Năm học 2026-2027 bắt đầu trong bối cảnh Hà Nội vẫn ghi nhận nhiều bệnh truyền nhiễm lưu hành. Dù số mắc sốt xuất huyết và tay chân miệng trong tuần qua giảm so với tuần trước, hàng chục ổ dịch sốt xuất huyết vẫn đang hoạt động, trong khi sởi, ho gà và Covid-19 tiếp tục xuất hiện ca mắc.

Việc học sinh đồng loạt trở lại trường, đặc biệt tại các cơ sở mầm non, tiểu học và những trường có mật độ học sinh cao, đặt ra yêu cầu phòng bệnh từ sớm thay vì chờ xuất hiện ca bệnh mới triển khai các biện pháp ứng phó.

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Hà Nội cho biết, trong tuần từ ngày 21 đến 28/8, toàn TP ghi nhận 268 trường hợp mắc sốt xuất huyết, giảm 41 trường hợp so với tuần trước.

Từ đầu năm 2026 đến nay, Hà Nội đã ghi nhận 2.175 trường hợp mắc sốt xuất huyết, chưa có trường hợp tử vong. Trong tuần, thành phố phát hiện thêm 12 ổ dịch, đưa tổng số ổ dịch từ đầu năm lên 91. Hiện 30 ổ dịch vẫn đang hoạt động.

Diễn biến này cho thấy dù số ca mắc theo tuần giảm, nguy cơ sốt xuất huyết chưa thể xem nhẹ, nhất là khi điều kiện thời tiết vẫn thuận lợi cho muỗi truyền bệnh phát triển.

Tay chân miệng cũng là bệnh được ngành y tế đặc biệt lưu ý khi trẻ trở lại trường. Trong tuần qua, Hà Nội ghi nhận 115 trường hợp mắc, giảm 61 trường hợp so với tuần trước.

Lũy kế từ đầu năm, thành phố có 4.830 trường hợp mắc tay chân miệng, chưa ghi nhận trường hợp tử vong. Một ổ dịch cộng đồng được phát hiện trong tuần. Ngoài hai bệnh trên, Hà Nội ghi nhận thêm 4 trường hợp mắc sởi, 2 trường hợp ho gà và 53 trường hợp Covid-19 trong tuần từ ngày 21 đến 28/8.

Từ đầu năm đến nay, số mắc sởi, ho gà và Covid-19 lần lượt là 392, 103 và 1.577 trường hợp, chưa ghi nhận ca tử vong. Những con số này đặt công tác phòng chống dịch bệnh học đường vào thời điểm đặc biệt quan trọng. Khi học sinh tập trung trở lại sau kỳ nghỉ hè, tần suất tiếp xúc tăng nhanh, một trường hợp mắc bệnh truyền nhiễm nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời có thể tạo điều kiện cho bệnh lây lan trong lớp học, trường học và từ trường về gia đình.

Trẻ mầm non và tiểu học càng cần được quan tâm bởi khả năng tự thực hiện các biện pháp vệ sinh, phòng bệnh còn hạn chế, trong khi các em thường xuyên tiếp xúc gần, dùng chung không gian học tập, vui chơi và sinh hoạt bán trú.

Trước nguy cơ này, CDC Hà Nội yêu cầu các đơn vị tiếp tục giám sát chặt tình hình dịch bệnh, phát hiện sớm trường hợp mắc, khoanh vùng và xử lý kịp thời khu vực có ca bệnh, ổ dịch.

Đối với sốt xuất huyết, các địa phương tiếp tục theo dõi những ổ dịch đang hoạt động và khu vực đã xuất hiện người mắc. Vệ sinh môi trường, diệt bọ gậy, loại bỏ nơi sinh sản của muỗi truyền bệnh được xác định là những biện pháp trọng tâm.

Tại các trường học, công tác phòng dịch được triển khai ngay trước thời điểm học sinh tựu trường. Các cơ sở giáo dục tổ chức tổng vệ sinh khuôn viên, lớp học, hành lang và khu vực xung quanh; khơi thông cống rãnh, thu gom rác, phế liệu và xử lý những vật dụng có khả năng đọng nước.

Các dụng cụ chứa nước cần được kiểm tra thường xuyên bởi chỉ một lượng nước nhỏ tồn đọng trong chai lọ, chậu cây, lốp xe, vật dụng bỏ đi cũng có thể trở thành nơi muỗi sinh sản.

Không gian lớp học, đồ dùng học tập, đồ chơi và khu vực bán trú cũng cần được vệ sinh thường xuyên. Nhà trường phối hợp với cơ sở y tế địa phương rà soát những yếu tố nguy cơ và triển khai các biện pháp xử lý khi phát hiện ca bệnh.

Với tay chân miệng, phòng bệnh đặc biệt phụ thuộc vào vệ sinh cá nhân và môi trường bởi bệnh có thể lây qua đường tiêu hóa, tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết và các bề mặt, đồ vật bị nhiễm mầm bệnh.

Trẻ cần được hướng dẫn rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, nhất là trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và sau khi vui chơi. Đồ chơi, tay nắm cửa, bàn ghế và những bề mặt thường xuyên được trẻ tiếp xúc cần được làm sạch định kỳ.

Một mắt xích quan trọng khác là sự phối hợp giữa nhà trường và gia đình trong theo dõi sức khỏe trẻ. Khi trẻ xuất hiện sốt, phát ban, nổi mụn nước, ho, mệt mỏi hoặc những biểu hiện bất thường, phụ huynh cần theo dõi sát, cho trẻ nghỉ học khi mắc bệnh truyền nhiễm và đưa trẻ đến cơ sở y tế khi cần thiết. Việc cố gắng đưa trẻ đang mắc bệnh đến lớp không chỉ ảnh hưởng tới quá trình hồi phục mà còn làm tăng nguy cơ lây nhiễm cho những trẻ khác.

Cùng với vệ sinh môi trường và phát hiện sớm ca bệnh, tiêm chủng tiếp tục giữ vai trò quan trọng đối với những bệnh truyền nhiễm đã có vắc-xin phòng bệnh.

Các gia đình cần kiểm tra lại lịch sử tiêm chủng của trẻ, đặc biệt trước khi bước vào năm học mới, để phát hiện những mũi còn thiếu hoặc chưa được tiêm đúng lịch.

Trong số các bệnh đang được Hà Nội giám sát, sởi và ho gà đều đã có vắc-xin phòng bệnh. Trẻ cần được tiêm đủ các mũi có thành phần phòng sởi, ho gà theo lịch tiêm chủng phù hợp với độ tuổi và hướng dẫn của ngành y tế. Việc tiêm thiếu mũi hoặc không đúng lịch có thể tạo ra những khoảng trống miễn dịch, làm tăng nguy cơ mắc và lây truyền bệnh khi trẻ bước vào môi trường tập thể.

Đối với Covid-19, việc tiêm chủng cần thực hiện phù hợp với hướng dẫn hiện hành và nhóm đối tượng được khuyến cáo. Trong khi đó, sốt xuất huyết hiện cũng đã có vắc-xin được triển khai tại Việt Nam cho những đối tượng đáp ứng chỉ định. Người dân có nhu cầu cần được cơ sở tiêm chủng tư vấn về độ tuổi, tình trạng sức khỏe và chỉ định phù hợp.

Tuy nhiên, vắc-xin không thay thế các biện pháp kiểm soát véc-tơ truyền bệnh. Phòng sốt xuất huyết vẫn cần tập trung loại bỏ nơi muỗi đẻ trứng, diệt bọ gậy, phòng muỗi đốt và xử lý ổ dịch kịp thời.

Riêng tay chân miệng, các biện pháp vệ sinh cá nhân, vệ sinh đồ chơi, bề mặt tiếp xúc, bảo đảm an toàn thực phẩm và phát hiện sớm trẻ mắc bệnh tiếp tục đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong môi trường trường học.

CDC Hà Nội yêu cầu các đơn vị tăng cường truyền thông về sốt xuất huyết, tay chân miệng, sởi, Covid-19 và các bệnh truyền nhiễm khác, đồng thời vận động người dân chủ động tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch.

Trong dịp nghỉ Quốc khánh 2/9, CDC Hà Nội duy trì các đội cơ động phòng chống dịch, sẵn sàng ứng phó khi xuất hiện tình huống dịch bệnh trên địa bàn. Các phường, xã tiếp tục triển khai vệ sinh môi trường, diệt bọ gậy và giám sát những ổ dịch đang hoạt động.

Bước vào năm học mới, phòng dịch trong trường học không thể chỉ bắt đầu khi xuất hiện học sinh mắc bệnh. Việc kiểm soát nguy cơ cần được thực hiện liên tục từ gia đình đến lớp học, từ vệ sinh môi trường, theo dõi sức khỏe đến tiêm chủng.

Sự phối hợp giữa ngành y tế, cơ sở giáo dục và phụ huynh có ý nghĩa quyết định trong việc phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường, hạn chế nguồn lây và bảo vệ những trẻ có nguy cơ cao.

Một năm học an toàn vì vậy không chỉ bắt đầu từ lớp học sạch sẽ mà còn từ mỗi mũi tiêm được rà soát, mỗi ổ bọ gậy được loại bỏ và mỗi trường hợp mắc bệnh được phát hiện, xử lý kịp thời trước khi hình thành chuỗi lây nhiễm trong trường học.

Trước đó, nói về phòng chống dịch bệnh tại Hà Nội, báo cáo tại Hội nghị trực tuyến về phòng, chống dịch bệnh truyền nhiễm, Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Nội Vũ Cao Cương cho biết, toàn thành phố hiện còn 24 ổ dịch sốt xuất huyết đang hoạt động.

Một vấn đề đáng lo ngại là có những trường hợp từ khi khởi phát bệnh đến hơn 7 ngày sau mới được ghi nhận trên hệ thống y tế, làm chậm thời điểm khoanh vùng, xử lý ổ dịch và gia tăng nguy cơ lây lan trong cộng đồng.

Trước nguy cơ dịch tiếp tục lan rộng, Phó Chủ tịch UBND TP.Hà Nội Vũ Thu Hà yêu cầu kích hoạt cơ chế cao điểm phòng, chống dịch trên toàn địa bàn. Các xã, phường phải rà soát lại phương án “4 tại chỗ” đến từng thôn, xóm, cụm dân cư, xác định rõ người, rõ việc, chuẩn bị đầy đủ nhân lực, kinh phí, máy móc, vật tư và hóa chất.

Cùng với xử lý các ổ dịch đang hoạt động, thành phố yêu cầu đồng loạt triển khai chiến dịch tổng vệ sinh môi trường, diệt lăng quăng, bọ gậy tới từng hộ gia đình, ngõ xóm, công trường xây dựng và khu vực công cộng. Các tổ xung kích phòng dịch được kiện toàn, có cán bộ hoặc cộng tác viên y tế hướng dẫn chuyên môn và phân công quản lý cụ thể từng nhóm hộ, cụm dân cư.

Đáng chú ý, công nghệ cũng được đưa vào giám sát dịch bệnh tại cộng đồng. Mã QR được sử dụng để cập nhật trực tiếp dữ liệu kiểm tra bọ gậy lên hệ thống quản lý của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Hà Nội; các nhóm Zalo cộng đồng được thiết lập tại khu dân cư để tiếp nhận phản ánh về triệu chứng nghi ngờ và hỗ trợ người dân tiếp cận thông tin kịp thời.

Trong bối cảnh học sinh sắp trở lại trường, Sở Y tế được yêu cầu phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo hướng dẫn các cơ sở giáo dục tổng vệ sinh, khử khuẩn trường lớp và thực hiện các biện pháp phòng bệnh trước ngày tựu trường. Thành phố đồng thời thiết lập chế độ cập nhật số liệu dịch bệnh hằng ngày và tăng cường kiểm tra đột xuất tại các địa bàn trọng điểm.

Để chủ động phòng chống sốt xuất huyết, hạn chế biến chứng nặng theo giới chuyên gia, vắc-xin vẫn là giải pháp cần thiết. Qdenga là vắc-xin sốt xuất huyết đầu tiên được cấp phép lưu hành tại Việt Nam. Đây là vắc-xin chứa virus Dengue sống giảm độc lực, có khả năng kích thích cơ thể tạo đáp ứng miễn dịch chống lại cả 4 type virus Dengue gồm DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4.

Theo dữ liệu nghiên cứu và thực tế triển khai tại nhiều quốc gia, sau khi hoàn thành đủ hai mũi tiêm, vắc-xin có hiệu quả bảo vệ phòng bệnh sốt xuất huyết hơn 80% sau 12 tháng và giúp giảm nguy cơ nhập viện hơn 90% sau 18 tháng.

Trong bối cảnh dịch bệnh đang bước vào mùa cao điểm, nhiều hệ thống tiêm chủng đã triển khai vắc-xin nhằm tăng khả năng tiếp cận cho người dân. Vắc-xin tiêm cho trẻ em từ 4 tuổi trở lên và người lớn, kể cả người đã từng mắc bệnh, giúp phòng ngừa cả 4 type virus Dengue.

Lịch tiêm gồm 2 mũi, cách nhau 3 tháng. Hiệu quả bảo vệ đạt hơn 80%, giảm nguy cơ nhập viện do sốt xuất huyết tới hơn 90% khi tiêm đủ phác đồ. Chuyên gia cho rằng ý nghĩa lớn nhất của vắc-xin không chỉ nằm ở việc giảm nguy cơ mắc bệnh mà còn giúp hạn chế các ca diễn tiến nặng, giảm áp lực cho hệ thống y tế trong mùa dịch và góp phần bảo vệ nhóm nguy cơ cao như trẻ em.

Tuy nhiên, vắc-xin không dành cho người quá mẫn với bất kỳ thành phần nào vắc-xin, phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú. Với người suy giảm miễn dịch, người nhiễm HIV, vui lòng tham khảo ý kiến nhân viên y tế để được hướng dẫn phù hợp với từng trường hợp cụ thể.

Với tay chân miệng, một điểm đáng chú ý là Bộ Y tế đã phê duyệt vắc-xin phòng tay chân miệng do virus EV71, mở ra cơ hội phòng ngừa các biến chứng nặng của bệnh. Hiện Long Châu đang chuẩn bị, đẩy nhanh các bước triển khai nhằm sớm đưa vắc-xin về phục vụ người dân Việt Nam. 

Theo Bộ Y tế, tiêm vắc-xin là biện pháp dự phòng hiệu quả hàng đầu đối với các bệnh truyền nhiễm. Trong giai đoạn giao mùa tiềm ẩn nhiều nguy cơ, ngoài tay chân miệng, gia đình cũng cần chủ động phòng ngừa các bệnh dễ lây khác như não mô cầu, sởi, cúm, thủy đậu hay ho gà.

Phụ huynh nên đưa trẻ đến các cơ sở uy tín để được tư vấn và tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch, bảo đảm an toàn và chất lượng vắc-xin. Việc tiêm phòng kịp thời không chỉ giúp bảo vệ từng cá nhân mà còn góp phần nâng cao miễn dịch cộng đồng, hạn chế nguy cơ bùng phát dịch bệnh trên diện rộng.

Bên cạnh sốt xuất huyết và tay chân miệng, bệnh do não mô cầu cũng là một nguy cơ cần được quan tâm bởi khả năng diễn tiến nhanh. Theo Ths.Lê Thanh Khôi, Phó Giám đốc Y khoa thuộc Hội đồng Y khoa Hệ thống Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu, não mô cầu xâm lấn do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, có khả năng lây qua đường hô hấp. Vi khuẩn có thể xâm nhập vào máu, gây nhiễm trùng huyết, viêm màng não, tổn thương đa cơ quan và đe dọa tính mạng.

Điểm nguy hiểm của bệnh là khả năng chuyển nặng nhanh. Từ những triệu chứng ban đầu tương tự một bệnh nhiễm trùng thông thường, tình trạng người bệnh có thể xấu đi chỉ sau vài giờ. Trẻ dưới 5 tuổi, thanh thiếu niên, người cao tuổi và người có bệnh nền mạn tính nằm trong các nhóm nguy cơ cao.

Theo bác sỹ Khôi, người dân cần chú ý các biểu hiện như sốt cao đột ngột, đau đầu, mệt lả, xuất hiện ban xuất huyết hoặc ban hoại tử trên da. Nếu triệu chứng tiến triển nhanh, người bệnh cần được đưa tới cơ sở y tế sớm, tránh chờ đợi hoặc tự điều trị kéo dài tại nhà.

Hiện Việt Nam đã có vắc-xin phòng các nhóm huyết thanh gây bệnh não mô cầu A, C, Y, W và B, với chỉ định phù hợp theo từng độ tuổi và đối tượng.

Ngoài những bệnh đang được chú ý trong thời điểm hiện nay, các bệnh truyền nhiễm như cúm, bệnh do phế cầu, virus hợp bào hô hấp (RSV), viêm não Nhật Bản hay thủy đậu cũng cần được quan tâm. Việc phòng bệnh bằng vắc-xin không chỉ dành cho trẻ nhỏ mà cần được xem xét trong suốt vòng đời, tùy thuộc tuổi, tình trạng sức khỏe, tiền sử tiêm chủng và nguy cơ phơi nhiễm của từng người.