Hơn 2.000 tỷ đồng. Đó là số vốn đầu tư mới vào phát triển kinh tế dừa và công nghiệp chế biến dừa trong năm 2026, theo thống kê của Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Vĩnh Long từ các doanh nghiệp.

“Riêng năm 2026 đầu tư mới cho phát triển kinh tế dừa, công nghiệp chế biến dừa là trên 2.000 tỷ”, ông Trần Văn Đức, Chủ tịch lâm thời Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Vĩnh Long cho biết tại Vòng đối thoại địa phương - Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam 2026 vừa diễn ra tại Vĩnh Long chiều ngày 2/10.

Con số này có thể không quá đặc biệt bởi đây là địa phương đứng đầu cả nước về diện tích dừa, với hơn 120.000 ha, sản lượng trên 1 tỷ quả mỗi năm, trong đó hơn 30.000 ha được chứng nhận hữu cơ. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu ngành dừa đạt khoảng 614 triệu USD, chiếm khoảng một nửa kim ngạch xuất khẩu của tỉnh.

Nhưng ông Đức không muốn tranh thủ Phiên đối thoại để nói với lãnh đạo tỉnh không chỉ là quy mô của ngành dừa.

“Tại sao giá dừa lại rẻ”, ông Đức đặt vấn đề.

Theo ông Đức, chuỗi dừa và chuỗi trái cây tại Vĩnh Long còn nằm rải rác. Các doanh nghiệp đầu đàn phần lớn nằm trong khu công nghiệp, trong khi hợp tác xã, cơ sở chế biến và nhiều doanh nghiệp nhỏ nằm bên ngoài. Có doanh nghiệp đã được chuyển đổi mục đích sang đất sản xuất, kinh doanh; có doanh nghiệp chưa phù hợp quy hoạch. Trong khi đó, vườn dừa nằm rải rác trong dân nên khó khớp nối thành nguồn lực đủ lớn cho sản xuất và chế biến.

“Đất ở đây là đất nông nghiệp thì làm sao mà thế chấp được; chỉ có đất sản xuất kinh doanh thì ngân hàng mới định giá giá trị cao”, ông Đức nói.

Đây là lý do các doanh nghiệp vẫn tiếp tục kêu thiếu vốn. Theo phản ánh của Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh, lãi suất và thủ tục khiến nguồn vốn dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn rất khó tiếp cận.

Đặc biệt, chi phí logistics vẫn khó giảm. “Vùng nguyên liệu trái cây, lúa, dừa vận chuyển từ nông thôn ra qua nhiều khâu trung chuyển, dẫn đến bà con nông dân phải chịu thiệt thòi. Rồi việc liên kết vận chuyển giữa TP.HCM - Vĩnh Long - Cần Thơ và các tỉnh khác còn hạn chế”, ông Đức nhận diện vướng mắc.

Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh đề nghị ưu tiên nguồn lực và quỹ đất sạch cho hạ tầng logistics nông nghiệp, trung tâm chiếu xạ, nhà máy sấy và hệ thống kho lạnh tại các vùng chuyên canh.

Đây cũng là một trong những vấn đề được ông Phan Tấn Đạt, Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, đặt trong câu chuyện lớn hơn về không gian phát triển của Vĩnh Long.

Vĩnh Long sở hữu những nguồn lực mà không phải địa phương nào cũng có, đó là trái cây miệt vườn, dừa, lúa gạo, thủy sản, gốm đỏ, đan lát, cùng một kho tàng văn hóa sông nước. Nhưng nếu chúng ta chỉ bán những gì mình có ở dạng thô thì phần lớn giá trị sẽ chảy về nơi khác.

Bài toán vì thế, theo lãnh đạo Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam không chỉ là trồng nhiều hơn, nuôi nhiều hơn, mà phải là chế biến sâu hơn, chuẩn hóa tốt hơn, xây dựng thương hiệu tốt hơn và kể câu chuyện sản phẩm hay hơn.

“Cây dừa là một ví dụ sinh động: từ một loài cây quen thuộc thì doanh nghiệp đã làm ra những thực phẩm, mỹ phẩm, vật liệu, sản phẩm thủ công và cả trải nghiệm du lịch. Và nếu cách làm ấy được nhân rộng với các loại trái cây, thủy sản, gạo và các sản phẩm OCOP, mỗi đặc sản của Vĩnh Long hoàn toàn có thể trở thành một ngành hàng có thương hiệu, có tiêu chuẩn và có chỗ đứng vững chắc trên thị trường”, ông Đạt đề xuất.

Cụ thể, đề nghị tỉnh ưu tiên các công trình hạ tầng kết nối liên vùng, phát huy lợi thế đường thủy và cửa ngõ ra biển, hình thành các trung tâm logistics, kho lạnh gắn với các vùng sản xuất tập trung.

Bên cạnh hạ tầng cứng, các doanh nghiệp cần hạ tầng mềm về liên kết vùng: đó là dữ liệu doanh nghiệp, dữ liệu ngành hàng, nền tảng kết nối cung cầu, tiêu chuẩn chung và những cơ chế phối hợp đủ hiệu quả để doanh nghiệp lớn tìm được nhà cung cấp ngay trong vùng, còn doanh nghiệp nhỏ thì có cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị lớn.

Đặc biệt, ông Đạt nhắc tới việc chuyển từ tư duy 'mỗi địa phương làm tất cả' sang tư duy 'mỗi địa phương làm tốt nhất phần việc mình có lợi thế'.

Cũng tại Phiên đối thoại, ông Nguyễn Phương Lam, Giám đốc VCCI Chi nhánh Đồng bằng sông Cửu Long, nhắc đến hiện tượng “Missing Middle” - khoảng trống ở nhóm doanh nghiệp quy mô vừa.

Doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ đang chiếm tỷ lệ rất lớn tại Vĩnh Long, trong khi số doanh nghiệp lớn chỉ chiếm khoảng 1-2% và gần như không tăng trong nhiều năm.

“Doanh nghiệp nhỏ muốn lớn lên cần vốn và đất đai; doanh nghiệp vừa lại cần thị trường, liên kết chuỗi và logistics. Vì vậy, chính sách hỗ trợ cũng cần được phân hóa theo từng nhóm quy mô doanh nghiệp, ông Lam gửi đề xuất.

Đặc biệt, các doanh nghiệp cần chính sách đến được từng doanh nghiệp, thay vì có chính sách nhưng doanh nghiệp không hưởng lợi được do vướng mắc trong thực thi. Rà soát, cắt giảm thủ tục hành chính, công khai quy trình và thời gian xử lý, nhất là với các thủ tục về đất đai và đầu tư, xây dựng dữ liệu doanh nghiệp đầy đủ hơn để chính sách hỗ trợ sát với tình hình thực tế... là những kiến nghị tiếp tục được gửi tới lãnh đạo chính quyền Vĩnh Long.