Theo Điều 66 Luật Bảo hiểm xã hội, mức lương hưu hằng tháng được xác định dựa trên thời gian đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) và mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH. Cách tính có sự khác biệt giữa lao động nam và lao động nữ.

Đối với lao động nữ, mức hưởng lương hưu bằng 45% mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH tương ứng với 15 năm đóng. Sau đó, mỗi năm đóng thêm được cộng 2%, mức hưởng tối đa bằng 75% khi có đủ 30 năm đóng BHXH.

Với lao động nam, tỷ lệ 45% áp dụng cho người có 20 năm đóng BHXH. Mỗi năm đóng thêm được tính 2%, mức tối đa 75% tương ứng với 35 năm đóng. Riêng lao động nam đóng BHXH từ đủ 15 năm đến dưới 20 năm, mức hưởng khởi điểm là 40% tương ứng với 15 năm đóng, sau đó mỗi năm tăng thêm 1%.

Đối với người nghỉ hưu trước tuổi do suy giảm khả năng lao động theo Điều 65, mức lương hưu được tính theo tỷ lệ tương ứng với thời gian đóng BHXH, sau đó giảm 2% cho mỗi năm nghỉ trước tuổi quy định.

Trường hợp nghỉ trước tuổi dưới 6 tháng không bị giảm tỷ lệ hưởng; từ đủ 6 tháng đến dưới 12 tháng giảm 1%.

Như vậy, việc giảm trừ 2% mỗi năm không áp dụng cho tất cả người nghỉ hưu sớm, mà phụ thuộc vào căn cứ pháp lý và điều kiện hưởng lương hưu của từng trường hợp.

Trước đó, tại phiên thảo luận của Quốc hội ngày 9/11 về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, đại biểu Hà Thị Anh Thư, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ngãi, đề nghị nghiên cứu điều chỉnh quy định giảm trừ này.

Theo đại biểu, cần xem xét chính sách miễn hoặc giảm tỷ lệ trừ lương hưu đối với người đã đóng đủ thời gian BHXH để đạt mức hưởng tối đa 75% nhưng chưa đến tuổi nghỉ hưu.

Đề xuất nhận được sự đồng tình của một bộ phận người lao động. Một số ý kiến cho rằng người đã đóng BHXH đủ 30 - 35 năm, chỉ còn thiếu vài năm tuổi nghỉ hưu, nên được xem xét giảm mức trừ hoặc có cơ chế khuyến khích tiếp tục tham gia BHXH.

Tuy nhiên, đây mới là kiến nghị chính sách. Việc áp dụng tỷ lệ giảm trừ hiện vẫn thực hiện theo quy định pháp luật hiện hành.

Luật Bảo hiểm xã hội quy định một số trường hợp được hưởng lương hưu ở tuổi thấp hơn tuổi nghỉ hưu trong điều kiện lao động bình thường mà không bị trừ tỷ lệ hưởng do nghỉ trước tuổi.

Theo Điều 64, người lao động thuộc nhóm đối tượng quy định, có từ đủ 15 năm đóng BHXH bắt buộc, có thể nghỉ hưu sớm tối đa 5 năm nếu có ít nhất 15 năm làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm.

Quy định tương tự áp dụng đối với người có từ đủ 15 năm làm việc ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, bao gồm thời gian làm việc tại nơi có phụ cấp khu vực hệ số 0,7 trở lên trước ngày 1/1/2021.

Đối với một số nhóm thuộc lực lượng vũ trang, pháp luật cho phép nghỉ hưu ở tuổi thấp hơn tối đa 5 năm so với tuổi nghỉ hưu thông thường khi đáp ứng điều kiện về thời gian đóng BHXH. Nhóm này có thể được nghỉ sớm tối đa 10 năm nếu có từ đủ 15 năm làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc làm việc tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn theo quy định.

Riêng người lao động có từ đủ 15 năm làm công việc khai thác than trong hầm lò cũng được hưởng lương hưu ở tuổi thấp hơn tối đa 10 năm nếu đáp ứng điều kiện luật định.

Ngoài ra, người đáp ứng điều kiện đóng BHXH và bị nhiễm HIV/AIDS do tai nạn rủi ro nghề nghiệp khi thực hiện nhiệm vụ được giao có thể hưởng lương hưu khi đủ điều kiện theo luật mà không phải chờ đến tuổi nghỉ hưu thông thường.

Điểm chung của các trường hợp trên là được hưởng lương hưu theo Điều 64, với tỷ lệ tính trên thời gian đóng BHXH, không áp dụng mức giảm trừ 2% mỗi năm như trường hợp nghỉ hưu do suy giảm khả năng lao động theo Điều 65.

Bên cạnh các trường hợp quy định tại Luật Bảo hiểm xã hội, Luật Nhà giáo bổ sung chính sách nghỉ hưu trước tuổi đối với nhà giáo trong cơ sở giáo dục mầm non.

Theo khoản 2 Điều 26 Luật Nhà giáo, giáo viên mầm non có nguyện vọng được nghỉ hưu ở tuổi thấp hơn tuổi nghỉ hưu trong điều kiện bình thường, nhưng không quá 5 năm. Đặc biệt, người có từ đủ 15 năm đóng BHXH trở lên sẽ không bị giảm tỷ lệ phần trăm hưởng lương hưu do nghỉ trước tuổi.

Để bảo đảm thực hiện chính sách, Điều 40 Luật Nhà giáo bổ sung khoản 3a vào Điều 66 Luật Bảo hiểm xã hội, quy định mức lương hưu của nhóm nhà giáo này được tính theo thời gian đóng BHXH mà không áp dụng giảm trừ do nghỉ hưu sớm.

Như vậy, người lao động cần phân biệt giữa nghỉ hưu trước tuổi do suy giảm khả năng lao động và nghỉ hưu ở tuổi thấp hơn theo các điều kiện đặc thù được pháp luật cho phép. Thời gian đóng BHXH dài, kể cả đã đạt tỷ lệ hưởng tối đa 75%, không tự động đồng nghĩa với việc được nghỉ sớm mà không bị giảm trừ.