Đây là một trong những kiến nghị đáng chú ý được nêu tại Báo cáo kết quả giám sát việc phát triển nhà ở xã hội và nhà ở tái định cư phục vụ công tác giải phóng mặt bằng trên địa bàn Hà Nội từ ngày 1/8/2024 đến nay của Ban Đô thị HĐND TP. Hà Nội.

Điều kiện vay vốn vẫn là "nút thắt" lớn

Theo kết quả giám sát, điều kiện tiếp cận vốn vay ưu đãi và các thủ tục chuẩn bị đầu tư dự án đang là hai rào cản lớn nhất đối với việc phát triển nhà ở xã hội.

Đáng chú ý, báo cáo chỉ ra nghịch lý khi vẫn còn tình trạng một số người có điều kiện kinh tế, thu nhập cao vẫn có thể mua được nhà ở xã hội, trong khi nhiều người thu nhập thấp - đúng đối tượng thụ hưởng chính sách - lại không đáp ứng được yêu cầu về hồ sơ, giấy tờ chứng minh điều kiện mua nhà.

Các chương trình tín dụng ưu đãi cũng chưa phát huy hiệu quả như kỳ vọng do điều kiện vay vốn còn chặt chẽ, khiến tiến độ giải ngân chậm, ảnh hưởng cả doanh nghiệp phát triển dự án lẫn người có nhu cầu mua nhà.

Một trong những vướng mắc được phản ánh nhiều là quy định người dân phải xin xác nhận về thực trạng nhà ở và điều kiện thu nhập tại UBND hoặc Công an cấp xã. Tuy nhiên, trên thực tế, việc xác nhận này gặp nhiều khó khăn khi nhiều địa phương chưa có cơ sở dữ liệu để đối chiếu, dẫn đến tình trạng né tránh hoặc đùn đẩy trách nhiệm.

Trước thực tế đó, Đoàn giám sát đề nghị UBND TP Hà Nội nghiên cứu, kiến nghị các bộ, ngành tham mưu Chính phủ ban hành cơ chế hỗ trợ tài chính phù hợp đối với cả doanh nghiệp và người dân. Trong đó, nghiên cứu nới điều kiện vay vốn để người thu nhập thấp dễ dàng tiếp cận hơn. Đồng thời, cần sớm hình thành các gói tín dụng ưu đãi ổn định, dài hạn dành cho chủ đầu tư cũng như người mua, thuê mua nhà ở xã hội.

Nhiều dự án chậm triển khai, thủ tục kéo dài

Báo cáo giám sát cũng cho thấy, số lượng dự án nhà ở xã hội đang triển khai thi công hiện vẫn chiếm tỷ lệ thấp so với số dự án đã được chấp thuận đầu tư.

Theo HĐND TP Hà Nội, quy trình chuẩn bị đầu tư, lựa chọn chủ đầu tư hiện vẫn mất nhiều thời gian, thông thường kéo dài từ một đến hai năm, ảnh hưởng đáng kể đến tiến độ triển khai các dự án.

Đáng chú ý, một số chủ đầu tư vì áp lực tiến độ hoặc nhằm tạo hiệu ứng truyền thông với khách hàng đã tổ chức khởi công khi chưa đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định. Có dự án dù đủ điều kiện khởi công trên hồ sơ nhưng thực tế mới chỉ hoàn thành khoảng 70-80% công tác giải phóng mặt bằng, khiến việc triển khai xây dựng gặp nhiều rủi ro.

Đề xuất cắt giảm nhiều thủ tục hành chính

Đối với nhà ở tái định cư, báo cáo đánh giá một số địa phương vẫn chưa chủ động chuẩn bị quỹ nhà theo nhu cầu thực tế của các dự án giải phóng mặt bằng. Trong khi đó, quy định yêu cầu phải hoàn thành xây dựng hoặc bàn giao nhà tái định cư trước khi ban hành quyết định thu hồi đất cũng khiến nhiều dự án bị kéo dài.

Để tháo gỡ các vướng mắc, Đoàn giám sát đề nghị UBND TP Hà Nội tiếp tục rà soát quỹ đất, chủ động giải phóng mặt bằng để phát triển nhà ở xã hội, đồng thời nghiên cứu bãi bỏ khâu "thẩm định và ban hành quyết định miễn tiền sử dụng đất", qua đó rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư.

Bên cạnh đó, thành phố cũng được đề nghị nghiên cứu cơ chế cho phép chuyển đổi linh hoạt giữa quỹ nhà ở xã hội, quỹ nhà tái định cư và các quỹ nhà thuộc sở hữu Nhà nước nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Đối với Sở Xây dựng, HĐND thành phố giao nghiên cứu cắt giảm hoặc bãi bỏ một số thủ tục hành chính không còn phù hợp, như thủ tục chấp thuận bán nhà ở hình thành trong tương lai hoặc cấp giấy phép xây dựng đối với các dự án nhà ở xã hội.

Theo kết quả điều tra, thống kê giai đoạn 2026-2030, nhu cầu nhà ở xã hội trên địa bàn Hà Nội được dự báo khoảng 375.000 căn. Trong Kế hoạch phát triển nhà ở đến năm 2030, thành phố đặt mục tiêu tối thiểu hoàn thành 120.000 căn nhà ở xã hội. Đến nay, Hà Nội đã hoàn thành khoảng 101.300 căn, tương đương 85% mục tiêu đề ra.

Mặc dù kết quả đạt được khá tích cực, song để đáp ứng nhu cầu rất lớn của người dân trong những năm tới, việc tháo gỡ các điểm nghẽn về thủ tục đầu tư, điều kiện tiếp cận tín dụng và cơ chế phát triển dự án được xem là những yếu tố then chốt quyết định tiến độ phát triển nhà ở xã hội của Thủ đô.