Từ khi xuất hiện, Ebola luôn được xem là một trong những bệnh truyền nhiễm đáng lo ngại nhất thế giới bởi tỷ lệ tử vong cao và khả năng gây ra những đợt bùng phát lớn. Trước những thông tin mới về dịch bệnh tại châu Phi, nhiều người dân băn khoăn liệu Ebola có nguy cơ xâm nhập vào Việt Nam và bùng phát thành đại dịch tương tự Covid-19 hay không.

BSCKII Nguyễn Nguyên Huyền, Giám đốc Trung tâm Phòng chống dịch, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, lo lắng của người dân là hoàn toàn dễ hiểu bởi Ebola là bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm. Tuy nhiên, đến nay Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh Ebola nào.

Theo chuyên gia, nguy cơ Ebola bùng phát thành đại dịch toàn cầu tương tự Covid-19 là rất thấp. Nguyên nhân nằm ở đặc điểm lây truyền của virus. Khác với Covid-19 hay bệnh sởi có khả năng lây lan qua đường không khí, virus Ebola chủ yếu lây truyền khi tiếp xúc trực tiếp với máu hoặc dịch cơ thể của người bệnh đã xuất hiện triệu chứng.

“Người mắc Ebola chỉ có khả năng lây bệnh khi đã phát bệnh. Những người đang trong thời gian ủ bệnh nhưng chưa xuất hiện triệu chứng thường không phải là nguồn lây”, BSCKII Nguyễn Nguyên Huyền cho biết.

Đây được xem là yếu tố quan trọng giúp việc kiểm soát Ebola thuận lợi hơn nhiều so với các bệnh lây truyền qua đường hô hấp. Chuyên gia cho biết nguy cơ lây nhiễm Ebola cao nhất xảy ra khi tiếp xúc trực tiếp với máu, nước bọt, mồ hôi, chất nôn, dịch tiêu chảy hoặc các dịch cơ thể khác của người bệnh. Virus cũng có thể tồn tại trên quần áo, ga giường và các vật dụng bị nhiễm dịch tiết.

Trong môi trường công cộng như máy bay, xe khách hay các khu vực đông người, việc chỉ ngồi gần người nhiễm bệnh không đồng nghĩa với nguy cơ lây nhiễm cao. Tuy nhiên, nếu người bệnh xuất hiện các triệu chứng như nôn ói, chảy máu hoặc phát tán dịch tiết thì nguy cơ tiếp xúc với virus sẽ tăng lên đáng kể.

Theo BSCKII Nguyễn Nguyên Huyền, việc phát hiện sớm ca bệnh, cách ly kịp thời và thực hiện nghiêm các biện pháp kiểm soát nhiễm khuẩn là chìa khóa quan trọng để ngăn chặn Ebola lây lan trong cộng đồng.

Một trong những thách thức của Ebola là các triệu chứng ban đầu khá giống nhiều bệnh nhiễm virus thông thường. Người bệnh có thể xuất hiện sốt cao, đau đầu, đau mỏi cơ, mệt mỏi hoặc đau họng. Sau vài ngày, bệnh tiến triển nặng hơn với các biểu hiện như nôn, tiêu chảy, đau bụng, phát ban, xuất huyết dưới da, chảy máu chân răng hoặc xuất huyết tiêu hóa.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, yếu tố dịch tễ mới là căn cứ quan trọng giúp nhận diện nguy cơ mắc bệnh. Những người có triệu chứng nghi ngờ và từng đến hoặc trở về từ vùng có dịch Ebola trong vòng 21 ngày cần đến cơ sở y tế ngay để được đánh giá và theo dõi.

“Người dân không nên tự chẩn đoán Ebola chỉ dựa trên triệu chứng sốt hoặc mệt mỏi vì các dấu hiệu ban đầu của bệnh rất dễ nhầm lẫn với nhiều bệnh truyền nhiễm khác”, BSCKII Nguyễn Nguyên Huyền khuyến cáo.

Tin vui là hiện nay y học đã có nhiều tiến bộ trong phòng ngừa và điều trị Ebola. Một số loại vắc xin phòng bệnh đã được phê duyệt và triển khai tại các khu vực nguy cơ cao. Bên cạnh đó, các liệu pháp kháng thể đơn dòng cũng đang góp phần cải thiện đáng kể hiệu quả điều trị và tỷ lệ sống sót của người bệnh.

Mặc dù chưa ghi nhận ca bệnh tại Việt Nam, ngành y tế vẫn duy trì trạng thái sẵn sàng ứng phó với các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm có nguy cơ xâm nhập.

Tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, hệ thống phòng cách ly áp lực âm hiện đại, phác đồ điều trị cập nhật theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Bộ Y tế cùng đội ngũ nhân viên y tế được đào tạo chuyên sâu về kiểm soát nhiễm khuẩn luôn trong trạng thái sẵn sàng tiếp nhận, điều trị và xử lý các tình huống dịch bệnh khẩn cấp.

Theo các chuyên gia, nếu Việt Nam ghi nhận ca Ebola đầu tiên, người dân cũng không cần hoảng loạn tích trữ lương thực hay thay đổi sinh hoạt như giai đoạn dịch Covid-19. Các biện pháp phòng chống dịch sẽ tập trung vào phát hiện sớm ca bệnh, cách ly, điều tra dịch tễ và giám sát những người có tiếp xúc gần với người bệnh.

BSCKII Nguyễn Nguyên Huyền nhấn mạnh rằng, điều quan trọng nhất hiện nay là hiểu đúng về bệnh. Ebola là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhưng không dễ lây lan trong cộng đồng như Covid-19.

Người dân cần theo dõi thông tin từ các nguồn chính thống, duy trì các biện pháp vệ sinh cá nhân như rửa tay thường xuyên và chủ động đến cơ sở y tế nếu có dấu hiệu nghi ngờ sau khi trở về từ vùng có dịch.

“Không hoang mang nhưng cũng không chủ quan chính là cách tốt nhất để bảo vệ bản thân, gia đình và cộng đồng trước các bệnh truyền nhiễm mới nổi”, chuyên gia khuyến cáo.

Trong bối cảnh các dịch bệnh nguy hiểm liên tục xuất hiện và nguy cơ lây lan xuyên biên giới ngày càng lớn, Bộ Y tế vừa ban hành Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh do virus Ebola theo Quyết định số 1505/QĐ-BYT với nhiều cập nhật quan trọng nhằm tăng cường năng lực phát hiện sớm, điều trị và kiểm soát dịch bệnh.

Theo Bộ Y tế, bệnh do virus Ebola được phát hiện lần đầu năm 1976 tại Cộng hòa Dân chủ Congo, gần sông Ebola. Đây là bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm, có khả năng bùng phát thành dịch lớn.

Virus lây truyền chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch cơ thể hoặc mô của người và động vật nhiễm bệnh. Ngoài ra, virus cũng có thể lây qua các đồ dùng nhiễm mầm bệnh như quần áo, chăn màn hay kim tiêm đã qua sử dụng.

Điều khiến Ebola trở thành nỗi ám ảnh toàn cầu là mức độ nguy hiểm đặc biệt nghiêm trọng. Bệnh thường diễn tiến nhanh với hội chứng xuất huyết, sốc và suy đa cơ quan. Tỷ lệ tử vong trung bình khoảng 50%, nhưng có thể dao động từ 25% đến 90% tùy từng đợt dịch và khả năng đáp ứng y tế.

Các chuyên gia cho biết Ebola không chỉ nguy hiểm bởi khả năng gây tử vong cao mà còn vì triệu chứng ban đầu khá giống nhiều bệnh truyền nhiễm thông thường, dễ khiến người bệnh chủ quan hoặc chẩn đoán nhầm.

Theo hướng dẫn mới của Bộ Y tế, thời gian ủ bệnh Ebola trung bình từ 2-21 ngày. Người bệnh thường khởi phát với các biểu hiện như sốt cấp tính, mệt mỏi, đau đầu, đau cơ, đau họng, buồn nôn, tiêu chảy và đau bụng. Một số trường hợp xuất hiện viêm kết mạc hoặc phát ban đỏ sẫm màu trên da.

Khi bệnh tiến triển nặng, người bệnh có thể xuất hiện hàng loạt triệu chứng xuất huyết nguy hiểm như đi ngoài phân đen, chảy máu chân răng, ho ra máu, đái máu, chảy máu âm đạo hoặc chảy máu tại vị trí tiêm truyền. Nhiều trường hợp nhanh chóng rơi vào sốc, suy gan, suy thận và suy đa tạng.

Đáng chú ý, hướng dẫn mới đã cập nhật tiêu chuẩn chẩn đoán ca nghi ngờ chi tiết hơn so với phiên bản năm 2014. Theo đó, trường hợp nghi ngờ phải có sốt từ 38 độ C trở lên, kèm ít nhất một triệu chứng đặc hiệu như đau đầu, nôn hoặc tiêu chảy, đau bụng hay xuất huyết không rõ nguyên nhân, đồng thời có yếu tố dịch tễ trong vòng 21 ngày trước khởi phát bệnh.

Các yếu tố dịch tễ bao gồm tiếp xúc với máu, dịch cơ thể hoặc đồ dùng của người mắc hoặc nghi mắc Ebola; đi về từ vùng đang có dịch; hoặc tiếp xúc trực tiếp với động vật ốm, chết do virus Ebola.

Bộ Y tế cũng nhấn mạnh tất cả ca nghi ngờ đều phải được cách ly, lấy mẫu xét nghiệm và theo dõi tại bệnh viện để hạn chế nguy cơ lây lan trong cộng đồng. RT-PCR hiện được xác định là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán Ebola. Ngoài ra, hướng dẫn mới còn bổ sung test nhanh kháng nguyên, kháng thể và kỹ thuật giải trình tự gene để tăng khả năng phát hiện virus.

Một điểm đáng chú ý khác là hướng dẫn điều trị lần này bổ sung thêm các biện pháp hỗ trợ dinh dưỡng, tâm lý cho người bệnh, đặc biệt lưu ý nhóm nguy cơ cao như người cao tuổi, trẻ em và người suy giảm miễn dịch. Bộ Y tế cũng cập nhật việc sử dụng các kháng thể đơn dòng như INMAZEB và EBANGA trong điều trị Ebola chủng Zaire.

Đối với người tiếp xúc gần, hướng dẫn mới đưa ra nhiều quy định nghiêm ngặt nhằm ngăn nguy cơ lây lan như không hiến máu, mô, tạng, tinh dịch và không cho con bú trong vòng 21 ngày kể từ lần tiếp xúc cuối với ca bệnh nghi ngờ hoặc xác định.