Chiều 22/3, tại Đại học Phenikaa diễn ra Lễ tổng kết, trao thưởng Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông năm học 2025-2026. Sự kiện do Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với UBND TP.Hà Nội chủ trì; Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội và Đại học Phenikaa tổ chức.

Sau những ngày làm việc khẩn trương, nghiêm túc và đầy trách nhiệm, Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh THCS, THPT năm học 2025-2026 đã khép lại với nhiều dấu ấn nổi bật, tiếp tục khẳng định vai trò là sân chơi trí tuệ quan trọng của học sinh phổ thông trên cả nước.

Đây là năm thứ 13 Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức cuộc thi, trong bối cảnh toàn ngành đang tích cực triển khai các chủ trương lớn về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cũng như đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo.

Năm nay, cuộc thi ghi nhận 242 dự án thuộc 21 lĩnh vực, tăng 30 dự án so với năm học trước. Đặc biệt, lần đầu tiên sau quá trình sắp xếp lại đơn vị hành chính, toàn bộ 34/34 tỉnh, thành phố đều tham gia đầy đủ, cho thấy phong trào nghiên cứu khoa học trong nhà trường đã được triển khai sâu rộng, thực chất và đồng bộ hơn.

Các địa phương đã tổ chức bài bản từ cấp tổ chuyên môn, cấp trường, cụm đến cấp Sở, tạo nên một đợt sinh hoạt học thuật sôi nổi, góp phần phát hiện và nuôi dưỡng những ý tưởng sáng tạo từ sớm.

Một trong những điểm nổi bật của cuộc thi năm nay là sự bứt phá mạnh mẽ của các lĩnh vực công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), hệ thống nhúng, phần mềm và robot. Nhiều dự án không chỉ dừng lại ở việc lập trình mà đã ứng dụng công nghệ vào giải quyết các bài toán thực tiễn như giám sát an toàn giao thông, hỗ trợ học tập, chẩn đoán y tế hay phát triển nông nghiệp thông minh.

Bên cạnh đó, các lĩnh vực khoa học vật liệu, môi trường và khoa học xã hội cũng ghi nhận nhiều đề tài có chiều sâu, thể hiện rõ trách nhiệm của học sinh trước các vấn đề phát triển bền vững và những thách thức của “kỷ nguyên số”.

Ở nhóm các dự án đoạt giải Nhất, lĩnh vực y sinh và khoa học sức khỏe nổi bật với đề tài “Phát triển chất ức chế điểm kiểm soát miễn dịch ứng dụng trong điều trị ung thư dựa trên công nghệ nanobody” của Trường THPT Chuyên Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội), được đánh giá cao về tính mới và tiềm năng ứng dụng trong điều trị ung thư.

Cùng đơn vị này, dự án “Phát triển phương pháp đánh giá mức độ lão hóa da sử dụng công nghệ Proteomics” cũng gây ấn tượng với hướng tiếp cận hiện đại trong y học chuyển dịch. Ở lĩnh vực hóa sinh, học sinh Trường THPT Chuyên Chu Văn An (Hà Nội) đã thực hiện nghiên cứu phát hiện một số chỉ thị sinh học phục vụ chẩn đoán sớm ung thư biểu mô tế bào gan, góp phần mở ra hướng tiếp cận mới trong phát hiện sớm bệnh.

Trong lĩnh vực hóa học, dự án phát triển giải pháp đánh giá nhanh nguy cơ sữa giả bằng quang phổ hồng ngoại kết hợp Chemometrics cho thấy khả năng ứng dụng trực tiếp vào kiểm soát chất lượng thực phẩm.

Với khoa học vật liệu, dự án phát triển vật liệu Polyurethane Composite đa chức năng chống cháy, cách nhiệt, kháng vi sinh của học sinh Trường THPT Chuyên Lương Văn Tụy (Ninh Bình) hướng tới ứng dụng trong xây dựng và đời sống. Lĩnh vực năng lượng ghi nhận nghiên cứu tối ưu biên dạng cánh tuabin gió trục đứng quy mô nhỏ bằng mô phỏng CFD kết hợp trí tuệ nhân tạo của học sinh Trường THPT Yên Mỹ (Hưng Yên), phù hợp với điều kiện gió thấp tại Việt Nam.

Các dự án công nghệ thông tin tiếp tục chiếm ưu thế với những sản phẩm ứng dụng AI hiện đại như mô hình tạo sinh trong thiết kế phối tử dựa trên cấu trúc protein của học sinh Trường THPT Chuyên Lê Hồng Phong (TP.HCM), hay hệ thống dự báo phát thải và vật liệu hấp phụ CO₂ hướng tới mục tiêu Net Zero của học sinh Trường THPT Ngô Quyền (Hải Phòng).

Còn ở lĩnh vực hệ thống nhúng, các đề tài như thiết bị xác định huyệt đạo hỗ trợ chăm sóc sức khỏe hay giường y tế thông minh tích hợp AI cho thấy sự kết hợp giữa công nghệ và y học, hướng đến nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Lĩnh vực môi trường cũng ghi nhận nhiều nghiên cứu thiết thực, tiêu biểu là mô hình dự báo và đánh giá mức độ ô nhiễm sông Cầu Bây theo thời gian thực của học sinh Trường THPT Việt Đức (Hà Nội), hay công nghệ xử lý rác thải nhựa bằng phương pháp sinh học thân thiện môi trường của học sinh Trường THPT Chuyên Hà Nội - Amsterdam.

Trong khi đó, các dự án thuộc lĩnh vực khoa học xã hội và hành vi tập trung vào những vấn đề mới của thời đại số như phát triển tư duy phản biện khi sử dụng AI hay tác động của năng lực số đến định hướng nghề nghiệp, góp phần hoàn thiện kỹ năng cho học sinh trong bối cảnh chuyển đổi số.

Từ 242 dự án tham gia, Ban Tổ chức đã trao 145 giải thưởng ở các mức độ và lựa chọn những dự án xuất sắc nhất để tham dự các cuộc thi quốc tế.

Cuộc thi không chỉ là nơi tôn vinh những ý tưởng sáng tạo mà còn góp phần lan tỏa tinh thần nghiên cứu khoa học trong học sinh, hình thành thế hệ công dân có tư duy đổi mới, năng lực công nghệ và trách nhiệm xã hội, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong kỷ nguyên số.

Đánh giá về chất lượng cuộc thi năm nay, GS-TS.Phạm Thành Huy, Phó Tổng Giám đốc Đại học Phenikaa, Trưởng Ban Giám khảo cho rằng, điểm nổi bật là số lượng đề tài phong phú, trải rộng trên nhiều lĩnh vực. Chất lượng chuyên môn được nâng lên rõ rệt khi nhiều đề tài thể hiện tư duy nghiên cứu bài bản, có phương pháp, số liệu và đối sánh cụ thể. Đặc biệt, tinh thần đổi mới sáng tạo và khả năng gắn kết với thực tiễn được thể hiện rõ nét.

Theo ông, các lĩnh vực như y học, khoa học tự nhiên - công nghệ, kỹ thuật, công nghệ thông tin và khoa học xã hội đều có nhiều đề tài đáng chú ý. Trong đó, xu hướng ứng dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ số vào giải quyết các vấn đề thực tiễn ngày càng rõ rệt, cho thấy sự bắt nhịp nhanh của học sinh với dòng chảy công nghệ hiện đại.

Ban giám khảo đánh giá cao nỗ lực và sự sáng tạo của học sinh, đồng thời nhấn mạnh giá trị lớn nhất của cuộc thi không chỉ nằm ở kết quả mà còn ở quá trình hình thành tư duy khoa học, nuôi dưỡng đam mê nghiên cứu, góp phần chuẩn bị nguồn nhân lực khoa học - công nghệ cho tương lai.

Ở góc độ quản lý, Thứ trưởng Thường trực Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Ngọc Thưởng, Trưởng Ban chỉ đạo cuộc thi nhận định, nhiều ý tưởng xuất phát trực tiếp từ học sinh và được triển khai dưới sự hướng dẫn của thầy cô. Điều này phù hợp với tinh thần của Chương trình giáo dục phổ thông 2018, trong đó học sinh là chủ thể, thầy cô đóng vai trò định hướng, góp phần hình thành phẩm chất và năng lực cho các em.

Qua 13 lần tổ chức, cuộc thi ngày càng khẳng định hiệu quả trong việc gắn học với hành, lý thuyết với thực tiễn, nhà trường với xã hội; đồng thời góp phần thúc đẩy tinh thần đổi mới sáng tạo theo các nghị quyết của Đảng về phát triển khoa học, công nghệ và giáo dục.

Nhấn mạnh vai trò của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong phát triển đất nước, Thứ trưởng Phạm Ngọc Thưởng cho rằng học sinh hôm nay chính là lực lượng sẽ sáng tạo và làm chủ công nghệ trong tương lai. Ông ghi nhận và đánh giá cao nỗ lực của các em, đồng thời khẳng định tất cả thí sinh tham gia đều là người chiến thắng khi dám bước ra khỏi vùng an toàn để theo đuổi đam mê nghiên cứu.

“Có những em năm trước đã tham gia, năm nay tiếp tục dự thi. Dù kết quả thế nào, việc kiên trì theo đuổi hành trình đó là rất đáng quý. Điều quan trọng là các em giữ được ngọn lửa đam mê, khát khao cống hiến, luôn đặt câu hỏi và tìm lời giải. Khoa học không chỉ để thi, mà là hành trình khám phá lâu dài”, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo chia sẻ.

Ông cũng nhấn mạnh, những diễn đàn như cuộc thi chính là “vườn ươm” tài năng và đam mê sáng tạo, giúp học sinh tiếp tục phát triển. Vì vậy, tất cả các em đều xứng đáng được ghi nhận, và càng tự hào hơn với những học sinh được vinh danh.

Từ những kết quả đạt được, Thứ trưởng đánh giá cao công tác tổ chức dạy học tại các trường phổ thông, đồng thời bày tỏ sự trân trọng đối với sự đồng hành của nhà trường, thầy cô và phụ huynh trong việc tạo điều kiện cho học sinh nghiên cứu khoa học. Ông cũng mong muốn các cơ sở giáo dục tiếp tục phát huy, xây dựng môi trường thuận lợi để học sinh phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất.

Tại Lễ bế mạc, Thứ trưởng Thường trực Phạm Ngọc Thưởng đã chính thức phát động Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia năm học 2026-2027, dự kiến do Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Đắk Lắk đăng cai tổ chức.

Trong khuôn khổ chương trình, Đại học Phenikaa cũng trao giải thưởng “Phenikaa ESG Innovation Makers” cho 3 dự án tiêu biểu, đồng thời trao 160 suất học bổng cho các học sinh đạt giải Nhất, Nhì, Ba, góp phần khuyến khích và tiếp thêm động lực cho những tài năng trẻ trên con đường nghiên cứu khoa học.