Từ đầu tháng 8, số trẻ nhập viện vì các bệnh đường hô hấp như RSV, phế cầu, adenovirus có xu hướng gia tăng. Đáng chú ý, một số trẻ mắc RSV dưới 3 tháng tuổi diễn biến rất nhanh, chỉ từ ho, khò khè đã chuyển sang suy hô hấp nặng trong thời gian ngắn.

PGS-TS.Nguyễn Thị Diệu Thúy, Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội cho biết, lượng bệnh nhi nhiễm RSV thời gian gần đây khá đông, trong đó đã ghi nhận hai trường hợp nặng phải thở máy, chủ yếu ở nhóm trẻ dưới 3 tháng tuổi. Có trẻ ngày hôm trước mới ho, khò khè nhưng sang ngày hôm sau đã rơi vào suy hô hấp.

RSV, hay virus hợp bào hô hấp, là một trong những tác nhân quan trọng gây bệnh đường hô hấp ở trẻ nhỏ. Phần lớn trẻ có thể từng nhiễm RSV trong những năm đầu đời, nhưng mức độ ảnh hưởng rất khác nhau. Trẻ sơ sinh và trẻ trong những tháng đầu sau sinh là nhóm đặc biệt dễ diễn biến nặng.

Năm 2019, ước tính RSV gây khoảng 2,2 triệu ca nhập viện và 66.300 trường hợp tử vong ở trẻ dưới 12 tháng tuổi trên toàn cầu. Đáng lưu ý, nguy cơ bệnh nặng không chỉ giới hạn ở trẻ sinh non hoặc có bệnh nền. Một nghiên cứu tại Mỹ trên những trẻ phải điều trị hồi sức tích cực do RSV ghi nhận khoảng 80% là trẻ sinh đủ tháng và trước đó hoàn toàn khỏe mạnh.

Một trong những nguyên nhân khiến RSV đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ nhỏ nằm ở chính đặc điểm giải phẫu và sinh lý của đường hô hấp. PGS-TS.Nguyễn Thị Diệu Thúy lý giải, đường thở của trẻ vốn rất hẹp. Khi RSV gây viêm niêm mạc, phù nề và tăng tiết đờm, lòng đường thở tiếp tục bị thu hẹp, khiến việc hô hấp trở nên khó khăn.

Trẻ dưới 3 tháng tuổi lại chưa có khả năng ho hiệu quả để tống đờm ra ngoài. Khi bú, trẻ phải phối hợp giữa bú và thở, vì vậy chỉ cần nghẹt mũi hoặc khó thở cũng có thể khiến trẻ bú kém, bỏ bú, suy kiệt và làm tình trạng suy hô hấp tiến triển nhanh hơn.

Điều khiến RSV dễ bị bỏ qua là những biểu hiện ban đầu khá giống cúm hoặc các bệnh nhiễm virus đường hô hấp khác. Trẻ có thể chỉ ho, sổ mũi, nghẹt mũi, khò khè hoặc sốt. Ở trẻ dưới một tuổi, bệnh còn có thể biểu hiện bằng quấy khóc, giảm vận động, bú kém, thậm chí xuất hiện cơn ngưng thở.

Sự khởi đầu tương đối quen thuộc có thể khiến gia đình chủ quan, nhất là khi trẻ sinh đủ tháng, bụ bẫm và trước đó hoàn toàn khỏe mạnh. Trong khi đó, khoảng thời gian từ những triệu chứng giống cảm lạnh đến viêm tiểu phế quản, viêm phổi và suy hô hấp ở trẻ sơ sinh đôi khi rất ngắn.

Nguy cơ không dừng ở tổn thương hô hấp cấp tính. Khi RSV gây tổn thương niêm mạc đường thở, hàng rào bảo vệ tự nhiên bị suy giảm, tạo điều kiện để vi khuẩn tấn công và khiến bệnh diễn biến phức tạp hơn.

Một nghiên cứu tại Việt Nam trên trẻ viêm phổi do RSV cho thấy hơn 4 trong 5 trẻ có đồng nhiễm vi khuẩn, trong đó phế cầu là tác nhân thường gặp. Khi virus và vi khuẩn cùng tấn công, bệnh nhi có xu hướng mắc bệnh nặng hơn, thời gian điều trị kéo dài và chi phí gia tăng.

Ảnh hưởng của RSV cũng có thể kéo dài sau khi trẻ vượt qua giai đoạn cấp tính. Một số nghiên cứu ghi nhận trẻ từng phải nhập viện vì RSV trong những năm đầu đời có nguy cơ khò khè tái diễn và hen phế quản cao hơn những trẻ không mắc nhiễm khuẩn hô hấp dưới do RSV.

Trước gánh nặng của bệnh, từ ngày 1/7/2026, Bộ Y tế đã đưa bệnh do RSV vào danh mục bệnh truyền nhiễm nhóm B phải giám sát và báo cáo tại Quyết định số 1965/QĐ-BYT. Việc tăng cường giám sát cùng các khuyến cáo chuyên môn đang tạo cơ sở để thúc đẩy dự phòng sớm hơn đối với những nhóm có nguy cơ cao.

Nếu trước đây phòng RSV chủ yếu dựa vào hạn chế nguồn lây và bảo vệ trẻ sau sinh, hiện các biện pháp dự phòng đặc hiệu đã mở thêm cơ hội giảm nguy cơ bệnh nặng ngay trong những tháng đầu đời.

Một trong những hướng quan trọng là tiêm vắc-xin RSV cho phụ nữ mang thai thuộc nhóm phù hợp. Sau tiêm, hệ miễn dịch của người mẹ tạo ra kháng thể chống lại virus. Kháng thể có thể truyền qua nhau thai sang thai nhi, tạo miễn dịch thụ động giúp bảo vệ trẻ ngay từ khi chào đời, trong giai đoạn hệ miễn dịch còn non yếu và trẻ đặc biệt dễ bị tổn thương bởi RSV.

Nói thêm về vắc-xin RSV, theo bác sỹ Phan Phong Kỳ, Hệ thống Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu, vắc-xin RSV kích thích hệ miễn dịch tạo kháng thể chống lại protein F của virus, protein có vai trò giúp RSV bám và xâm nhập tế bào đường hô hấp. Các kháng thể đặc hiệu được tạo ra góp phần giảm nguy cơ bệnh hô hấp nặng do RSV.

Một trong những vắc-xin RSV hiện có là Abrysvo. Với phụ nữ mang thai thuộc đối tượng phù hợp, tiêm chủng hướng đến tạo miễn dịch cho người mẹ, sau đó truyền kháng thể qua nhau thai để bảo vệ trẻ trong những tháng đầu sau sinh.