Xét báo cáo của Bộ Xây dựng theo văn bản số 13488/BXD-KHTC ngày 24/8/2026 về việc trình cơ chế, chính sách áp dụng chung cho các tuyến cao tốc giai đoạn 2026 - 2030, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc yêu cầu Bộ Xây dựng tiếp thu ý kiến Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan, nghiên cứu kỹ lưỡng quy định pháp luật hiện hành về ngân sách nhà nước, đầu tư công, đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP), xây dựng, đấu thầu, quy hoạch, khoáng sản, đất đai… để xác định cụ thể khó khăn, vướng mắc (nếu có).

Trường hợp cần thiết áp dụng rộng rãi các cơ chế, chính sách đặc thù đã được cấp có thẩm quyền cho phép tại các dự án cụ thể, Bộ Xây dựng cần tổng kết, đánh giá tác động đầy đủ và thực hiện theo đúng trình tự, thủ tục, thẩm quyền trong việc ban hành chính sách, đảm bảo tính đồng bộ và công bằng trong thi hành pháp luật, tạo cơ sở pháp lý rõ ràng để đẩy nhanh tiến độ triển khai các tuyến đường bộ cao tốc nói riêng và các công trình trọng điểm quốc gia nói chung.

Tại báo cáo của Bộ Xây dựng gửi Chính phủ ngày 24/8/2026, Bộ Xây dựng cho biết, về khả năng áp dụng các chính sách đặc biệt đang dự kiến đề xuất cho dự án đường Vành đai 5 cho các dự án đường bộ cao tốc khác, Bộ Xây dựng nhận thấy 5 nhóm chính sách đề nghị không áp dụng chung cho các dự án khác: phân cấp cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định điều chỉnh chủ trương đầu tư, do chính sách này chỉ áp dụng cho dự án quan trọng quốc gia khi trình Quốc hội nên không xem xét áp dụng chung cho tất cả nhóm dự án khác.

Các chính sách không thẩm định nguồn vốn, khả năng cân đối vốn, do dự án Vành đai 5 có quy mô lớn (chiều dài tổng thể 349 km), khả năng cân đối giai đoạn 2026-2030 chỉ đáp ứng khoảng 27,7% sơ bộ tổng mức đầu tư nên cần cơ chế này để Quốc hội xem xét, thông qua chủ trương một lần, trước mắt triển khai các đoạn phù hợp với khả năng cân đối vốn; các đoạn còn lại sẽ triển khai trong thời gian tiếp theo. Cơ chế này đã xin ý kiến Bộ Chính trị.

Đối với các dự án khác có quy mô nhỏ hơn Vành đai 5 nên phải đánh giá khả năng cân đối vốn, tránh việc quyết định đầu tư đồng loạt khi chưa xác định được nguồn vốn, dẫn đến công trình dở dang, gây thất thoát, lãng phí, tuân thủ quy định của Ban Chỉ đạo Trung ương.

Về điều chỉnh các quy hoạch có liên quan, do chính sách này chỉ áp dụng cho dự án đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng liên quan TOD và Dự án đường Vành đai 5 liên quan đến quy mô quy hoạch đường song hành theo các quy hoạch của địa phương, nên không áp dụng rộng rãi, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống quy hoạch hiện hành.

Ngoài ra, chính sách khai thác giá trị đất tăng thêm dọc tuyến cũng chưa có đánh giá, tổng kết về kết quả thực hiện.

Đối với việc chuyển đổi hình thức đầu tư, do dự án đường Vành đai 5 được Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư công nên cần xin phân cấp điều chỉnh hình thức đầu tư, đối với các dự án khác (không phải dự án quan trọng quốc gia) cấp có thẩm quyền là Bộ trưởng/Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện theo quy định hiện hành, không phải đề xuất cơ chế, chính sách đặc thù.

Bên cạnh đó, 4 nhóm chính sách sơ bộ có thể xem xét, nghiên cứu để áp dụng chung: chính sách chỉ định thầu; bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; chuyển đổi mục đích sử dụng rừng; bãi đổ thải.

Để đẩy nhanh tiến độ triển khai, huy động nguồn lực và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền các dự án đường bộ cao tốc, Bộ Xây dựng kiến nghị Chính phủ có ý kiến thống nhất áp dụng một số cơ chế, chính sách đặc biệt của dự án đường Vành đai 5 để áp dụng chung cho các dự án đường bộ cao tốc triển khai đầu tư công trong giai đoạn 2026-2030.