện thông minh, điều kiện tiên quyết là phải có dữ liệu đầy đủ, chuẩn hóa và được kết nối thông suốt. Bệnh án điện tử chính là nền móng để thực hiện mục tiêu này.

Một trong những định hướng được nhiều quốc gia theo đuổi hiện nay là mô hình “Một người dân, một hồ sơ sức khỏe”. Theo đó, toàn bộ thông tin khám chữa bệnh của mỗi người dân sẽ được quản lý thống nhất trên một hồ sơ điện tử xuyên suốt từ tuyến y tế cơ sở đến các bệnh viện chuyên khoa tuyến trung ương.

Khi người dân đến khám ở bất kỳ cơ sở y tế nào, bác sĩ đều có thể tiếp cận lịch sử khám chữa bệnh, kết quả xét nghiệm, đơn thuốc và các can thiệp y tế trước đó. Thông tin sẽ đi theo người bệnh thay vì người bệnh phải mang theo các loại giấy tờ, kết quả xét nghiệm hay phim chụp mỗi lần chuyển viện.

Mô hình này không chỉ giúp nâng cao chất lượng điều trị, giảm trùng lặp xét nghiệm, tăng an toàn trong sử dụng thuốc mà còn góp phần tiết kiệm thời gian, chi phí cho người dân và ngành y tế.

Theo các chuyên gia, bệnh án điện tử không phải là đích đến cuối cùng của chuyển đổi số y tế mà là nền tảng để hiện thực hóa các mục tiêu lớn hơn như bệnh viện thông minh, y tế thông minh và chăm sóc sức khỏe toàn dân dựa trên dữ liệu.

Trong hành trình đó, bệnh án điện tử chính là viên gạch đầu tiên, tạo nền móng cho một hệ thống y tế hiện đại, kết nối và phát triển bền vững, nơi người dân được chăm sóc sức khỏe tốt hơn bằng những quyết định dựa trên dữ liệu và công nghệ.