Ngày 10/3, Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Đại Thắng đã chủ trì cuộc họp, nghe báo cáo tổng quan công tác quản lý, phát triển làng nghề; công tác quản lý, phát triển cụm công nghiệp trên địa bàn TP. Hà Nội. Cuộc họp được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến tới các xã, phường.

Phát triển làng nghề theo hướng bền vững

Báo cáo tại cuộc họp, Giám đốc Sở Công Thương Hà Nội Võ Nguyên Phong cho biết Thủ đô hiện có hệ thống làng nghề phong phú, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội. Toàn TP có khoảng 1.350 làng có nghề và làng có nghề truyền thống, trong đó 337 làng nghề, làng nghề truyền thống và nghề truyền thống đã được UBND TP. Hà Nội công nhận, gồm 269 làng nghề, 61 làng nghề truyền thống và 7 nghề truyền thống.

Các làng nghề hoạt động trong 6 nhóm ngành nghề như chế biến nông lâm thủy sản, sản xuất thủ công mỹ nghệ, đồ gỗ, mây tre đan, gốm sứ, dệt may, cơ khí nhỏ, sinh vật cảnh, xử lý nguyên liệu phục vụ ngành nghề nông thôn và các dịch vụ phục vụ sản xuất, đời sống nông thôn. Mỗi làng nghề đều mang bản sắc riêng, tạo ra nhiều sản phẩm độc đáo, tinh xảo, đậm nét văn hóa truyền thống.

Doanh thu từ các làng nghề của Hà Nội ước đạt hơn 25.000 tỷ đồng mỗi năm, tạo việc làm cho khoảng 800.000 lao động. Sản phẩm thủ công mỹ nghệ của Thủ đô đã xuất khẩu tới 89 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có các thị trường lớn như Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc. Đến nay, có 100 làng nghề có sản phẩm OCOP, với 929 sản phẩm được đánh giá, phân hạng từ 3 sao trở lên. TP cũng có 415 nghệ nhân, gồm 19 nghệ nhân nhân dân, 72 nghệ nhân ưu tú và 324 nghệ nhân Hà Nội, đóng vai trò quan trọng trong bảo tồn và phát triển nghề truyền thống.

Thời gian tới, Hà Nội sẽ tiếp tục triển khai các chính sách hỗ trợ phát triển ngành nghề nông thôn, đồng thời thí điểm mô hình “làng nghề xanh” tại 10 làng, gắn với ứng dụng công nghệ số, giám sát môi trường và thúc đẩy thương mại điện tử. TP cũng đẩy mạnh xây dựng và bảo hộ thương hiệu làng nghề, triển khai truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng gắn với bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế tuần hoàn, đồng thời phát triển làng nghề gắn với du lịch nông thôn và du lịch trải nghiệm. Giai đoạn 2025–2030, Hà Nội đặt mục tiêu giá trị sản xuất làng nghề tăng bình quân khoảng 10% mỗi năm.

Bên cạnh phát triển làng nghề, Hà Nội cũng tập trung quản lý và phát triển hệ thống cụm công nghiệp nhằm tạo quỹ đất sản xuất cho doanh nghiệp và đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Hiện TP có 75 cụm công nghiệp đang hoạt động với tổng diện tích khoảng 1.469 ha; đồng thời có 80 cụm công nghiệp đang triển khai với diện tích khoảng 2.755 ha và đang nghiên cứu quy hoạch thêm 43 cụm công nghiệp với diện tích khoảng 3.072 ha.

Theo Sở Công Thương, trước đây nhiều cụm công nghiệp hình thành từ nhu cầu thực tế của địa phương nên quy mô nhỏ, hạ tầng chưa đồng bộ và nằm xen kẽ trong khu dân cư, gây khó khăn trong quản lý môi trường, phòng cháy chữa cháy và trật tự xây dựng. Sau khi các quy định mới của Chính phủ về quản lý cụm công nghiệp được ban hành, Hà Nội đã hoàn thiện cơ chế quản lý, rà soát quy hoạch và yêu cầu các cụm công nghiệp mới phải bảo đảm đầy đủ hạ tầng kỹ thuật như giao thông nội bộ, cấp thoát nước, xử lý nước thải, chất thải rắn, cấp điện, thông tin liên lạc và các điều kiện bảo vệ môi trường.

TP đã tham mưu quy hoạch tổng thể 198 cụm công nghiệp với diện tích khoảng 7.296 ha nhằm tạo không gian sản xuất cho công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp. Trong thời gian tới, Hà Nội sẽ tiếp tục rà soát quy hoạch, thu hồi diện tích đất của các dự án chậm tiến độ hoặc sử dụng kém hiệu quả để giao cho nhà đầu tư có năng lực, đồng thời đẩy nhanh tiến độ xây dựng hạ tầng các cụm công nghiệp.

TP định hướng phát triển cụm công nghiệp theo mô hình xanh, hiện đại, sinh thái và thông minh, thu hút các ngành công nghiệp công nghệ cao, công nghệ xanh và phát thải các-bon thấp, qua đó góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng GRDP trên 11% năm 2026 và các năm tiếp theo.

Đẩy mạnh phát triển làng nghề, cụm công nghiệp

Sau khi nghe ý kiến của các sở ngành, xã phường, phát biểu tại cuộc họp, Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Nguyễn Mạnh Quyền cho biết, sau chỉ đạo của lãnh đạo TP. Hà Nội, Sở Công Thương đã được giao chủ trì, phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng các đơn vị liên quan xây dựng báo cáo về phát triển làng nghề và cụm công nghiệp. Sau cuộc họp, các cơ quan sẽ tiếp tục hoàn thiện, đặc biệt là những nội dung liên quan quy hoạch, tổ chức sản xuất, và việc sử dụng lao động tại các làng nghề.

Theo Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Nguyễn Mạnh Quyền, Hà Nội sở hữu hệ thống làng nghề đặc sắc, được các tổ chức quốc tế đánh giá cao. Từ sau dịch Covid-19, đặc biệt từ cuối năm 2022 đến nay, TP. Hà Nội tập trung thúc đẩy phát triển làng nghề theo hướng vươn ra khu vực và thế giới. Hà Nội đã mời Hội đồng Thủ công mỹ nghệ thế giới đến làm việc, đồng thời hợp tác với các trường đại học quốc tế để hỗ trợ thiết kế mẫu mã và mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm.

Trong hai năm gần đây, Hà Nội có thêm nhiều làng nghề được công nhận là thành viên của Hội đồng Thủ công mỹ nghệ thế giới. Năm 2024, hai làng nghề Bát Tràng và Vạn Phúc được công nhận; năm 2025 tiếp tục có Chuyên Mỹ và Sơn Đồng. “Đây là hướng đi đúng và cần tiếp tục phát huy”, Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Nguyễn Mạnh Quyền nhấn mạnh.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Nguyễn Mạnh Quyền cũng cho biết, trước đây nhiều làng nghề phát triển tự phát, xen kẽ trong khu dân cư và có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường. TP. Hà Nội đang từng bước tổ chức lại sản xuất, như trường hợp làng hương Quảng Phú Cầu sau khi được điều chỉnh đã trở thành điểm đến du lịch hấp dẫn.

Về phát triển cụm công nghiệp, TP. Hà Nội định hướng di dời các cơ sở sản xuất ra khỏi khu dân cư. Theo quy định, cụm công nghiệp làng nghề phải dành tối thiểu 60% diện tích đất cho các ngành nghề truyền thống; 40% còn lại có thể thu hút các doanh nghiệp khác. Định hướng phát triển cụm công nghiệp của Thủ đô là “sáng - xanh -sạch - đẹp và phải thơm”.

TP. Hà Nội cũng thúc đẩy phát triển du lịch làng nghề với các trung tâm thiết kế và sáng tạo tại từng địa phương. Ví dụ tại làng nghề may áo dài Trạch Xá đang triển khai mô hình phòng thiết kế ứng dụng công nghệ 4D.

"Trong thời gian tới, TP. Hà Nội yêu cầu các sở, ngành khẩn trương hoàn thiện các văn bản pháp lý liên quan; đồng thời chủ động hướng dẫn doanh nghiệp triển khai các dự án cụm công nghiệp, rà soát quy hoạch để tạo sinh kế cho người dân trong quá trình đô thị hóa” - Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Nguyễn Mạnh Quyền nhấn mạnh.

Phát triển làng nghề, cụm công nghiệp gắn với quy hoạch Thủ đô

Phát biểu chỉ đạo tại cuộc họp, Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Đại Thắng nhấn mạnh, đây là nội dung quan trọng, gắn trực tiếp với sinh kế của người dân và sự phát triển của các khu vực nông thôn, vùng chưa đô thị hóa của Thủ đô trong thời gian tới.

Trong quá trình xây dựng quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, TP. Hà Nội đã tập trung nhiều vào định hướng đô thị hóa, phát triển các trung tâm động lực, các trục và hành lang phát triển, lấy công nghiệp, khoa học công nghệ và chuyển đổi số làm động lực tăng trưởng. Tuy nhiên, những định hướng này chủ yếu tập trung ở các khu vực đô thị và vùng trung tâm.

Trong khi đó, với diện tích khoảng 3.300km² và chỉ có 9 cực tăng trưởng, Hà Nội vẫn còn nhiều khu vực được định hướng là vùng dự trữ, vùng xanh hoặc các khu vực duy trì không gian văn hóa truyền thống. Vì vậy, TP. Hà Nội cần tiếp tục phát triển các mô hình phù hợp với đặc trưng nông thôn, trong đó có làng nghề và cụm công nghiệp.

Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Đại Thắng cho rằng, Hà Nội có hệ thống làng nghề rất phong phú, đặc biệt tại khu vực Hà Tây cũ với nhiều làng nghề nổi tiếng trong nước và quốc tế. Những làng nghề này không chỉ có giá trị kinh tế mà còn mang đậm yếu tố văn hóa, truyền thống và tính cộng đồng cao trong sản xuất. Do đó, việc bảo tồn và phát triển làng nghề là chủ trương xuyên suốt của TP.

Tuy nhiên, hoạt động sản xuất làng nghề cũng tồn tại một số hạn chế như quy mô nhỏ, năng lực sản xuất thấp, yêu cầu kỹ năng cao và khó bảo đảm tính đồng đều của sản phẩm như sản xuất công nghiệp. Đặc biệt, vấn đề môi trường tại nhiều làng nghề còn đặt ra yêu cầu phải quản lý chặt chẽ.

Từ thực tiễn đó, TP. Hà Nội đã chủ trương đưa hoạt động sản xuất làng nghề vào các cụm tiểu thủ công nghiệp, tách khu sản xuất khỏi khu dân cư để hình thành các khu sản xuất tập trung có hạ tầng đồng bộ, có hệ thống xử lý nước thải, rác thải. Một số địa phương đã triển khai mô hình này và đạt kết quả bước đầu tích cực.

Đối với cụm công nghiệp, Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Đại Thắng cho biết, đây là mô hình có quy mô nhỏ hơn khu công nghiệp, tập trung thu hút các doanh nghiệp vừa và nhỏ, doanh nghiệp địa phương, đặc biệt là các cơ sở sản xuất phát triển từ ngành nghề truyền thống. Tuy nhiên, so với tiềm năng của Thủ đô, hệ thống cụm công nghiệp vẫn còn phát triển khá khiêm tốn.

Hiện nay, toàn TP có 75 cụm công nghiệp đang hoạt động với diện tích gần 1.500ha; trong đó 70 cụm công nghiệp được thành lập trước năm 2018. Bên cạnh đó, khoảng 80 cụm công nghiệp khác đang trong quá trình chuẩn bị đầu tư hoặc giải phóng mặt bằng, trong đó có 46 cụm đang thực hiện các thủ tục thẩm định, lựa chọn chủ đầu tư.

Chủ tịch UBND TP. Hà Nội đề nghị các sở, ngành đánh giá rõ hiệu quả hoạt động của 75 cụm công nghiệp hiện có, đặc biệt là số lượng doanh nghiệp, giá trị sản xuất, số lao động và mức thu nhập của người lao động, qua đó làm rõ đóng góp của mô hình này đối với phát triển kinh tế địa phương và giải quyết việc làm.

Theo Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Đại Thắng, trong bối cảnh triển khai quy hoạch Thủ đô tầm nhìn dài hạn, cần tiếp tục khẳng định vai trò của cụm công nghiệp như một không gian sản xuất quan trọng dành cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, doanh nghiệp phụ trợ và các cơ sở sản xuất địa phương. Đây cũng là nơi chuyển dịch hoạt động sản xuất từ hộ gia đình trong làng ra các khu sản xuất tập trung, góp phần giải quyết vấn đề môi trường.

Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Đại Thắng cũng đề nghị các địa phương, đặc biệt là chính quyền cấp xã quan tâm rà soát nhu cầu phát triển làng nghề và cụm công nghiệp, bảo đảm tích hợp nội dung này trong quy hoạch chung của Thủ đô. Đồng thời, khi đã quyết định triển khai các cụm công nghiệp, cần tập trung giải phóng mặt bằng, hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, xử lý môi trường để sớm đưa dự án vào hoạt động, tạo điều kiện cho doanh nghiệp vào sản xuất.

“Phát triển làng nghề và cụm công nghiệp không chỉ tạo mặt bằng sản xuất mà còn góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân, giúp người lao động ở khu vực nông thôn có thể phát triển kinh tế ngay tại địa phương”, Chủ tịch UBND TP. Hà Nội nhấn mạnh.