Đây là một trong những đánh giá nổi bật tại Tờ trình số 91/TTr-BTC vừa được Bộ Tài chính gửi Thủ tướng Phạm Minh Chính, Phó thủ tướng Hồ Đức Phớc về việc cơ cấu lại Tổng công ty Đường sắt Việt Nam giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn 2035 theo định hướng mô hình tập đoàn.

Cấp thiết hình thành Tập đoàn

Đây là tờ trình thứ 3 được Bộ Tài chính gửi lãnh đạo Chính phủ trong vòng 3 tháng qua liên quan đến việc cơ cấu lại Tổng công ty Đường sắt Việt Nam theo định hướng mô hình tập đoàn.

Tại Tờ trình số 91, ngoài việc đề nghị lãnh đạo Chính phủ sớm xem xét, quyết định phê duyệt một số nội dung theo thẩm quyền tại Đề án cơ cấu lại Tổng công ty Đường sắt Việt Nam giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn 2035 theo định hướng mô hình tập đoàn, Bộ Tài chính đã giải trình rõ một số nội dung liên quan đến việc hình thành Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam.

Liên quan đến việc thành lập Công ty mẹ - Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam, Bộ Tài chính cho biết, tại Nghị quyết số 172/2024/QH15 ngày 30/11/2024 phê duyệt chủ trương đầu tư Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam và Nghị quyết số 187/2025/QH15 ngày 19/2/2025 phê duyệt chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Quốc hội giao nhiệm vụ: “Tổng công ty Đường sắt Việt Nam tiếp nhận quản lý, bảo trì kết cấu hạ tầng và tổ chức vận hành, khai thác; huy động các doanh nghiệp khác đầu tư phương tiện; tiếp tục tái cơ cấu, xây dựng mô hình quản lý, bảo trì kết cấu hạ tầng bảo đảm thống nhất, hiện đại, hiệu quả; tham gia phát triển công nghiệp đường sắt”.

Nghị quyết số 106/NQ-CP ngày 23/4/2025 của Chính phủ về Kế hoạch triển khai Nghị quyết số 172/2024/QH15 xác định: “Tái cơ cấu Tổng công ty Đường sắt Việt Nam để phối hợp và tham gia vào quá trình triển khai thực hiện Dự án ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư, quá trình triển khai thực hiện và tiếp nhận, quản lý, khai thác, vận hành, bảo trì kết cấu hạ tầng sau khi Dự án hoàn thành”.

Trong Thông báo số 157/TB-VPCP ngày 5/4/2025, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính - Trưởng Ban Chỉ đạo tại Phiên họp lần thứ nhất Ban Chỉ đạo các công trình, Dự án quan trọng quốc gia lĩnh vực đường sắt đã chỉ đạo: “Bộ Tài chính chỉ đạo, tổ chức lập Đề án tái cơ cấu Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (theo định hướng mô hình tập đoàn) để tham gia vào quá trình triển khai thực hiện các Dự án ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư, quá trình triển khai thực hiện và tiếp nhận, quản lý, khai thác, vận hành, bảo trì kết cấu hạ tầng sau khi các Dự án hoàn thành”.

Tại Thông báo số 17/TB-VPCP ngày 9/1/2026, Thủ tướng Chính phủ kết luận: Tổng công ty Đường sắt Việt Nam tiếp tục thực hiện nhiệm vụ Thủ tướng Chính phủ giao về triển khai Tổ hợp công nghiệp đường sắt, giao Tổng công ty Đường sắt Việt Nam làm cơ quan chủ quản thực hiện Dự án này.

Như vậy, Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo quyết liệt và giao nhiệm vụ cho Tổng công ty Đường sắt Việt Nam tham gia triển khai các Dự án ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư đến khi vận hành, bảo trì; quản lý, bảo trì kết cấu hạ tầng và tổ chức vận hành, khai thác các tuyến đường sắt mới (Hà Nội – Lào Cai – Hải Phòng…); làm cơ quan chủ quản thực hiện Dự án Tổ hợp công nghiệp đường sắt.

“Các nội dung này đều là nhiệm vụ cấp bách, đòi hỏi phải có sự thay đổi mạnh mẽ, kết hợp nhiều yếu tố như vốn, nhân lực, mô hình tổ chức… của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam”, lãnh đạo Bộ Tài chính cho biết.

Bên cạnh đó, tại điểm 2.4 mục II Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 6/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước nêu rõ yêu cầu tập trung đầu tư, phát triển một số tập đoàn kinh tế, doanh nghiệp nhà nước mạnh, có quy mô lớn, đóng vai trò dẫn dắt trong các ngành, lĩnh vực then chốt, trong đó có vận tải, logistics.

Theo Bộ Tài chính, việc thành lập Công ty mẹ - Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam trên cơ sở chuyển đổi mô hình hoạt động Tổng công ty Đường sắt Việt Nam là giải pháp để phát triển doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn, có khả năng dẫn dắt trong quản lý, khai thác, vận hành, bảo trì và phát triển ngành công nghiệp đường sắt quốc gia, phù hợp với chỉ đạo và định hướng tại Nghị quyết số 79-NQ/TW và Thông báo số 73/TB-VPCP ngày 9/2/2026.

Việc chuyển đổi mô hình cũng bảo đảm lộ trình thành lập các tổng công ty, công ty con, trung tâm chuyên ngành như: Tổng công ty Công nghiệp Đường sắt Việt Nam, Tổng công ty Kết cấu hạ tầng Đường sắt Việt Nam, Công ty Tổ hợp công nghiệp đường sắt Việt Nam, Công ty Điện khí hóa Đường sắt Việt Nam, Trung tâm Nghiên cứu và phát triển Đường sắt Việt Nam, Trung tâm Công nghệ thông tin Đường sắt Việt Nam…

Đây là những đơn vị sẽ thực hiện chức năng hấp thụ công nghệ, chuyển hóa hình thành khả năng nội địa hóa và từng bước tiếp nhận, vận hành, bảo trì, phát triển và làm chủ công nghệ đường sắt; hình thành khả năng quản trị Tập đoàn hiện đại theo nguyên tắc quản trị của OECD với nền tảng số, xây dựng thành công hệ sinh thái đường sắt.

Làm rõ lộ trình thực hiện

Liên quan đến các nội dung cần thực hiện theo lộ trình sau khi Đề án tái cơ cấu được phê duyệt, Bộ Tài chính cho biết, sau khi Thủ tướng Chính phủ quyết định phê duyệt một số nội dung tại Đề án, các nội dung tiếp theo sẽ được triển khai theo Tờ trình số 985/TTr-BTC ngày 23/12/2025.

Thứ nhất, xây dựng phương án đầu tư bổ sung vốn điều lệ cho Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam theo quy định tại Luật số 68/2025/QH15 và Nghị định số 366/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025 của Chính phủ.

Thứ hai, triển khai các quy trình, thủ tục thành lập Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam trên cơ sở chuyển đổi mô hình hoạt động Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, bao gồm trình cấp có thẩm quyền chấp thuận nội dung, ban hành Điều lệ tổ chức và hoạt động của Công ty mẹ - Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam; điều chỉnh đăng ký kinh doanh… Lộ trình thực hiện trong năm 2026-2027.

Thứ ba, thành lập các tổng công ty, công ty con để thực hiện các nhiệm vụ được Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ giao.

Cụ thể, đến ngày 31/12/2027 thành lập Tổng công ty Công nghiệp đường sắt Việt Nam; đến ngày 31/12/2029 thành lập Công ty TNHH MTV Điện khí hóa đường sắt Việt Nam; đến ngày 31/12/2031 thành lập Tổng công ty Kết cấu hạ tầng đường sắt Việt Nam.

Trường hợp Nhà nước quyết định đầu tư đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam theo hình thức đầu tư công, Công ty mẹ - Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam (sau khi thành lập) sẽ hoàn thành nghiên cứu mô hình đơn vị vận hành theo quyết định của cấp có thẩm quyền.

Tại Tờ trình số 91, Bộ Tài chính cũng cho biết, căn cứ nội dung giải trình của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, đề xuất tiếp nhận tài sản từ ga Đà Lạt và đoạn tuyến Đà Lạt – Trại Mát là phù hợp với thực tiễn.

Tổng công ty Đường sắt Việt Nam có trách nhiệm xây dựng phương án tiếp nhận tài sản công từ 5 ga hiện hữu (Hải Phòng, Thanh Hóa, Vinh, Huế, Sài Gòn) và toàn tuyến Đà Lạt – Trại Mát theo quy định pháp luật.

Giá trị tài sản dự kiến tiếp nhận từ tuyến Đà Lạt – Trại Mát là 50 tỷ đồng, qua đó nâng mức vốn điều lệ dự kiến của Tập đoàn Đường sắt Việt Nam (sau thành lập) trong giai đoạn 2026-2030 là 32.406 tỷ đồng; giai đoạn 2031-2035 là 49.783 tỷ đồng.

Theo đề xuất của Bộ Tài chính, Công ty mẹ - Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam là Công ty mẹ trong nhóm công ty mẹ - công ty con Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam trên cơ sở chuyển đổi mô hình hoạt động Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (là công ty mẹ trong nhóm công ty mẹ - công ty con Tổng Công ty đường sắt Việt Nam) sang mô hình Tập đoàn kinh tế (nhóm công ty mẹ - công ty con Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam).

Cụ thể, Công ty mẹ - Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam là công ty TNHH Một thành viên do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ; kế thừa toàn bộ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của Công ty mẹ- Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam theo quy định tại Luật Đường sắt, Luật Doanh nghiệp, Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp và các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành; các Hiệp định, văn bản, thỏa thuận và Hợp đồng đã ký kết với các bên có liên quan theo quy định của pháp luật.