Theo TS.Vũ Quốc Đạt, Phó trưởng khoa Bệnh nhiệt đới và Can thiệp giảm hại, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, so với các năm trước, cúm năm nay có xu hướng xuất hiện sớm hơn. Diễn biến bệnh nhìn chung vẫn mang tính điển hình, song số ca nặng tập trung chủ yếu ở nhóm có bệnh lý nền.

Thực tế ghi nhận không ít bệnh nhân nhập viện trong tình trạng nặng với biểu hiện tức ngực, khó thở, sau đó được xác định nhiễm cúm. Trong quá trình điều trị, nhiều trường hợp phải can thiệp hồi sức như thở oxy, thậm chí cần hỗ trợ hô hấp nâng cao.

Các bệnh lý nền thường gặp gồm tiểu đường, bệnh hô hấp mạn tính như phổi tắc nghẽn mạn tính, hen phế quản, bệnh gan mạn tính. Đây là những yếu tố làm suy giảm miễn dịch, khiến cơ thể khó chống đỡ trước sự xâm nhập của virus. Khi mắc cúm, nhóm bệnh nhân này có nguy cơ cao tiến triển nặng, có thể dẫn đến viêm phổi, phải điều trị tích cực, thậm chí đã ghi nhận trường hợp tử vong.

Dấu hiệu điển hình của cúm bao gồm sốt cao, đau đầu, đau mỏi người, kèm theo triệu chứng đường hô hấp như hắt hơi, chảy nước mũi, ngạt mũi.

Diễn biến bệnh thường có sự phân hóa rõ từ ngày thứ 4. Người khỏe mạnh có thể hồi phục nếu được chăm sóc và điều trị triệu chứng phù hợp. Ngược lại, ở người có bệnh nền, triệu chứng kéo dài, sốt cao liên tục, xuất hiện biểu hiện đường hô hấp dưới như tức ngực, khó thở và có thể tiến triển nhanh.

Theo khuyến cáo chuyên môn, giai đoạn từ ngày thứ 7 đến ngày thứ 10 là thời điểm dễ xuất hiện biến chứng nặng. Người bệnh có thể tự theo dõi trong 3 ngày đầu, song nếu triệu chứng không cải thiện sau ngày thứ 4 cần đi khám để được đánh giá và xử trí kịp thời.

Nhóm nguy cơ cao gồm người trên 65 tuổi, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ và những người có bệnh nền như tim mạch, tiểu đường, bệnh phổi, gan mạn tính hoặc ung thư. Phụ nữ có thể tiêm phòng trước khi mang thai hoặc trong giai đoạn đầu thai kỳ. Trẻ em cần tiêm theo chương trình tiêm chủng phù hợp.

Nguy cơ lây lan bệnh gia tăng trong các dịp di chuyển, tụ tập đông người, đặc biệt sau kỳ nghỉ lễ. Môi trường kín, phương tiện công cộng đông đúc tạo điều kiện thuận lợi cho virus phát tán. Sau kỳ nghỉ, việc quay lại làm việc và học tập tiếp tục làm tăng nguy cơ lây nhiễm trong cộng đồng.

Các chuyên gia lưu ý, nhiều bệnh truyền nhiễm có triệu chứng ban đầu tương đồng, phổ biến nhất là sốt. Người dân có thể tự theo dõi tại nhà ở giai đoạn đầu, song nếu sốt kéo dài hoặc có yếu tố dịch tễ cần đi khám sớm.

Để hạn chế lây nhiễm, người có triệu chứng nên đeo khẩu trang, hạn chế tiếp xúc; người khỏe mạnh cần chủ động phòng ngừa tại khu vực đông người; thường xuyên vệ sinh tay để giảm nguy cơ lây lan.

Việc sử dụng các ứng dụng AI để tìm hiểu thông tin sức khỏe ngày càng phổ biến, song chỉ nên coi là kênh tham khảo. Các phương pháp điều trị đặc hiệu như dùng kháng sinh hoặc thuốc kháng virus cần có chỉ định của bác sĩ. Tự ý sử dụng thuốc có thể làm giảm hiệu quả điều trị hoặc khiến bệnh diễn tiến nặng hơn.

Người bệnh cần được thăm khám, phân loại và xử trí ban đầu tại cơ sở y tế. Nếu cần thiết sẽ được chuyển tuyến phù hợp. Việc can thiệp đúng thời điểm có ý nghĩa quan trọng trong hạn chế biến chứng và nâng cao hiệu quả điều trị.

Người có bệnh nền, trẻ nhỏ và người cao tuổi nên tiêm ngừa các loại vắc-xin như cúm, phế cầu, sởi, ho gà và virus hợp bào hô hấp theo khuyến cáo. Khi xuất hiện triệu chứng như ho, sốt, khó thở, cần đi khám sớm, tuyệt đối không tự ý mua thuốc hay sử dụng kháng sinh bừa bãi.

Với trẻ em, bác sỹ cũng lưu ý, nhiều phụ huynh thường lạm dụng thuốc ho mạnh khi thấy con ho nhiều, vô tình che giấu triệu chứng, khiến bệnh diễn tiến nặng hơn. Phòng bệnh hiệu quả bao gồm vệ sinh mũi họng đúng cách, uống đủ nước, ăn đầy đủ dưỡng chất và tiêm chủng đầy đủ.

Tại Việt Nam, cúm thường xuất hiện theo hai giai đoạn trong năm, từ tháng 5 đến tháng 7 và từ tháng 11 đến tháng 1 năm sau. Việc tiêm vắc-xin vào các thời điểm trước mùa dịch như tháng 3 đến tháng 4 và tháng 10 đến tháng 11 giúp tăng cường miễn dịch, giảm nguy cơ mắc bệnh.

TS-Đào Hữu Thân, Phó giám đốc CDC Hà Nội khẳng định, vắc-xin cúm mùa hiện nay đã được chứng minh an toàn và có hiệu quả cao. Ngành y tế Hà Nội khuyến cáo các bậc phụ huynh nên sớm đưa trẻ đi tiêm phòng, đặc biệt là trẻ từ 6 tháng đến dưới 5 tuổi và những người có bệnh lý mãn tính, nhằm phòng ngừa các biến chứng nặng.

Cùng với việc tiêm phòng, gia đình và các trường học cần hướng dẫn trẻ vệ sinh cá nhân sạch sẽ, đeo khẩu trang khi ra ngoài, ăn uống đủ chất. Những biện pháp tưởng chừng đơn giản ấy sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc cúm mùa, bảo vệ sức khỏe trẻ nhỏ.

Đại diện hệ thống tiêm chủng Safpo/Potec, bác sỹ Lê Thị Kim Hoa lưu ý, mặc dù cúm mùa thường lành tính, nhưng cũng có thể tiến triển nặng với các biểu hiện như sốt cao, khó thở, phù phổi do suy tim và thậm chí tử vong.

Virus cúm mùa gồm nhiều chủng như H1N1, H3N2 và 2 chủng nhóm B có khả năng biến đổi kháng nguyên liên tục. Do đó, mỗi năm chủng virus lưu hành có thể thay đổi, vì vậy, việc tiêm nhắc lại vắc-xin cúm mùa hàng năm là cần thiết để bảo đảm sức khỏe.

Giải thích thêm về việc phải tiêm vắc-xin cúm hàng năm, chuyên gia của hệ thống tiêm chủng Safpo/Potec cho biết, WHO duy trì các trạm quan trắc virus cúm trên toàn thế giới, trong đó có Việt Nam, nhằm phân lập và xác định chủng virus lưu hành tại từng khu vực địa lý.

Dựa trên các dữ liệu này, WHO dự báo các chủng virus xuất hiện trong mùa Đông - Xuân ở Bắc bán cầu (từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau) và mùa Đông - Xuân ở Nam bán cầu (từ tháng 5 đến tháng 10 hàng năm). Từ đó, WHO hướng dẫn các nhà sản xuất vắc-xin chuẩn bị các chủng phù hợp và cung cấp ra thị trường vào thời điểm thích hợp: tháng 8 và tháng 9 cho Bắc bán cầu; tháng 4 đến tháng 5 cho Nam bán cầu.

Việt Nam nằm trong khu vực nhiệt đới gió mùa thuộc Bắc bán cầu, người dân nên tiêm vắc-xin cúm Bắc bán cầu mỗi năm một lần, vào thời điểm trước khi mùa cúm bắt đầu, nhằm được bảo vệ suốt mùa Đông và mùa Xuân.