Tại Diễn đàn Nông nghiệp 2026 với chủ đề "Kiến tạo không gian phát triển và động lực tăng trưởng mới" do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức ngày 16/7, các chuyên gia cho rằng, để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xanh và nâng cao giá trị nông sản, cần tháo gỡ những rào cản về vốn, đất đai, công nghệ và thể chế.

Còn thiếu đầu tư vào công nghệ cao

Ông Trần Ngọc Liêm, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Giám đốc VCCI khu vực TP.HCM cho biết, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặt mục tiêu năm 2026 toàn ngành đạt tốc độ tăng trưởng GDP khoảng 3,7%. Tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 73-74 tỷ USD, hướng tới mô hình tăng trưởng xanh, hiện đại và bền vững.

Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, một trong những thách thức lớn là thu hút doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp.

Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hiện cả nước có hơn 50.000 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, chiếm tỷ lệ rất nhỏ trong gần 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động. Trong đó, chỉ khoảng 1-2% doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông, lâm, ngư nghiệp và chưa đến 50 doanh nghiệp được công nhận là doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao.

Đại diện VCCI cho rằng, con số này chưa tương xứng với tiềm năng cũng như vai trò của nông nghiệp trong nền kinh tế. Một trong những nguyên nhân là doanh nghiệp vẫn gặp nhiều rào cản khi đầu tư, từ cơ chế thử nghiệm các mô hình mới, khó tiếp cận nguồn vốn dài hạn đến những hạn chế trong chuyển giao công nghệ.

Theo ông Trần Ngọc Liêm, các mô hình nông nghiệp thông minh, nông nghiệp tuần hoàn hay nông nghiệp phát thải thấp đều cần thời gian tích lũy dữ liệu, kiểm chứng hiệu quả và mở rộng quy mô. Vì vậy, nếu thiếu cơ chế hỗ trợ phù hợp, doanh nghiệp sẽ khó mạnh dạn đầu tư.

TS. Phạm Viết Thuận - Viện kinh tế tài nguyên và Môi trường TP.HCM cũng cho rằng, nông nghiệp không chỉ để cung cấp lương thực. Đây là lợi thế quốc gia và là nền tảng để xây dựng kinh tế độc lập, tự chủ. Theo đó, định hướng phát triển nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn, ít phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu là yêu cầu tất yếu.

Bên cạnh đó, cần ứng dụng công nghệ, đẩy mạnh chuyển đổi số. Xây dựng các mô hình nông nghiệp thông minh và tự động hoá cao. Mục tiêu đến năm 2030 là có các doanh nghiệp nông nghiệp lớn, đủ sức dẫn đầu khu vực và toàn cầu.

"Hiện nay, phần lớn doanh nghiệp thu mua nông sản của Việt Nam là doanh nghiệp nước ngoài. Chúng ta cần hình thành những doanh nghiệp nông nghiệp quy mô lớn, đủ sức dẫn dắt thị trường trong nước và cạnh tranh ở khu vực, quốc tế", TS. Phạm Viết Thuận nhấn mạnh.

Vị chuyên gia này cho biết thêm, muốn tạo không gian phát triển cho nông nghiệp, cần tạo đột phá thể chế cho kinh tế tập thể, hỗ trợ các mô hình liên kết hộ nông dân nhỏ lẻ. Đồng thời, hoàn thiện quy định chia sẻ lợi ích, rủi ro công bằng giữa doanh nghiệp chế biến và người nông dân. Sau cùng là phải có cơ chế bảo vệ giá tiêu dùng, giảm nguy cơ thao túng giá trung gian làm giảm sức mua tiêu dùng.

Cần phát triển hệ sinh thái hoàn chỉnh

Dưới góc độ là doanh nghiệp, ông Nguyễn Mạnh Hùng, Tổng Giám đốc Tập đoàn Nafoods Group cho biết, Việt Nam có lợi thế và hoàn toàn có thể làm ra những loại trái cây rất ngon, hương vị khiến khách hàng quốc tế “say đắm”.

Song, trong thời điểm hiện tại thì “ngon” mới chỉ là điều kiện cần. Muốn bước vào phân khúc cao hơn, nông sản Việt Nam phải có chuẩn mực quốc tế và có thương hiệu đủ sức tạo ra niềm tin.

Từ thực tế đó, đại diện Nafoods cho biết, doanh nghiệp đã lựa chọn xây dựng một hệ sinh thái bền vững, khép kín từ nghiên cứu giống, phát triển vùng trồng, sản xuất – chế biến đến thương mại và xuất khẩu.

“Hiện nay, Nafoods có 5 nhà máy, 2 viện nghiên cứu giống công nghệ cao, hơn 50.000 ha vùng nguyên liệu liên kết với hợp tác xã và người nông dân, cùng mạng lưới xuất khẩu – phân phối tới 70 quốc gia. Nhưng điều quan trọng hơn là chuỗi giá trị ấy phải được thiết kế theo tư duy kinh tế nông nghiệp”, ông Hùng chia sẻ.

Bên cạnh đó, Nafoods cũng hợp tác với các chuyên gia hàng đầu trong nước và quốc tế. Trong đó có các chuyên gia từ Đài Loan, để nghiên cứu những giống cây phù hợp với đặc điểm thổ nhưỡng, khí hậu của các vùng trồng tại Việt Nam.

Tại diễn đàn, các chuyên gia cho rằng để tạo động lực tăng trưởng mới cho ngành nông nghiệp, cần chuyển mạnh từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp. Lấy giá trị gia tăng làm mục tiêu thay vì chỉ chạy theo sản lượng.

Bên cạnh đó, việc hoàn thiện thể chế, tháo gỡ các rào cản về đất đai, tín dụng, chuyển giao công nghệ; phát triển chuỗi giá trị; đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và các tiêu chuẩn xanh sẽ là những yếu tố quyết định để nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Theo các chuyên gia, cùng với việc triển khai các chương trình trọng điểm như Đề án phát triển bền vững 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long, cần mở rộng hợp tác quốc tế nhằm thu hút nguồn lực tài chính xanh. Tiếp nhận công nghệ tiên tiến và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tạo nền tảng cho một nền nông nghiệp hiện đại, xanh và bền vững.