Chiều 13/11 Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, có hiệu lực từ ngày 1/7/2027.

Về sửa đổi, bổ sung Luật Thương mại, báo cáo tiếp thu, giải trình của Chính phủ trước khi Quốc hội bấm nút cho biết, với độc quyền nhà nước trong hoạt động thương mại, Chính phủ tiếp thu ý kiến về bảo đảm giới hạn, tính minh bạch của độc quyền nhà nước. Dự thảo được chỉnh lý theo hướng Nhà nước thực hiện độc quyền có thời hạn đối với một số hàng hóa, dịch vụ hoặc địa bàn để bảo đảm lợi ích quốc gia theo quy định của luật về ngành, lĩnh vực liên quan. Danh mục hàng hóa, dịch vụ thuộc phạm vi độc quyền nhà nước phải được công bố công khai trên Cổng thông tin quốc gia về đầu tư theo quy định của pháp luật.

Riêng lĩnh vực quốc phòng, an ninh có tính chất đặc thù, hàng hóa, dịch vụ, địa bàn thực hiện độc quyền do Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Bộ trưởng Bộ Công an quy định. Việc lựa chọn chủ thể thực hiện, quản lý giá, chất lượng, nghĩa vụ cung ứng và kiểm soát để không hình thành độc quyền doanh nghiệp thực hiện theo pháp luật cạnh tranh, pháp luật giá và pháp luật chuyên ngành.

Về hạn mức khuyến mại, mức giảm giá tối đa, Dự thảo Luật được chỉnh lý theo hướng giao Bộ trưởng Bộ Công Thương quy định cụ thể hạn mức tối đa về giá trị hàng hóa, dịch vụ dùng để khuyến mại và mức giảm giá tối đa, căn cứ điều kiện kinh tế - xã hội, yêu cầu thuận lợi hóa thương mại trong từng thời kỳ và phù hợp với chính sách của Nhà nước về cạnh tranh. Trường hợp áp dụng hạn mức có dấu hiệu vi phạm pháp luật cạnh tranh thì việc điều tra, xử lý thực hiện theo quy định của pháp luật về cạnh tranh.

Đối với hoạt động phân phối voucher độc lập, Chính phủ cho rằng cần nghiên cứu, đánh giá chuyên sâu để phân biệt hoạt động xúc tiến thương mại với công cụ, phương thức thanh toán hoặc hoạt động đại lý. Chính phủ sẽ chỉ đạo các Bộ, ngành, cơ quan liên quan nghiên cứu, đánh giá nội dung này khi hoàn thiện pháp luật về xúc tiến thương mại.

Về sửa đổi, bổ sung Luật Cạnh tranh, Chính phủ cho biết đã chỉnh lý tiêu chí xác định thị trường sản phẩm liên quan và thị trường địa lý liên quan theo hướng ngoài đặc tính, mục đích sử dụng, giá cả còn xem xét các yếu tố cạnh tranh khác, thích ứng với dịch vụ có giá bằng không, nền tảng số đa diện.

Dự thảo nghị định cụ thể hóa phương pháp xác định thị trường, đặc điểm cạnh tranh phi giá, chi phí chuyển đổi, dữ liệu, hiệu ứng mạng lưới và rào cản gia nhập thị trường; việc đánh giá được tiến hành trên cơ sở từng vụ việc, không mặc nhiên coi doanh nghiệp có công nghệ, dữ liệu hoặc hệ sinh thái là có sức mạnh thị trường đáng kể.

Về thị phần, thị phần kết hợp, Chính phủ đã rà soát phương pháp và kỳ tính, phạm vi giao dịch, làm rõ “nhóm doanh nghiệp liên kết” là các doanh nghiệp cùng chịu kiểm soát, chi phối hoặc có bộ phận điều hành chung về tổ chức, tài chính. Đối với doanh nghiệp đơn lẻ, dự thảo chỉnh lý khoản 1 Điều 24 theo hướng xác định vị trí thống lĩnh khi có thị phần từ 30% trở lên hoặc có thị phần từ 10% trở lên và sức mạnh thị trường đáng kể. Việc đánh giá hành vi lạm dụng phải gắn với cả vị thế trên thị trường liên quan và hành vi cụ thể gây hoặc có khả năng gây tác động hạn chế cạnh tranh.

Chính phủ cũng đã làm rõ các yếu tố về dữ liệu người dùng, hệ sinh thái số, khả năng thay thế, khả năng tiếp cận và chi phí chuyển đổi; chỉnh lý hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh theo cách tiếp cận hành vi gắn hậu quả, gồm hành vi tự ưu tiên, cản trở chuyển đổi và khai thác dữ liệu trong những trường hợp luật định. Ngoại lệ về bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng phải dựa trên pháp luật tương ứng; không duy trì ngoại lệ chung về “bí mật kinh doanh” dễ bị lạm dụng.

Đối với cạnh tranh không lành mạnh, dự thảo làm rõ các hành vi mới trên môi trường số như sử dụng giao diện tạo thông tin sai lệch, khan hiếm hoặc cấp bách giả tạo; làm ẩn, làm mờ lựa chọn; gây trở ngại bất hợp lý khi từ chối, hủy giao dịch hoặc dịch vụ. Quy định nhằm phân biệt hành vi xâm phạm quan hệ cạnh tranh với hành vi xâm phạm trực tiếp quyền lợi người tiêu dùng, không đồng nhất hoạt động cải thiện trải nghiệm người dùng với vi phạm pháp luật.