Trong bối cảnh Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm xác định định hướng phát triển hệ thống nghĩa trang tập trung, trong đó có Nghĩa trang Đông Sóc Sơn, việc nghiên cứu mô hình công viên nghĩa trang tưởng niệm kết hợp cơ sở hỏa táng hiện đại tại Đa Phúc được đặt ra như một giải pháp nhằm sử dụng hiệu quả quỹ đất, bảo vệ môi trường và đáp ứng nhu cầu an táng lâu dài của người dân.

Bài toán quy hoạch từ thực trạng an táng phân tán

Trong quá trình đô thị hóa, việc sử dụng hiệu quả tài nguyên đất đai không chỉ đặt ra đối với các công trình nhà ở, giao thông hay sản xuất, mà còn đối với hệ thống hạ tầng phục vụ nhu cầu thiết yếu của người dân, trong đó có nghĩa trang và cơ sở an táng.

Tại xã Đa Phúc, thực trạng an táng hiện nay cho thấy những vấn đề cần được quan tâm trong công tác quy hoạch. Theo tài liệu đánh giá hiện trạng của địa phương, nhiều khu mộ đang phân bố nhỏ lẻ, xen kẽ giữa đất sản xuất nông nghiệp, khu dân cư và các tuyến đường giao thông. Việc bố trí phân tán khiến quỹ đất bị chia cắt, khó hình thành những khu vực sử dụng tập trung và hạn chế khả năng đầu tư đồng bộ hệ thống hạ tầng kỹ thuật.

Đáng chú ý, tài liệu hiện trạng cho biết tỷ lệ cát táng tại địa phương ở mức khoảng 60-65%. Phương thức an táng này kéo theo nhu cầu sử dụng, duy trì và quản lý đất qua nhiều giai đoạn. Bên cạnh đó, những gia đình lựa chọn hỏa táng còn gặp khó khăn do khoảng cách di chuyển đến các cơ sở dịch vụ, làm phát sinh thêm thời gian và chi phí tổ chức hậu sự.

Những bất cập trên cho thấy việc chuyển đổi mô hình an táng không đơn thuần là thay đổi một tập quán, mà còn liên quan đến hiệu quả sử dụng đất, chất lượng hạ tầng xã hội và năng lực quản lý phát triển của địa phương.

Từ thực tế trên, việc tổ chức lại không gian an táng đang trở thành vấn đề cần được quan tâm trong định hướng phát triển lâu dài của xã Đa Phúc.

Đại diện Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Đa Phúc nhấn mạnh: “Thực trạng an táng phân tán không chỉ đặt ra những khó khăn trong quản lý đất đai, bảo đảm cảnh quan, môi trường mà còn ảnh hưởng đến nhu cầu an táng lâu dài của người dân. Vì vậy, việc nghiên cứu những mô hình an táng tập trung, văn minh cần được thực hiện trên cơ sở phù hợp với quy hoạch, điều kiện thực tế của địa phương và đặc biệt là sự đồng thuận của Nhân dân.”

Theo đó, việc tuyên truyền, cung cấp thông tin và lắng nghe ý kiến cộng đồng được xác định là những bước quan trọng, tạo cơ sở để người dân hiểu rõ hơn về các phương thức an táng hiện đại, cũng như những lợi ích và yêu cầu đặt ra trong quá trình chuyển đổi.

Hướng tới hạ tầng an táng tập trung, hiện đại theo quy hoạch Thủ đô

Từ những bất cập trong thực trạng an táng tại Đa Phúc, yêu cầu phát triển hệ thống hạ tầng an táng tập trung, đồng bộ đang trở thành vấn đề cần được nhìn nhận trong tổng thể quy hoạch phát triển lâu dài của địa phương và Thủ đô Hà Nội.

Đáng chú ý, Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, được phê duyệt tại Quyết định số 2512/QĐ-UBND ngày 13/5/2026, đã xác định định hướng phát triển hệ thống nghĩa trang theo hướng tập trung, xanh và hiện đại. Trong đó, thành phố định hướng xây dựng mới các nghĩa trang Thạch Thất, Đông Sóc Sơn và Chuyên Mỹ theo quy chuẩn nghĩa trang cấp thành phố; đồng thời ưu tiên đầu tư các cơ sở hỏa táng công nghệ cao tại những khu vực phù hợp để phục vụ nhu cầu của người dân Thủ đô và các địa phương lân cận.

Định hướng này cho thấy sự thay đổi trong tư duy quy hoạch hạ tầng an táng, từ mô hình nghĩa trang nhỏ lẻ, phân tán sang hệ thống công trình được tổ chức tập trung, có khả năng phục vụ lâu dài và quản lý đồng bộ. Không chỉ giải quyết nhu cầu an táng, mô hình mới còn hướng tới sử dụng tiết kiệm quỹ đất, tăng cường không gian xanh, ứng dụng công nghệ trong quản lý và bảo đảm các yêu cầu về môi trường.

Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu phát triển công viên nghĩa trang tưởng niệm kết hợp cơ sở hỏa táng tại Đa Phúc cần được xem xét trong mối liên hệ với định hướng phát triển hạ tầng an táng khu vực phía Bắc Hà Nội, đặc biệt là quy hoạch Nghĩa trang Đông Sóc Sơn. Đây là cơ sở để địa phương nghiên cứu phương án tổ chức không gian an táng tập trung, từng bước khắc phục tình trạng sử dụng đất manh mún, đồng thời đáp ứng nhu cầu thực tế của người dân.

Khác với nghĩa trang truyền thống, công viên nghĩa trang hiện đại được tổ chức như một công trình hạ tầng xã hội có quy hoạch tổng thể, kết hợp khu tưởng niệm, hệ thống cây xanh, cảnh quan, giao thông nội bộ và các công trình bảo vệ môi trường. Việc phát triển mô hình này cũng tạo điều kiện nâng cao chất lượng dịch vụ, quản lý thống nhất và hình thành không gian tưởng niệm trang nghiêm, ổn định cho nhiều thế hệ.

Từ kinh nghiệm quốc tế, PGS.TS Vũ Văn Phúc, Viện trưởng Viện Kinh tế và Dịch vụ Nhân sinh, nhấn mạnh: “An táng không chỉ là câu chuyện riêng của mỗi gia đình mà còn là một bộ phận của hạ tầng xã hội. Việc phát triển công viên nghĩa trang tưởng niệm và ứng dụng công nghệ hỏa táng hiện đại cần hướng tới ba giá trị cốt lõi: sử dụng đất hiệu quả hơn, tạo dựng không gian tưởng niệm trang nghiêm hơn và kiểm soát môi trường chặt chẽ hơn.”

Thực tế tại Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan và Singapore cho thấy, quá trình hiện đại hóa dịch vụ an táng đang gắn với xu hướng gia tăng hỏa táng, phát triển các cơ sở lưu giữ tro cốt tập trung và tổ chức không gian tưởng niệm theo mô hình công viên. Những giải pháp này góp phần giảm áp lực sử dụng đất, nâng cao hiệu quả quản lý, đồng thời vẫn bảo đảm sự tôn trọng đối với các nghi lễ và giá trị văn hóa truyền thống.

Đối với Đa Phúc, phát triển hạ tầng an táng tập trung vì vậy không chỉ là giải pháp cho những bất cập hiện tại, mà còn là hướng tiếp cận cần thiết trong quá trình thực hiện các mục tiêu quy hoạch dài hạn. Tuy nhiên, việc xác định vị trí, quy mô và phương án đầu tư cụ thể phải tiếp tục được nghiên cứu, đánh giá và thực hiện theo các quy hoạch, quy định pháp luật có liên quan, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu phát triển, bảo vệ môi trường và lợi ích cộng đồng.

Công nghệ hiện đại gắn với bảo vệ môi trường và lợi ích cộng đồng

Việc phát triển cơ sở hỏa táng tại Đa Phúc được định hướng ứng dụng công nghệ tiên tiến, vận hành khép kín, tích hợp hệ thống xử lý khí thải nhiều cấp và quan trắc môi trường tự động. Các giải pháp này hướng tới nâng cao hiệu quả vận hành, bảo đảm các tiêu chuẩn môi trường theo quy định, đồng thời tạo dựng hệ thống dịch vụ an táng văn minh, hiện đại.

Cùng với ứng dụng công nghệ, mô hình công viên nghĩa trang tưởng niệm được nghiên cứu theo hướng quy hoạch đồng bộ, kết hợp không gian cây xanh, cảnh quan và các khu chức năng phù hợp. Việc tổ chức hạ tầng tập trung không chỉ góp phần sử dụng hiệu quả quỹ đất mà còn tạo điều kiện nâng cao chất lượng quản lý, dịch vụ và môi trường cảnh quan tại địa phương.

Đối với người dân Đa Phúc và các khu vực lân cận, mô hình này hướng tới việc cung cấp các dịch vụ tang lễ, hỏa táng và tưởng niệm thuận tiện hơn, giảm thời gian di chuyển và chi phí tổ chức hậu sự. Đồng thời, sự phát triển của các dịch vụ phụ trợ cũng có thể tạo thêm cơ hội việc làm, đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Từ thực tiễn Đa Phúc có thể thấy, đổi mới phương thức an táng đang đặt ra một cách tiếp cận rộng hơn đối với quy hoạch hạ tầng xã hội: sử dụng đất tiết kiệm, quản lý tập trung, kiểm soát môi trường và bảo đảm nhu cầu văn hóa của cộng đồng.

Đây cũng là những yếu tố cần được cân nhắc để xây dựng mô hình an táng phù hợp với quá trình phát triển đô thị bền vững, đồng thời gìn giữ các giá trị truyền thống trong đời sống người Việt.