Sốt xuất huyết Dengue không còn xa lạ với người dân Việt Nam, song những ca bệnh nặng và trường hợp tử vong liên tiếp được ghi nhận đang cho thấy mức độ nguy hiểm của căn bệnh truyền nhiễm này vẫn chưa được nhận thức đầy đủ.

Đến hết tuần 43/2026, TP.HCM ghi nhận hơn 42.500 trường hợp mắc sốt xuất huyết, trong đó 11 người tử vong. Riêng phường Dĩ An có 861 ca mắc và một trường hợp trẻ em tử vong. Những con số ấy phản ánh gánh nặng dịch bệnh, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết về phát hiện sớm, điều trị kịp thời và nâng cao hiệu quả phòng ngừa.

Trên phạm vi cả nước, trong 10 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận 170.684 ca mắc sốt xuất huyết Dengue và 21 trường hợp tử vong, số mắc tăng 26% so với cùng kỳ năm 2025. Miền Nam chiếm 66,8% tổng số ca bệnh, tiếp đến là Tây Nguyên 17,5%, miền Trung 9,8% và miền Bắc 5,9%.

Trước đó, năm 2025, Việt Nam ghi nhận 184.903 ca mắc. Những con số này tiếp tục phản ánh gánh nặng kéo dài của sốt xuất huyết, căn bệnh đã lưu hành tại Việt Nam hơn bốn thập kỷ và vẫn ghi nhận các trường hợp tử vong hằng năm.

Đáng chú ý, đặc điểm dịch tễ đang có nhiều thay đổi. Nếu trước đây sốt xuất huyết thường gia tăng vào mùa mưa và tập trung chủ yếu tại khu vực phía Nam, miền Trung, hiện bệnh lưu hành quanh năm tại nhiều địa phương, kể cả những tỉnh miền núi phía Bắc như Tuyên Quang, Sơn La, vốn từng ít ghi nhận ca mắc.

Bác sỹ chuyên khoa I Đinh Văn Thới, Phó Trưởng Phòng khám Đa khoa, Viện Pasteur TP.HCM cho biết, sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi-rút Dengue gây ra, với bốn týp huyết thanh DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4. Bệnh lây truyền chủ yếu qua vết đốt của muỗi vằn Aedes aegypti mang vi-rút, có thể gặp ở mọi lứa tuổi và bùng phát thành dịch.

Dù công tác tuyên truyền phòng bệnh đã được triển khai nhiều năm, số ca mắc vẫn ở mức đáng lo ngại do tác động tổng hợp của nhiều yếu tố. Trong đó, biến đổi khí hậu và sự thay đổi nhiệt độ, lượng mưa có thể làm biến động thời gian sinh sản, phân bố của muỗi truyền bệnh, kéo dài mùa dịch tại một số khu vực.

Quá trình đô thị hóa, mật độ dân cư cao và điều kiện vệ sinh môi trường chưa bảo đảm cũng tạo thuận lợi cho muỗi sinh sản, gia tăng nguy cơ lây truyền. Những vật dụng nhỏ chứa nước đọng trong nhà, sân vườn hoặc khu dân cư có thể trở thành ổ lăng quăng nếu không được kiểm tra, xử lý thường xuyên.

Bên cạnh đó, hoạt động đi lại, du lịch và giao thương góp phần làm gia tăng nguy cơ phát tán vi-rút giữa các địa phương. Người đang mang vi-rút Dengue có thể di chuyển đến khu vực khác, tạo điều kiện cho muỗi tại địa phương tiếp nhận vi-rút và tiếp tục truyền bệnh.

Điều đáng lo ngại là sốt xuất huyết có thể chuyển từ nhẹ sang nặng trong thời gian ngắn. Nhiều trường hợp ban đầu chỉ sốt, đau đầu, đau mỏi người, dễ nhầm với các bệnh nhiễm vi-rút thông thường. Tuy nhiên, bệnh có thể tiến triển với tình trạng thoát huyết tương, xuất huyết nặng, sốc và tổn thương các cơ quan.

Bác sỹ Thới lưu ý, trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ dưới một tuổi, có thể biểu hiện không điển hình như sốt, bú kém, chán ăn hoặc đau bụng, khiến việc nhận diện bệnh gặp khó khăn. Phụ nữ mang thai mắc sốt xuất huyết có nguy cơ gặp các biến chứng ảnh hưởng đến cả mẹ và thai nhi, trong đó biểu hiện ra máu âm đạo cần được thăm khám khẩn trương để phân biệt với các bệnh lý sản khoa.

Với người cao tuổi hoặc có bệnh nền như đái tháo đường, tim mạch, bệnh gan, thận mạn tính, sốt xuất huyết có thể làm tình trạng sức khỏe diễn biến phức tạp hơn, gia tăng nguy cơ biến chứng và kéo dài thời gian điều trị.

Đặc biệt, người bệnh cần được theo dõi sát trong giai đoạn từ ngày thứ ba đến ngày thứ bảy kể từ khi khởi phát sốt, bởi các dấu hiệu cảnh báo thường xuất hiện vào thời điểm này, kể cả lúc thân nhiệt bắt đầu giảm. Những biểu hiện như đau bụng nhiều, nôn liên tục, chảy máu niêm mạc, lừ đừ, vật vã, tay chân lạnh hoặc tiểu ít cần được đánh giá y tế ngay.

Trong bối cảnh sốt xuất huyết tiếp tục gây áp lực lên hệ thống y tế, sự xuất hiện của vắc-xin phòng bệnh tại Việt Nam được xem là bước tiến quan trọng, bổ sung thêm công cụ bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Ths.Đỗ Cao Vân Anh, chuyên gia Ban Cố vấn cấp cao, Hệ thống nhà thuốc và tiêm chủng Long Châu cho biết, vi-rút Dengue có bốn týp huyết thanh, vì vậy người từng mắc sốt xuất huyết vẫn có thể tái nhiễm với týp khác. Một số trường hợp nhiễm lần sau có nguy cơ diễn biến nặng hơn do cơ chế tăng cường phụ thuộc kháng thể.

Sự có mặt của vắc-xin Qdenga mở thêm cơ hội phòng bệnh chủ động, giúp giảm nguy cơ mắc sốt xuất huyết và một số hậu quả nghiêm trọng của bệnh. Tuy nhiên, vắc-xin mới được triển khai trong thời gian gần đây, chưa thuộc Chương trình Tiêm chủng mở rộng, trong khi mức độ tiếp cận và bao phủ trong cộng đồng còn hạn chế.

Bác sỹ Vân Anh cho biết, vắc-xin Qdenga được cấp phép tại Việt Nam cho người từ 4 tuổi trở lên, với lịch tiêm hai mũi cách nhau ba tháng. Người đã từng mắc hoặc chưa từng mắc sốt xuất huyết đều có thể được đánh giá để tiêm chủng, không bắt buộc xét nghiệm xác định tình trạng nhiễm Dengue trước đó.

Đáng chú ý, việc chỉ định tiêm cần tuân thủ hướng dẫn chuyên môn, đặc biệt đối với người có bệnh nền hoặc tình trạng sức khỏe đặc biệt. Vắc-xin chống chỉ định với phụ nữ mang thai, đang cho con bú, người suy giảm miễn dịch đáng kể và người có tiền sử phản ứng quá mẫn nghiêm trọng với thành phần vắc-xin hoặc liều tiêm trước.

Người đang mắc bệnh cấp tính có sốt cao cần hoãn tiêm đến khi sức khỏe ổn định. Với người vừa khỏi sốt xuất huyết, thời điểm tiêm cần được bác sỹ tư vấn phù hợp; một số hướng dẫn khuyến nghị chờ khoảng sáu tháng sau khi khỏi bệnh. Phụ nữ có kế hoạch mang thai cần hoàn thành tiêm chủng trước thời điểm dự kiến mang thai ít nhất một tháng.

Theo bác sỹ Lưu Hồng Ngọc Phương, Bệnh viện Nhân dân Gia Định, người đang mắc sốt xuất huyết cần ưu tiên điều trị và theo dõi dấu hiệu cảnh báo, không tiêm vắc-xin trong giai đoạn bệnh cấp tính. Việc tiêm chủng sau hồi phục phải được đánh giá qua khám sàng lọc để bảo đảm an toàn.

Tuy nhiên, các chuyên gia thống nhất rằng vắc-xin không thể thay thế các biện pháp phòng muỗi đốt và loại bỏ ổ sinh sản của muỗi. Sốt xuất huyết không lây trực tiếp qua bắt tay, trò chuyện hay ôm nhau mà chủ yếu qua muỗi vằn mang vi-rút. Do đó, kiểm soát véc-tơ truyền bệnh vẫn giữ vai trò then chốt trong phòng chống dịch.

Ngành y tế khuyến cáo mỗi gia đình dành ít nhất 10 phút mỗi tuần để kiểm tra, loại bỏ các ổ nước đọng, lăng quăng trong và ngoài nhà. Những vị trí dễ bị bỏ sót như bình hoa, chén nước trên bàn thờ, đĩa lót chậu cây, lu khạp chứa nước hoặc chai lọ, lon nước bỏ đi đều có thể trở thành điểm sinh sản của muỗi.

Thực tế, chỉ một lượng nước rất nhỏ đọng trong nắp lon hoặc vật dụng bỏ quên cũng có thể tạo điều kiện cho muỗi đẻ trứng. Vì vậy, việc đậy kín dụng cụ chứa nước, thu gom phế thải, úp ngược vật dụng không sử dụng và chủ động phòng muỗi đốt cần trở thành thói quen thường xuyên.

Không dừng ở phạm vi từng gia đình, trường học và khu dân cư cũng giữ vai trò quan trọng trong duy trì các hoạt động phòng bệnh. Nhà trường cần hướng dẫn học sinh nhận diện ổ lăng quăng, thực hành vệ sinh môi trường tại gia đình. Chính quyền cơ sở, các đoàn thể và lực lượng y tế cộng đồng cần phối hợp vận động người dân thu gom phế thải, xử lý vật dụng đọng nước và giám sát nguy cơ phát sinh muỗi truyền bệnh.

Sau nhiều thập kỷ đối mặt với sốt xuất huyết, sự tiến bộ của y học đã mang lại thêm giải pháp phòng ngừa bằng vắc-xin. Tuy nhiên, hiệu quả bảo vệ cộng đồng vẫn phụ thuộc vào sự kết hợp giữa tiêm chủng phù hợp, phát hiện sớm bệnh, điều trị kịp thời và kiểm soát môi trường sống.