Từ góc nhìn của một doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) hoạt động trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, ông Oscar Loza, Giám đốc Điều hành Constant Energy tại Việt Nam, đơn vị phát triển, sở hữu và vận hành các giải pháp điện mặt trời mái nhà cho khối thương mại và công nghiệp hàng đầu, đồng thời là thành viên của Virya Energy, tập đoàn năng lượng tái tạo toàn cầu đang hoạt động tại hơn 15 quốc gia ở châu Âu và châu Á, đã chia sẻ về tiềm năng lớn của thị trường Việt Nam cũng như những rào cản chính sách cần được tháo gỡ để hỗ trợ tăng trưởng bền vững trong dài hạn.

Việt Nam đã đặt ra những mục tiêu đầy tham vọng về chuyển dịch năng lượng và cam kết phát thải ròng bằng 0. Từ góc nhìn của Constant Energy, những yếu tố nào khiến Việt Nam trở thành thị trường hấp dẫn cho phát triển điện mặt trời, đặc biệt là trong phân khúc thương mại và công nghiệp?

Việt Nam sở hữu những lợi thế tự nhiên rất thuận lợi cho phát triển điện mặt trời, với cường độ bức xạ và số giờ nắng cao trên khắp cả nước. Trong những năm trước đây, các chính sách hỗ trợ như cơ chế giá FIT (Feed-in Tariff) đã góp phần khởi động thị trường và nâng cao nhận thức của doanh nghiệp về năng lượng tái tạo.

Bên cạnh đó, nhu cầu sử dụng điện xanh đang gia tăng mạnh mẽ, đặc biệt trong khối doanh nghiệp FDI. Nhiều tập đoàn đa quốc gia hiện đặt ra các yêu cầu nghiêm ngặt về ESG và phát triển bền vững đối với toàn bộ chuỗi cung ứng của mình, từ đó thúc đẩy các nhà máy tại Việt Nam chuyển đổi sang các nguồn năng lượng sạch hơn.

Nhiều khách hàng của Constant Energy tại Việt Nam trong các lĩnh vực như dệt may, nhựa và thép đang chịu áp lực ngày càng lớn từ các quy định liên quan đến phát thải carbon, chẳng hạn như Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM), sẽ được áp dụng đối với hàng xuất khẩu sang châu Âu từ năm 2026.

Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp đã đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà. Tuy nhiên, các hệ thống này thường chỉ đáp ứng khoảng 12-20% nhu cầu điện năng. Để tiến tới mục tiêu sử dụng 100% năng lượng tái tạo, doanh nghiệp cần kết hợp nhiều giải pháp khác nhau như cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) và hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS).

Mặc dù nhu cầu về năng lượng tái tạo đang gia tăng, đâu là những rào cản chính hiện nay đang hạn chế việc triển khai rộng rãi các dự án điện mặt trời và DPPA tại Việt Nam?

Thách thức lớn nhất hiện nay là khung pháp lý vẫn chưa hoàn thiện. Mặc dù cơ chế DPPA đã được cho phép triển khai, nhưng vẫn còn nhiều nội dung chưa rõ ràng, chẳng hạn như các thủ tục cấp phép và cách thức thực hiện dự án ở cấp địa phương.

Một thách thức khác liên quan đến các dự án DPPA sử dụng đường dây truyền tải riêng, đặc biệt trong các khu công nghiệp ở miền Bắc Việt Nam. Mặc dù mô hình này có thể giúp tối ưu chi phí bằng cách tận dụng mái nhà, mặt nước hoặc quỹ đất lân cận sẵn có, việc tìm kiếm các vị trí phù hợp trên thực tế lại rất khó khăn. Điều này làm hạn chế khả năng mở rộng quy mô dự án.

Ngược lại, cơ chế DPPA thông qua lưới điện quốc gia cho phép truyền tải điện từ các nguồn năng lượng tái tạo ở xa, giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn điện tái tạo 100% với chi phí cạnh tranh hơn.

Các giải pháp lưu trữ năng lượng như BESS cũng đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định hệ thống điện và tối ưu hóa chi phí sử dụng điện. Tuy nhiên, chi phí đầu tư cho BESS hiện vẫn còn cao, trong khi biểu giá điện công nghiệp chưa đủ hấp dẫn để thúc đẩy việc áp dụng trên quy mô lớn.

Trong thời gian tới, ông mong muốn cơ quan quản lý sẽ có những chính sách nào để tạo môi trường thuận lợi hơn cho đầu tư vào năng lượng tái tạo và hỗ trợ doanh nghiệp đẩy nhanh quá trình giảm phát thải carbon?

Để thúc đẩy phát triển điện mặt trời và thu hút thêm vốn FDI, Constant Energy đề xuất tiếp tục hoàn thiện cơ chế DPPA theo hướng minh bạch, rõ ràng và nhất quán hơn giữa các địa phương, đặc biệt đối với các dự án sử dụng lưới điện quốc gia. Hiện nay, quy trình phê duyệt và các quy định thực thi vẫn có sự khác biệt đáng kể giữa từng địa phương.

Đối với các dự án DPPA sử dụng đường dây riêng, hiện vẫn chưa có khung giá điện rõ ràng cho các loại hình dự án tương tự, gây khó khăn cho doanh nghiệp trong quá trình ra quyết định đầu tư và phát triển dự án.

Nhiều khách hàng của Constant Energy tại Việt Nam là những nhà cung cấp quan trọng cho các thương hiệu toàn cầu như Adidas, Nike và IKEA, những doanh nghiệp đang chịu áp lực ngày càng lớn trong việc chuyển đổi sang năng lượng tái tạo trên toàn bộ chuỗi cung ứng.

Nhu cầu ngày càng tăng này mở ra cơ hội rất lớn để Việt Nam thu hút thêm dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả tiềm năng đó, cần có những hướng dẫn cụ thể và chi tiết hơn về việc triển khai pháp lý đối với điện mặt trời và cơ chế DPPA. Một môi trường pháp lý minh bạch hơn sẽ giúp các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng mạnh dạn cam kết với các giải pháp năng lượng tái tạo dài hạn, qua đó góp phần thúc đẩy tiến trình chuyển dịch năng lượng sạch tại Việt Nam.

Tại Việt Nam, Constant Energy tập trung cung cấp các giải pháp điện mặt trời mái nhà, pin lưu trữ, hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi sang nguồn năng lượng sạch hơn và giảm phát thải carbon. Đối với các dự án quy mô lớn, Constant Energy nhận được sự hỗ trợ mạnh mẽ về chuyên môn và kinh nghiệm từ tập đoàn Virya Energy.

Với việc cơ chế DPPA đã chính thức được triển khai, Constant Energy sẵn sàng mở rộng hoạt động vượt ra ngoài lĩnh vực điện mặt trời mái nhà, tận dụng kinh nghiệm và sự hỗ trợ từ Virya Energy để giúp doanh nghiệp tiếp cận các giải pháp năng lượng tái tạo quy mô lớn.