Trước những ý kiến băn khoăn về sự cần thiết của kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông trong bối cảnh tỷ lệ đỗ tốt nghiệp nhiều năm liên tiếp duy trì ở mức trên 99%, Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa có những lý giải chi tiết, đồng thời khẳng định việc tiếp tục duy trì kỳ thi là phù hợp với chủ trương của Đảng, quy định của pháp luật và yêu cầu thực tiễn của ngành giáo dục.

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, từ năm 2015, đặc biệt là giai đoạn từ năm 2020 đến nay, kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông đã từng bước được hoàn thiện, phát huy nhiều ưu điểm quan trọng.

Kỳ thi không chỉ bảo đảm sự công bằng cho thí sinh trên cả nước, bất kể điều kiện vùng miền, mà còn giảm số lần dự thi, tiết kiệm đáng kể chi phí cho người học và xã hội, đồng thời tạo nguồn dữ liệu có độ tin cậy cao phục vụ công tác tuyển sinh đại học.

Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết, thời gian qua xuất hiện nhiều ý kiến đặt câu hỏi về việc có nên tiếp tục duy trì một kỳ thi chuẩn hóa ở quy mô quốc gia. Tuy nhiên, theo tổng hợp ý kiến từ các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý giáo dục và đội ngũ giáo viên, phần lớn đều thống nhất rằng kỳ thi này vẫn giữ vai trò quan trọng đối với hệ thống giáo dục.

Lý giải về sự cần thiết của kỳ thi, Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa ra ba nhóm nguyên nhân chính. Trước hết, kỳ thi tạo động lực học tập và giảng dạy đối với học sinh và giáo viên. Theo Bộ, thực tế cho thấy nếu không có một kỳ thi mang tính đánh giá cuối cấp, một bộ phận không nhỏ học sinh sẽ giảm động lực học tập, đồng thời việc giảng dạy cũng khó duy trì được sự nghiêm túc và chất lượng như kỳ vọng.

Bên cạnh đó, kỳ thi là công cụ quan trọng giúp cơ quan quản lý đánh giá toàn diện chất lượng giáo dục phổ thông. Thông qua một kỳ thi được tổ chức nghiêm túc, đồng bộ trên phạm vi cả nước, ngành giáo dục có thể thu thập những dữ liệu khách quan, đáng tin cậy để phản ánh thực trạng dạy và học của từng địa phương cũng như trên quy mô quốc gia. Đây là cơ sở để hoạch định chính sách, điều chỉnh chương trình và nâng cao chất lượng giáo dục trong những năm tiếp theo.

Ngoài ra, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho rằng không nên lấy tỷ lệ đỗ tốt nghiệp cao để đặt vấn đề về sự tồn tại của kỳ thi. Bộ ví von, một dây chuyền sản xuất dù có tới 99% sản phẩm đạt tiêu chuẩn thì vẫn phải duy trì khâu kiểm tra chất lượng đầu ra nhằm bảo đảm tính chính xác và phát hiện những trường hợp không đáp ứng yêu cầu.

Tương tự, kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông chính là bước kiểm định cuối cùng để xác nhận chất lượng học tập của học sinh trước khi hoàn thành chương trình giáo dục phổ thông.

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, chính nhờ dữ liệu được chuẩn hóa và công khai của kỳ thi mà những năm qua ngành giáo dục đã kịp thời phát hiện các dấu hiệu bất thường trong kết quả thi ở một số địa phương. Điều này cho thấy giá trị của việc phân tích dữ liệu trên quy mô lớn cũng như tính minh bạch mà kỳ thi mang lại, trong khi rất ít kỳ thi hiện nay có thể đáp ứng được yêu cầu này.

Bên cạnh vai trò xét công nhận tốt nghiệp, kết quả kỳ thi còn là nguồn dữ liệu quan trọng phục vụ tuyển sinh đại học. Thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo cho thấy, năm 2025 có 50,32% thí sinh nhập học đại học thông qua kết quả kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông, trong khi 29,24% được tuyển sinh dựa trên kết quả học tập ở bậc trung học phổ thông.

Theo Bộ, cơ cấu này phản ánh đúng định hướng đa dạng hóa phương thức tuyển sinh. Kết quả kỳ thi tốt nghiệp vẫn là nguồn dữ liệu được sử dụng phổ biến nhất, song quyền tự chủ của các cơ sở giáo dục đại học trong việc lựa chọn phương thức tuyển sinh vẫn được bảo đảm. Những trường có đủ điều kiện và nhu cầu đặc thù vẫn có thể tổ chức các kỳ thi đánh giá riêng để tuyển chọn thí sinh phù hợp.

Tuy nhiên, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng nhấn mạnh sẽ tăng cường các biện pháp quản lý nhằm bảo đảm hoạt động tuyển sinh diễn ra minh bạch, hiệu quả, tránh tình trạng mỗi trường áp dụng quá nhiều phương thức khác nhau, gây áp lực, phát sinh chi phí và tạo ra sự bất bình đẳng đối với thí sinh.

Theo định hướng của Bộ, dù không bắt buộc các trường đại học phải sử dụng kết quả kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông trong xét tuyển, kết quả của kỳ thi chuẩn hóa quốc gia vẫn sẽ tiếp tục là một căn cứ quan trọng, góp phần bảo đảm chất lượng đầu vào, đồng thời duy trì sự ổn định, công bằng và hiệu quả cho hệ thống tuyển sinh trên phạm vi cả nước.

Song song với việc duy trì kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang tiếp tục hoàn thiện cơ chế tuyển sinh theo hướng tăng cường quyền tự chủ của các cơ sở giáo dục đại học đi đôi với trách nhiệm giải trình.

Bộ sẽ ban hành các chuẩn tối thiểu đối với các kỳ thi độc lập, quy định nguyên tắc quy đổi kết quả tương đương giữa các phương thức xét tuyển, đồng thời hoàn thiện quy trình công bố phổ điểm, bảo mật, lưu trữ dữ liệu và giải quyết khiếu nại nhằm bảo đảm tính công khai, minh bạch.

Một trong những định hướng trọng tâm là đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác tuyển sinh. Hiện toàn bộ quy trình đăng ký xét tuyển, điều chỉnh nguyện vọng và nộp lệ phí đều được thực hiện trực tuyến trên Hệ thống tuyển sinh chung của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Ở lĩnh vực khảo thí, Bộ Giáo dục và Đào tạo tiếp tục hiện đại hóa quy trình xây dựng đề thi thông qua việc phát triển ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa, tăng cường phân tích độ khó, độ phân biệt và độ tin cậy của từng câu hỏi.

Việc tổ chức thi trên máy tính cũng sẽ được triển khai theo lộ trình phù hợp, căn cứ vào điều kiện thực tế của từng địa phương, bảo đảm không chuyển đổi đồng loạt khi hạ tầng và điều kiện vùng miền chưa đồng đều.

Cùng với đó, trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ được ứng dụng để hỗ trợ phân tích phổ điểm, kết quả chấm thi, quy đổi điểm giữa các phương thức xét tuyển, xác định điểm chuẩn cũng như phát hiện những dấu hiệu bất thường trong quá trình đăng ký và tuyển sinh.

Bộ cũng tăng cường các biện pháp kiểm soát nhằm bảo đảm tính khách quan của kỳ thi như phân tách rõ trách nhiệm giữa các khâu, kiểm tra chéo, luân chuyển cán bộ ở những vị trí nhạy cảm, mở rộng hệ thống camera giám sát, lưu vết điện tử và áp dụng các chế tài đủ sức răn đe đối với những hành vi cố ý can thiệp hoặc làm sai lệch kết quả.

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn đang chỉ đạo rà soát, đánh giá toàn diện công tác tổ chức kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông trong thời gian qua để tiếp tục điều chỉnh, hoàn thiện những nội dung còn bất cập.