Bệnh dại tiếp tục là mối đe dọa đối với sức khỏe cộng đồng tại Hà Nội khi các ổ dịch trên động vật, chủ yếu ở chó, vẫn xuất hiện tại một số địa bàn. 

Trong ba năm 2023-2025, Hà Nội ghi nhận 14 ổ dịch bệnh dại tại 8 phường, xã. Riêng năm 2026 đã xuất hiện 8 ổ dịch, gồm Hạ Bằng và Đoài Phương mỗi địa bàn 2 ổ, Hòa Lạc, Thạch Thất, Kiều Phú và Yên Xuân mỗi địa bàn một ổ.

Mức độ nguy hiểm của bệnh dại nằm ở khả năng gây tử vong gần như tuyệt đối sau khi người bệnh phát triệu chứng. Đây là bệnh nhiễm vi rút cấp tính của hệ thần kinh trung ương, lây từ động vật sang người chủ yếu qua nước bọt của động vật nhiễm vi rút. Con đường phơi nhiễm thường gặp là bị động vật mắc dại cắn, cào hoặc liếm vào vùng da bị tổn thương.

Một khi đã lên cơn dại, cả người và động vật đều có tỷ lệ tử vong gần như 100%. Tuy nhiên, bệnh lại có thể phòng ngừa hiệu quả nếu người bị phơi nhiễm được xử trí vết thương và điều trị dự phòng đúng cách trước khi xuất hiện triệu chứng.

Bởi vậy, thời gian xử trí sau khi bị chó, mèo hoặc động vật nghi mắc dại cắn, cào có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Người bị phơi nhiễm không nên chờ theo dõi triệu chứng của bản thân mới tìm đến cơ sở y tế, bởi lúc bệnh dại đã biểu hiện, cơ hội điều trị gần như không còn.

Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Nội Vũ Cao Cương khuyến cáo, ngay sau khi bị động vật nghi mắc dại cắn, người dân cần rửa kỹ vết thương bằng xà phòng và nước sạch dưới vòi nước chảy liên tục trong ít nhất 15 phút. Nếu có điều kiện, có thể tiếp tục xử lý bằng cồn 70%, tránh làm dập và không băng kín vết thương.

Sau sơ cứu, người bị cắn cần đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt để được đánh giá nguy cơ và chỉ định điều trị dự phòng phù hợp. Vắc-xin phòng dại và huyết thanh kháng dại được sử dụng tùy trường hợp, căn cứ mức độ phơi nhiễm và đánh giá của cán bộ y tế. Người dân không được tự điều trị hoặc tìm đến những phương pháp chữa bệnh chưa được Bộ Y tế công nhận.

Đặc biệt, việc con vật cắn người vẫn khỏe mạnh tại thời điểm xảy ra sự việc không phải căn cứ để tự quyết định trì hoãn tiêm phòng. Người bị phơi nhiễm cần được cán bộ y tế đánh giá nguy cơ và hướng dẫn biện pháp dự phòng phù hợp, đồng thời phối hợp theo dõi tình trạng của động vật.

Trước sự xuất hiện của các ổ dịch trên động vật, CDC Hà Nội đang phối hợp với Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội, chính quyền địa phương và các trạm y tế điều tra dịch tễ, xử lý ổ dịch. Những người có nguy cơ phơi nhiễm được rà soát để hướng dẫn xử trí và tiêm phòng kịp thời.

Các trạm y tế được yêu cầu theo dõi sức khỏe người từng phơi nhiễm với chó mắc dại, đồng thời giám sát việc tuân thủ phác đồ điều trị dự phòng để bảo đảm người dân được tiêm đầy đủ và đúng lịch. Hoạt động giám sát cộng đồng cũng được tăng cường tại những khu vực đang có ổ dịch nhằm phát hiện sớm người bị chó nghi dại cắn.

Các cơ sở tiêm chủng phải thu thập thông tin về động vật cắn người, gồm loại động vật, chủ nuôi và địa chỉ cụ thể, sau đó chuyển cho lực lượng thú y để phối hợp theo dõi. Sự kết nối giữa y tế và thú y có vai trò quan trọng bởi kiểm soát bệnh dại ở người phải bắt đầu từ quản lý nguồn lây trên đàn động vật.

Bên cạnh điều trị dự phòng cho người sau phơi nhiễm, tiêm vắc-xin phòng dại đầy đủ cho chó, mèo tiếp tục là một trong những biện pháp quan trọng để ngăn bệnh từ nguồn. Người nuôi cần bảo đảm vật nuôi được tiêm đúng lịch và tiêm nhắc theo hướng dẫn của cơ quan thú y, đồng thời không thả rông chó, mèo.

Người dân cũng cần hạn chế tiếp xúc với động vật lạ, động vật hoang dã hoặc chó, mèo có biểu hiện bất thường như thay đổi hành vi, mất kiểm soát hay tấn công người. Động vật nghi mắc dại không được giết mổ để sử dụng làm thực phẩm.

Với bệnh dại, khoảng thời gian từ lúc phơi nhiễm đến trước khi xuất hiện triệu chứng chính là cơ hội để ngăn chặn hậu quả nghiêm trọng nhất. Rửa vết thương đúng cách và đến cơ sở y tế sớm để được chỉ định tiêm vắc-xin, huyết thanh kháng dại phù hợp có thể bảo vệ người bị phơi nhiễm trước căn bệnh gần như không thể cứu chữa sau khi đã phát bệnh.

Bệnh dại là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus gây ra, lây sang người chủ yếu qua nước bọt của động vật mắc bệnh khi cắn, cào hoặc liếm lên vùng da, niêm mạc bị tổn thương. Khi các triệu chứng lâm sàng như sợ nước, sợ gió, co giật hoặc rối loạn ý thức đã xuất hiện, bệnh gần như không còn khả năng cứu chữa và tỷ lệ tử vong gần như 100%.

Người dân tuyệt đối không tự đắp lá, dùng thuốc nam hoặc áp dụng các phương pháp chữa theo kinh nghiệm dân gian, bởi những cách xử trí này không có tác dụng tiêu diệt virus dại, thậm chí còn làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và chậm trễ thời gian điều trị.

Cùng với đó, việc quản lý, nuôi nhốt chó, mèo đúng quy định và tiêm phòng dại đầy đủ, định kỳ cho vật nuôi vẫn là giải pháp căn cơ nhằm ngăn chặn bệnh dại, bảo vệ sức khỏe của mỗi gia đình và cả cộng đồng.

Về tiêm vắc-xin cho người, hiện tại Việt Nam, các loại vắc-xin như Verorab, Abhayrab và Indirab đều đã được Bộ Y tế cấp phép sử dụng, đáp ứng yêu cầu về tính an toàn và hiệu quả theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới.

Ngoài những người bị chó, mèo hoặc động vật nghi mắc dại cắn, cào hay liếm lên vùng da tổn thương, các nhóm nguy cơ cao như bác sỹ thú y, kiểm lâm, nhân viên phòng thí nghiệm, người thường xuyên tiếp xúc với động vật hoặc sinh sống tại khu vực lưu hành bệnh dại cũng được khuyến cáo nên tiêm phòng trước phơi nhiễm.

Theo các chuyên gia, với những người đã được tiêm dự phòng trước, nếu không may bị động vật nghi mắc dại cắn thì phác đồ xử trí sẽ đơn giản hơn rất nhiều. Người bệnh chỉ cần tiêm nhắc hai mũi vắc-xin và thường không cần sử dụng huyết thanh kháng dại, góp phần giảm chi phí, giảm nguy cơ và rút ngắn thời gian điều trị.

Đáp ứng nhu cầu phòng bệnh dại ngày càng tăng của người dân, nhiều cơ sở tiêm chủng trên cả nước hiện cung cấp đầy đủ các loại vắc-xin phòng dại đã được Bộ Y tế cấp phép lưu hành như Verorab, Abhayrab và Indirab, trong đó có hệ thống Tiêm chủng Long Châu.

Ngoài tiêm phòng, các bác sỹ tại đây cũng đồng thời tư vấn phác đồ tiêm phù hợp theo từng trường hợp phơi nhiễm hoặc dự phòng trước phơi nhiễm.

Các chuyên gia khuyến cáo, điều quan trọng nhất không phải lựa chọn loại vắc-xin nào mà là đến cơ sở y tế hoặc trung tâm tiêm chủng đủ điều kiện ngay sau khi bị động vật cắn, cào hoặc liếm lên vùng da trầy xước để được xử trí và tiêm phòng kịp thời, tránh bỏ lỡ "thời gian vàng" phòng bệnh dại.