Thông tin từ Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Cà Mau cho biết, địa phương vừa ghi nhận hai trường hợp tử vong tại xã Sông Đốc, trong đó một bệnh nhân được xác định mắc bệnh não mô cầu, trường hợp còn lại nghi mắc bệnh và chưa có kết quả xét nghiệm chính thức.

Trường hợp đã được xác định mắc bệnh là nữ bệnh nhân 46 tuổi, khởi phát triệu chứng ngày 20/10 và tử vong ngày 23/10. Qua điều tra dịch tễ ban đầu, cơ quan y tế xác định hơn 20 người có tiếp xúc gần với bệnh nhân. Những người này đã được sử dụng kháng sinh dự phòng và theo dõi sức khỏe trong 10 ngày. Đến thời điểm báo cáo, tình trạng sức khỏe của các trường hợp tiếp xúc đều ổn định.

Trường hợp thứ hai là nữ bệnh nhân 33 tuổi, xuất hiện triệu chứng ngày 25/10 và tử vong ngày 28/10. Trước đó, bệnh nhân nhập viện trong tình trạng sốt, nổi ban toàn thân và được chẩn đoán nghi mắc bệnh não mô cầu. Cơ quan chức năng đã tiến hành điều tra dịch tễ, xác định những người tiếp xúc gần để triển khai các biện pháp giám sát, phòng ngừa nguy cơ lây nhiễm.

Ông Trần Hiến Khóa, Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Cà Mau cho biết, trường hợp 33 tuổi hiện chưa có kết quả chính thức để khẳng định mắc bệnh não mô cầu. Qua điều tra, cả hai bệnh nhân đều chưa tiêm vắc-xin phòng bệnh và không rời khỏi địa phương trong hai tuần trước thời điểm khởi phát triệu chứng.

Ngành y tế Cà Mau đang tiếp tục truy vết, điều tra nguồn lây nhiễm, đồng thời phối hợp với chính quyền địa phương triển khai các biện pháp xử lý môi trường, khử khuẩn, giám sát chặt chẽ người tiếp xúc và tăng cường truyền thông phòng bệnh trong cộng đồng.

Tính từ đầu năm đến thời điểm báo cáo, Cà Mau ghi nhận hai trường hợp tử vong được xác định do bệnh não mô cầu và một trường hợp tử vong nghi mắc bệnh.

Diễn biến tại Cà Mau tiếp tục đặt ra yêu cầu cảnh giác với bệnh não mô cầu, đặc biệt sau chùm ca bệnh được phát hiện tại TP.HCM giữa tháng 10.

Cụ thể, trong khoảng thời gian 10 ngày đầu tháng 10, TP.HCM ghi nhận năm trường hợp mắc bệnh não mô cầu nhóm B liên quan đến Trường THCS Hai Bà Trưng, xã Hiệp Phước. Chùm ca bệnh khiến một học sinh tử vong, ba bệnh nhân còn lại được điều trị và có tình trạng sức khỏe ổn định tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM.

Các trường hợp xuất hiện trong thời gian gần nhau tại hai địa phương cho thấy sự cần thiết phải duy trì giám sát dịch tễ, phát hiện sớm ca nghi ngờ và xử lý kịp thời nguy cơ lây truyền, nhất là trong môi trường tập trung đông người như trường học, ký túc xá và khu dân cư.

Bệnh não mô cầu do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, lây truyền chủ yếu qua dịch tiết đường hô hấp và nước bọt trong quá trình tiếp xúc gần hoặc kéo dài với người mang vi khuẩn hay người mắc bệnh. Vi khuẩn có thể gây viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết hoặc đồng thời cả hai tình trạng, với nguy cơ diễn biến nghiêm trọng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Đáng lo ngại, các triệu chứng khởi phát thường không đặc hiệu, dễ nhầm lẫn với cúm hoặc những bệnh nhiễm trùng thông thường. Người bệnh có thể xuất hiện sốt cao đột ngột, đau đầu, buồn nôn, nôn, mệt mỏi trước lúc tiến triển sang các biểu hiện nặng hơn như cứng gáy, rối loạn ý thức, co giật hoặc ban xuất huyết trên da.

Ở thể nhiễm khuẩn huyết tối cấp, bệnh có thể chuyển nặng chỉ trong vài giờ, gây sốc nhiễm khuẩn, suy đa cơ quan và tử vong trong vòng 24 giờ kể từ lúc khởi phát triệu chứng.

Đối với trẻ nhỏ, việc nhận diện bệnh càng khó khăn bởi triệu chứng có thể không điển hình. Trẻ có thể sốt, bỏ bú, quấy khóc bất thường, nôn, lừ đừ hoặc thóp phồng. Những dấu hiệu như tay chân lạnh, da tái, thở nhanh, lơ mơ hoặc xuất hiện các chấm, mảng xuất huyết tím không mất màu khi ấn là biểu hiện cảnh báo tình trạng nguy hiểm, cần được cấp cứu ngay.

Các chuyên gia lưu ý, người dân tuyệt đối không chờ xuất hiện đầy đủ các triệu chứng điển hình mới đưa người bệnh đến cơ sở y tế. Với bệnh não mô cầu, sự chậm trễ trong chẩn đoán và điều trị có thể khiến người bệnh đánh mất cơ hội được cứu chữa ngay trong giai đoạn bệnh còn khả năng kiểm soát.

Trước những trường hợp mắc bệnh và tử vong được ghi nhận, giới chuyên môn nhấn mạnh vai trò của tiêm chủng chủ động nhằm giảm nguy cơ mắc bệnh não mô cầu do các nhóm huyết thanh được vắc-xin bao phủ.

BS.CKI.Đinh Văn Thới cho biết, việc tiêm phòng cần được thực hiện đúng độ tuổi và lịch tiêm khuyến cáo, thay vì chờ xuất hiện ca mắc trong cộng đồng mới tìm đến cơ sở tiêm chủng. Tiêm vắc-xin sớm giúp cơ thể có thời gian hình thành miễn dịch, góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh và những biến chứng nguy hiểm.

Hiện Việt Nam đã có các loại vắc-xin phòng bệnh não mô cầu thuộc các nhóm huyết thanh B, BC và A, C, Y, W-135. Mỗi loại vắc-xin có phạm vi bảo vệ, độ tuổi chỉ định và lịch tiêm khác nhau. Người dân cần được tư vấn tại cơ sở tiêm chủng để lựa chọn loại vắc-xin phù hợp, bảo đảm khả năng bảo vệ trước các nhóm huyết thanh có nguy cơ gây bệnh.

Đáng chú ý, tiêm vắc-xin không thay thế việc sử dụng kháng sinh dự phòng đối với người tiếp xúc gần với bệnh nhân khi có chỉ định của cơ quan y tế. Những trường hợp thuộc diện tiếp xúc gần cần được đánh giá nguy cơ, sử dụng thuốc dự phòng đúng hướng dẫn và theo dõi sức khỏe chặt chẽ, bởi miễn dịch bảo vệ không hình thành ngay sau tiêm.

Phân tích về mức độ nguy hiểm của bệnh, Ths.Lê Thanh Khôi, Phó Giám đốc Y khoa trực thuộc Hội đồng Y khoa Hệ thống Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu cho biết, trẻ dưới 5 tuổi là một trong những nhóm có nguy cơ mắc bệnh cao do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, khả năng chống đỡ với các tác nhân gây bệnh còn hạn chế.

Các triệu chứng khởi phát như sốt, đau đầu, buồn nôn hoặc mệt mỏi dễ khiến phụ huynh nhầm lẫn với những bệnh nhiễm trùng thông thường, dẫn đến chủ quan và bỏ lỡ thời điểm can thiệp quan trọng.

Ông Lê Thanh Khôi cảnh báo, nếu không được điều trị, tỷ lệ tử vong do bệnh não mô cầu xâm lấn có thể lên tới 50%. Ngay cả những trường hợp được cứu sống vẫn có nguy cơ chịu di chứng nặng nề như suy giảm thính lực, tổn thương thần kinh, sẹo vĩnh viễn hoặc phải cắt cụt chi. Ước tính có khoảng một trong năm người sống sót gặp di chứng lâu dài.

Nguy cơ tử vong và di chứng nghiêm trọng cho thấy công tác phòng bệnh cần được triển khai thường xuyên, đặc biệt ở những nhóm có nguy cơ cao. Bên cạnh trẻ nhỏ, thanh thiếu niên và người sống, học tập trong môi trường tập thể cũng cần được quan tâm do đặc điểm tiếp xúc gần có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn lây truyền.

Song song với tiêm chủng, người dân cần duy trì vệ sinh cá nhân, thường xuyên rửa tay bằng xà phòng, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, tránh dùng chung vật dụng tiếp xúc với nước bọt, giữ môi trường sống thông thoáng và hạn chế tiếp xúc gần với người có triệu chứng nghi ngờ mắc bệnh.

Tại trường học, việc theo dõi sức khỏe học sinh, phối hợp giữa gia đình, nhà trường và cơ quan y tế có ý nghĩa quan trọng trong phát hiện sớm ca nghi ngờ. Những học sinh có biểu hiện sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, nôn, cứng gáy, lừ đừ hoặc ban xuất huyết bất thường cần được đưa đến cơ sở y tế ngay để thăm khám, đánh giá và điều trị.

Các chuyên gia cũng khuyến cáo người dân không tự ý sử dụng kháng sinh để phòng bệnh hoặc điều trị tại nhà, bởi việc dùng thuốc không đúng chỉ định có thể gây tác dụng không mong muốn, làm chậm quá trình tiếp cận điều trị phù hợp và gia tăng nguy cơ kháng kháng sinh.