Tại Hội nghị chuyên đề về Hoạt động khoa học công nghệ – đổi mới sáng tạo – chuyển đổi số của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam tổ chức ngày 14/1/2026, thông điệp xuyên suốt của người đứng đầu đơn vị này đưa ra cho toàn hệ thống: khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là nền tảng, là động lực trung tâm cho phát triển bứt phá.

“Với tư cách là doanh nghiệp nhà nước, Tổng công ty có trách nhiệm gương mẫu đi đầu và là chủ thể chính trong triển khai đổi mới trong toàn hệ thống”, ông Đặng Sỹ Mạnh – Chủ tịch HĐTV Tổng công ty Đường sắt Việt Nam nhấn mạnh.

Theo người đứng đầu Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, Nghị quyết 57 – NQ/TW của Trung ương về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã xác lập một định hướng chiến lược mang tính nền tảng đối với tiến trình phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Đối với Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, Nghị quyết 57 không chỉ là kim chỉ nam về tư duy phát triển, mà còn là động lực đổi mới, là mệnh lệnh hành động trong bối cảnh ngành đường sắt đang đứng trước một vận hội lịch sử mang tính quyết định.

Hiện nay, ngành đường sắt Việt Nam đang đứng trước những cơ hội phát triển chưa từng có từ chủ trương lớn của Đảng, Chính phủ về phát triển kết cấu hạ tầng đường sắt, đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị và logistics đường sắt. Tuy nhiên, đi cùng với đó là những thách thức rất lớn: hạ tầng và công nghệ còn nhiều hạn chế, sức ép cạnh tranh ngày càng gay gắt, yêu cầu về chất lượng dịch vụ và trải nghiệm hành khách ngày càng cao.

Trong bối cảnh đầy thách thức này, nếu không thay đổi, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam chắc chắn sẽ tụt hậu. Đổi mới không còn là khẩu hiệu, mà là điều kiện sống còn để ngành đường sắt thoát khỏi tư duy cũ kỹ, công nghệ lạc hậu và cách làm trì trệ, chậm chạp; từng bước bước vào tương lai hiện đại.

“Tinh thần hành động được xác lập rõ ràng: xung kích – sáng tạo – táo bạo – bứt phá; hành động thực chất, kết quả đo được; không khẩu hiệu, không hình thức, không an toàn thụ động. Đây là sự chuyển dịch căn bản từ tư duy giữ nhịp vận hành sang tư duy tạo đột phá phát triển”, ông Đặng Sỹ Mạnh nhấn mạnh.

Một trong những luận điểm cốt lõi được Chủ tịch HĐTV Đặng Sỹ Mạnh nhấn mạnh trong triển khai Nghị quyết 57 tại Tổng công ty Đường sắt Việt Nam là: đổi mới không bắt đầu từ công nghệ, mà bắt đầu từ tư duy.

Đó là tư duy dám nghĩ khác điều vốn được coi là “đúng”, dám đặt lại câu hỏi với những điều tưởng như hiển nhiên, không bị trói buộc bởi lối mòn cũ và sẵn sàng chấp nhận khác thường để tạo ra đột phá. Không đổi mới tư duy, sẽ không có đổi mới thực chất trong hoạt động chỉ đạo điều hành cũng như triển khai các hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Trên nền tảng tư duy mới, tinh thần sáng tạo được lan tỏa trên mọi lĩnh vực, từ quản trị – điều hành, tổ chức sản xuất kinh doanh đến vận hành khai thác và phát triển dịch vụ. Sáng tạo không chỉ dừng ở ý tưởng, mà hiện diện trong từng công việc hằng ngày của mỗi cán bộ, người lao động; mỗi người đều có không gian sáng tạo và được khuyến khích đề xuất, thử nghiệm các giải pháp mới.

Theo ông Đặng Sỹ Mạnh, ngay từ bây giờ, đối với Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không phải là việc phụ, mà là trụ cột phát triển của toàn ngành. Khoa học công nghệ là công cụ bảo đảm an toàn, nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả. Đổi mới sáng tạo tạo ra giá trị mới, mô hình mới, cách làm mới. Chuyển đổi số giúp minh bạch hóa, tối ưu quản lý, ra quyết định nhanh và chính xác dựa trên dữ liệu.

Một điểm tiếp cận mới khác trong đổi mới đường sắt là mở rộng không gian sáng tạo ra ngoài nội bộ doanh nghiệp. Đổi mới không chỉ đến từ bên trong, mà còn từ hành khách, người dân, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp.

"Đây là cách tiếp cận hiện đại, phù hợp với xu thế quản trị mở, tận dụng trí tuệ xã hội để gia tăng chất lượng quyết sách và hiệu quả triển khai", ông Đặng Sỹ Mạnh khẳng định.

Được biết, hoạt động khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giai đoạn 2019–2025 của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam đã đạt được kết quả đáng khích lệ, góp phần bảo đảm an toàn, nâng cao chất lượng dịch vụ, tăng năng suất, chất lượng, hiệu quả, hoàn thành kế hoạch sản xuất kinh doanh và mục tiêu tăng trưởng của doanh nghiệp.

Theo đó, hàng loạt phần mềm đã được Tổng công ty triển khai như phần mềm E-Office, chữ ký số, sổ tay đảng viên điện tử; tổng hợp dữ liệu, thông tin xây dựng hệ thống báo cáo phục vụ công tác điều hành tại Tổng công ty; các hệ thống quản trị nhân sự – tiền lương, chấm công tự động, camera giám sát, bán vé điện tử, kiểm soát hành khách đi tàu, ứng dụng thương mại điện tử, thanh toán điện tử và hóa đơn điện tử; hệ thống lõi quản trị vận tải hàng hóa và điều hành chạy tàu…

Liên quan đến công tác bảo đảm an toàn giao thông, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam đã ứng dụng công nghệ để quản lý, kiểm soát, bảo đảm an toàn giao thông đường sắt như lắp đặt camera hỗ trợ giám sát tại 301 phòng trực ban chạy tàu; camera quan sát hành trình và camera cabin cho 334 đầu máy; camera trong, ngoài nhà gác tại 677 đường ngang có gác; camera tại 738 đường ngang cảnh báo tự động, có kết nối về trung tâm giám sát của các đơn vị phục vụ công tác giám sát, cảnh báo, ngăn ngừa các trường hợp vi phạm.

Đơn vị đã lắp đặt thiết bị hỗ trợ cảnh báo tại các đường ngang biển báo, lối đi tự mở trong ga tại 53 vị trí có nguy cơ xảy ra tai nạn giao thông đường sắt cao; ứng dụng công nghệ Lidar phát hiện chướng ngại vật trên đường ngang để cảnh báo về trung tâm và lên đầu máy; giám sát các điểm xung yếu trên đường sắt bằng hình ảnh; giám sát tín hiệu ga, giám sát hành trình tuần đường; lắp đặt thiết bị tự động xả gió chống trật bánh kéo dài đối với toa xe khách, toa xe hàng.

Đặc biệt, thiết bị băng chuyền “Lực sỹ” (Strong Man) sử dụng trong công tác khắc phục phòng chống bão lũ đã nâng cao năng suất, giảm sức lao động thủ công, bảo đảm an toàn cho người lao động, thực hiện đúng khẩu hiệu “Chuẩn bị đầy đủ – Ứng phó kiên cường – Khắc phục khẩn trương – Chạy tàu hiệu quả”.

Các đơn vị trong Tổng công ty đã làm chủ công nghệ, đóng mới được 13 toa xe khách hiện đại (đặt hàng của Công ty Jinxin) và 188 toa xe hàng với tỷ lệ nội địa hóa cao (toa xe khách là 80%; toa xe hàng là 70%), cải tạo toa xe của các đoàn tàu du lịch chất lượng cao SE19/20, SE21/22, SJourney, Hành trình Di sản miền Trung, Hoa Phượng đỏ, Hà Nội năm cửa ô… đạt chất lượng, mỹ quan, tiện nghi.