Theo giới chuyên gia, để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên trong những năm tới, Việt Nam cần chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trong đó, một trong những giải pháp quan trọng là Nhà nước cần tăng mua sắm công đối với các sản phẩm, công nghệ và giải pháp đổi mới sáng tạo nhằm tạo đầu ra cho các kết quả nghiên cứu và phát triển.

Sáng 5/6, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức công bố Báo cáo Tư vấn chính sách thường niên 2026 và hội thảo với chủ đề "Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số của Việt Nam dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số".

Phát biểu tại hội thảo, TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho biết Việt Nam đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức từ 10% trở lên. Trong bối cảnh đó, việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng nhanh, bền vững và dựa trên tri thức, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực cốt lõi để tạo ra năng suất, năng lực cạnh tranh và các giá trị gia tăng mới cho nền kinh tế.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Đức Hiển, quá trình chuyển đổi này cũng đặt ra nhiều yêu cầu cấp thiết về hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và nâng cao hiệu quả thực thi chính sách.

Đặt vấn đề tại hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Trúc Lê, Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, câu hỏi quan trọng hiện nay là Việt Nam sẽ dựa vào đâu để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên trong giai đoạn tới.

Theo ông, khoa học và công nghệ cần thực sự trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp; đổi mới sáng tạo phải trở thành năng lực cạnh tranh quốc gia; còn chuyển đổi số cần được xác lập là động lực nâng cao năng suất của toàn bộ nền kinh tế. Quan trọng hơn, các kết quả nghiên cứu, công nghệ mới và ý tưởng sáng tạo phải được chuyển hóa thành tăng trưởng, việc làm, thu nhập và chất lượng sống tốt hơn cho người dân.

Phân tích sâu hơn về mô hình tăng trưởng mới, theo TS. Lưu Quốc Đạt, Trường Đại học Kinh tế, Việt Nam cần chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào vốn và lao động sang mô hình đặt tri thức, công nghệ, dữ liệu và đổi mới sáng tạo ở vị trí trung tâm.

Theo ông, trong mô hình này, tăng trưởng năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) sẽ đến từ quản trị hiện đại, ứng dụng công nghệ, nâng cao kỹ năng lao động, khai thác dữ liệu và khả năng học hỏi liên tục. Đồng thời, hệ số sử dụng vốn (ICOR) sẽ giảm, phản ánh hiệu quả đầu tư được cải thiện và giảm sự phụ thuộc vào việc mở rộng vốn đầu tư đơn thuần.

Ông Lưu Quốc Đạt nhấn mạnh, chuyển đổi mô hình tăng trưởng không đơn thuần là đưa thêm công nghệ vào hoạt động sản xuất, mà là tổ chức lại toàn bộ cách thức tạo ra tăng trưởng, trong đó năng suất và giá trị gia tăng trở thành thước đo trung tâm.

Theo đề xuất của nhóm nghiên cứu, mô hình phát triển mới cần được xây dựng trên hệ sinh thái gồm 5 tầng liên kết, trong đó Nhà nước đóng vai trò kiến tạo nền tảng; hệ thống đổi mới sáng tạo đóng vai trò kết nối các chủ thể; còn khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tạo thành vòng lặp liên tục để hình thành giá trị mới.

Trong cấu trúc này, khoa học công nghệ tạo ra tri thức mới; công nghệ chuyển hóa tri thức thành công cụ, quy trình và năng lực sản xuất; đổi mới sáng tạo đóng vai trò biến tri thức và công nghệ thành giá trị kinh tế - xã hội; còn chuyển đổi số là quá trình tái cấu trúc quản trị, sản xuất và đổi mới dựa trên nền tảng dữ liệu.

"Logic phát triển mới không phải là bổ sung thêm vốn và lao động, mà là xây dựng năng lực tạo ra tri thức, chuyển hóa tri thức thành giá trị và khuếch đại quá trình đó bằng công nghệ số", ông Đạt nhận định.

Để tạo động lực cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo phát triển, Trường Đại học Kinh tế đề xuất Nhà nước cần có các cơ chế thực thi mạnh mẽ hơn, thay vì chỉ dừng ở việc ban hành chính sách.

Một trong những giải pháp được nhấn mạnh là tăng cường mua sắm công đối với các sản phẩm, công nghệ và giải pháp đổi mới sáng tạo do doanh nghiệp và tổ chức nghiên cứu trong nước phát triển. Theo các chuyên gia, đây là cách thức hiệu quả để tạo thị trường ban đầu cho các sản phẩm công nghệ mới, giúp doanh nghiệp có cơ hội thương mại hóa kết quả nghiên cứu và mở rộng quy mô sản xuất.

Bên cạnh đó, cần thiết lập "luồng xanh thể chế" cho các dự án đổi mới sáng tạo, đồng thời áp dụng cơ chế điều hành dựa trên các chỉ số đo lường hiệu quả (KPI) nhằm bảo đảm chính sách được triển khai nhanh chóng và có thể đánh giá kết quả cụ thể.

"Trọng tâm không phải là ban hành thêm chính sách, mà là xây dựng cơ chế thực thi nhanh, đo lường được và tạo được thị trường cho đổi mới sáng tạo", TS. Lưu Quốc Đạt nhấn mạnh.

Tại phiên thảo luận, nhiều chuyên gia, nhà khoa học và đại diện doanh nghiệp cũng chỉ ra hàng loạt thách thức đang cản trở quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng của Việt Nam. Trong đó có năng lực hấp thụ công nghệ còn hạn chế của doanh nghiệp, sự thiếu đồng bộ của hạ tầng số, khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn, cùng những khó khăn về vốn, nhân lực và chuyển đổi số đối với khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Các ý kiến cho rằng Việt Nam cần ưu tiên đột phá về cải cách thể chế, phát triển hạ tầng số và dữ liệu quốc gia, đồng thời tăng cường liên kết giữa Nhà nước, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Nhân dịp này, Trường Đại học Kinh tế cũng công bố bộ ấn phẩm Tư vấn chính sách thường niên 2026 gồm ba chuyên đề về triển vọng tăng trưởng và cấu trúc kinh tế Việt Nam; đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và năng lực quản trị quốc gia; phát triển bền vững và các mô hình kinh tế mới.

Phát biểu tổng kết hội thảo, PGS. Lê Trung Thành, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế nhấn mạnh, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cần được xác lập là nền tảng cốt lõi của mô hình tăng trưởng mới, tạo động lực cho phát triển nhanh, bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Theo ông, nghiên cứu khoa học cần gắn chặt hơn với thực tiễn quản lý và nhu cầu của doanh nghiệp, qua đó góp phần chuyển hóa tri thức thành năng suất, công nghệ và các giá trị mới cho nền kinh tế, tạo nền tảng để Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn tới.