Bộ Công thương đang hoàn thiện khung chính sách nhằm nâng cao hiệu quả điều hành hoạt động xuất khẩu gạo.

Điểm nhấn là việc bổ sung cơ chế đánh giá mức độ tín nhiệm của thương nhân trong dự thảo Nghị định sửa đổi Nghị định số 107/2018/NĐ-CP, qua đó tạo động lực để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, xây dựng thương hiệu và phát triển chuỗi giá trị lúa gạo bền vững.

Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) cho biết, việc bổ sung cơ chế đánh giá mức độ tín nhiệm của thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo được thực hiện theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Công điện số 21/CĐ-TTg về điều hành bảo đảm cân đối cung cầu lúa gạo.

Công điện yêu cầu nghiên cứu sửa đổi toàn diện Nghị định số 107/2018/NĐ-CP, trong đó đề xuất bổ sung tiêu chí đánh giá mức độ tín nhiệm doanh nghiệp theo hướng minh bạch, giảm đầu mối, ưu tiên các đơn vị có chuỗi liên kết sản xuất, hệ thống kho chứa và logistics đồng bộ, hiện đại.

Theo Bộ Công thương, qua gần 8 năm triển khai Nghị định số 107/2018/NĐ-CP, hoạt động xuất khẩu gạo đạt nhiều kết quả tích cực. Nhưng thực tiễn cũng đặt ra yêu cầu cần có cơ chế đánh giá khách quan về năng lực và mức độ tuân thủ của thương nhân để phục vụ công tác điều hành, lựa chọn doanh nghiệp thực hiện các nhiệm vụ quan trọng của ngành, đồng thời tạo động lực để doanh nghiệp đầu tư phát triển vùng nguyên liệu, hệ thống kho chứa, logistics và xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam.

Cơ quan soạn thảo Nghị định cho rằng, việc đánh giá tín nhiệm không tạo thêm điều kiện kinh doanh mà là công cụ quản lý minh bạch, góp phần khuyến khích doanh nghiệp cạnh tranh lành mạnh và phát triển bền vững.

Mức độ tín nhiệm của thương nhân sẽ được đánh giá trên một số tiêu chí, bao gồm xếp hạng tín dụng, thực hiện nghĩa vụ thuế, tuân thủ pháp luật về hải quan, xây dựng chuỗi liên kết sản xuất và bao tiêu sản phẩm, phát triển thương hiệu gạo, kết quả hoạt động xuất khẩu, thực hiện chế độ báo cáo, dự trữ lưu thông, đầu tư kho chứa, logistics cũng như bảo đảm các quy định về an toàn lao động, phòng cháy chữa cháy và bảo vệ cơ sở vật chất.

Để bảo đảm khách quan, việc đánh giá sẽ không do riêng Bộ Công thương thực hiện mà có sự tham gia của các bộ, ngành và UBND cấp tỉnh theo chức năng quản lý đối với từng nhóm tiêu chí. Bộ Công thương sẽ tổng hợp kết quả đánh giá và công bố mức độ tín nhiệm của các thương nhân theo quy định.

Các hợp đồng xuất khẩu gạo tập trung thường có giá trị lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín quốc gia. Vì vậy, việc lựa chọn thương nhân đầu mối có mức tín nhiệm cao sẽ góp phần duy trì và nâng cao vị thế của gạo Việt Nam trên thị trường thế giới, đồng thời tiếp cận với thông lệ quốc tế trong lựa chọn đối tác xuất khẩu.

Kết quả đánh giá tín nhiệm cũng sẽ là một trong những căn cứ để phân bổ chỉ tiêu thực hiện các hợp đồng xuất khẩu gạo tập trung.

Cách làm này sẽ khuyến khích doanh nghiệp tiếp tục đầu tư nâng cao năng lực sản xuất, hiện đại hóa hệ thống kho chứa, logistics, tăng cường liên kết với nông dân và tuân thủ đầy đủ quy định của pháp luật, từ đó giúp hoạt động xuất khẩu gạo ngày càng chuyên nghiệp, minh bạch và hiệu quả hơn.

Xuất khẩu gạo của Việt Nam tiếp tục ghi nhận tín hiệu tích cực khi sản lượng 6,5 tháng đầu năm đạt 5,3 triệu tấn, tăng 6,5% so với cùng kỳ năm ngoái, trị giá 2,52 tỷ USD, giá gạo xuất khẩu phục hồi nhẹ.

Về thị trường, Philippines tiếp tục là thị trường nhập khẩu gạo lớn nhất của Việt Nam trong 6 tháng đầu năm với kim ngạch 1,06 tỷ USD, tương ứng khối lượng gần 2,4 triệu tấn.

Đứng thứ hai là Trung Quốc với 915.466 tấn, trị giá 454 triệu USD. Ghana xếp thứ ba khi nhập khẩu 445.534 tấn gạo của Việt Nam, đạt kim ngạch 230 triệu USD.

Các thị trường đáng chú ý khác gồm Bờ Biển Ngà với 291.601 tấn, trị giá 115 triệu USD; Malaysia nhập khẩu 251.034 tấn, đạt 102 triệu USD; Singapore nhập khẩu 74.699 tấn, trị giá 38,5 triệu USD.

Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) dự báo sản lượng gạo toàn cầu niên vụ 2026-2027 đạt 537,2 triệu tấn, thấp hơn khoảng 2% so với niên vụ 2025-2026. Trong khi đó tiêu thụ gạo toàn cầu dự kiến tăng thêm 1,6 triệu tấn, lên 542,8 triệu tấn.

USDA ước tính xuất khẩu gạo của Việt Nam năm 2026 sẽ đạt khoảng 8,1 triệu tấn, tăng 200.000 tấn so với dự báo trước đó nhờ nhu cầu tích cực từ các thị trường truyền thống, đặc biệt là Philippines và Trung Quốc