Việt Nam làm chủ nhiều kỹ thuật phẫu thuật tim mạch hiện đại

Sau ba thập kỷ phát triển, chuyên ngành phẫu thuật tim mạch và lồng ngực Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể, từng bước làm chủ nhiều kỹ thuật phức tạp như ghép tim, ghép phổi, phẫu thuật động mạch chủ, phẫu thuật ít xâm lấn và phẫu thuật robot. Những thành tựu này được ghi nhận tại Hội nghị thường niên lần thứ 34 của Hội Phẫu thuật Tim mạch và Lồng ngực Thế giới (WSCTS 2026), lần đầu tiên được tổ chức tại Việt Nam.

Sự kiện quy tụ hơn 500 đại biểu trong nước và quốc tế, trong đó có hơn 50 chuyên gia đến từ 20 quốc gia trên bốn châu lục, tạo diễn đàn trao đổi chuyên môn, cập nhật tiến bộ khoa học và thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực phẫu thuật tim mạch, lồng ngực.

GS-TS.TTND.Lê Ngọc Thành, Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược (Đại học Quốc gia Hà Nội), Chủ tịch Hội Phẫu thuật Tim mạch và Lồng ngực Việt Nam cho biết, việc lần đầu tiên đăng cai hội nghị thường niên của Hội Phẫu thuật Tim mạch và Lồng ngực Thế giới đánh dấu bước tiến quan trọng trong quá trình hội nhập quốc tế, đồng thời phản ánh sự phát triển về năng lực chuyên môn của đội ngũ phẫu thuật viên Việt Nam.

Trong khoảng 30 năm qua, chuyên ngành phẫu thuật tim mạch, lồng ngực đã có sự chuyển biến mạnh mẽ cả về quy mô, trình độ kỹ thuật và khả năng tiếp cận các phương pháp điều trị hiện đại. Nếu trước đây, cả nước chỉ thực hiện vài trăm ca mổ tim hở mỗi năm tại một số trung tâm lớn, đến nay Việt Nam đã có hơn 30 trung tâm phẫu thuật tim mạch, với tổng số ca phẫu thuật hằng năm đạt khoảng 12.000 - 14.000 ca.

Đáng chú ý, đội ngũ bác sỹ trong nước đã từng bước làm chủ nhiều kỹ thuật chuyên sâu vốn đòi hỏi trình độ cao, hệ thống trang thiết bị hiện đại và sự phối hợp chặt chẽ giữa các chuyên khoa như ghép tim, ghép phổi, phẫu thuật động mạch chủ phức tạp, phẫu thuật tim ít xâm lấn và phẫu thuật robot.

Những kết quả đạt được có đóng góp quan trọng của quá trình đào tạo và hợp tác quốc tế. Nhiều thế hệ phẫu thuật viên Việt Nam đã được đào tạo tại các trung tâm y khoa lớn của Pháp, Mỹ, Nhật Bản, Đức và nhiều quốc gia có nền y học phát triển. Cùng với việc cử cán bộ ra nước ngoài học tập, các bệnh viện trong nước cũng tiếp nhận nhiều đoàn chuyên gia quốc tế đến trực tiếp tham gia phẫu thuật, hướng dẫn chuyên môn và chuyển giao kỹ thuật.

Sự kết hợp giữa đào tạo nhân lực, đầu tư trang thiết bị và tiếp nhận công nghệ đã góp phần nâng cao năng lực điều trị các bệnh lý tim mạch, lồng ngực phức tạp ngay tại Việt Nam, tạo điều kiện để người bệnh được tiếp cận thêm các phương pháp điều trị tiên tiến.

Tại hội nghị lần này, gần 200 báo cáo khoa học, 29 báo cáo poster, 8 bài giảng toàn thể và 21 phiên khoa học được tổ chức, tập trung vào ba nhóm chuyên đề gồm phẫu thuật tim và động mạch chủ; phẫu thuật lồng ngực, tim bẩm sinh và hồi sức chu phẫu; phẫu thuật mạch máu.

Điểm đáng chú ý là chương trình được xây dựng theo từng nhóm bệnh lý, kết hợp giới thiệu các phương pháp phẫu thuật mở, phẫu thuật nội soi, phẫu thuật robot và can thiệp nội mạch trong cùng phiên thảo luận. Cách tiếp cận này giúp các chuyên gia đối chiếu ưu điểm, hạn chế của từng phương pháp, đồng thời trao đổi kinh nghiệm lựa chọn giải pháp điều trị phù hợp với tình trạng bệnh lý và đặc điểm của từng người bệnh.

Tại sự kiện, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên đánh giá cao việc Việt Nam lần đầu đăng cai sự kiện khoa học quốc tế quy mô lớn trong lĩnh vực phẫu thuật tim mạch và lồng ngực. Việc tổ chức đồng thời hai hội nghị tạo điều kiện để các chuyên gia hàng đầu thế giới trực tiếp trao đổi, làm việc với đồng nghiệp Việt Nam, đồng thời giúp nhiều bác sỹ trong nước được tiếp cận những thành tựu y học mới mà không phải tham dự các chương trình đào tạo, hội nghị ở nước ngoài.

Thứ trưởng ghi nhận những tiến bộ trong triển khai các kỹ thuật như thay van động mạch chủ qua ống thông, phẫu thuật tim xâm lấn tối thiểu, phẫu thuật robot và can thiệp tim mạch trong thời kỳ bào thai. Những phương pháp này đang góp phần mở rộng khả năng điều trị, đặc biệt đối với các bệnh lý phức tạp cần sự phối hợp của nhiều chuyên khoa.

Bên cạnh những thành tựu chuyên môn, yêu cầu đặt ra đối với ngành phẫu thuật tim mạch và lồng ngực trong giai đoạn tới là tiếp tục phát triển kỹ thuật chuyên sâu, nâng cao chất lượng điều trị và thu hẹp chênh lệch trong khả năng tiếp cận dịch vụ y tế giữa các địa phương.

Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên đề nghị các bệnh viện, trung tâm phẫu thuật tim mạch và lồng ngực tập trung phát triển những kỹ thuật mũi nhọn như ghép tim, ghép phổi, can thiệp xâm lấn tối thiểu và phẫu thuật tim bẩm sinh phức tạp, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ số trong chẩn đoán, điều trị.

Cùng với đầu tư kỹ thuật cao tại các trung tâm chuyên sâu, ngành y tế cần chú trọng đào tạo nhân lực, đẩy mạnh chuyển giao kỹ thuật và hỗ trợ chuyên môn cho các cơ sở y tế tuyến dưới. Việc tăng cường kết nối giữa các bệnh viện sẽ góp phần nâng cao năng lực xử trí các bệnh lý tim mạch ngay tại địa phương, giảm áp lực chuyển tuyến và tạo thuận lợi cho người bệnh tiếp cận dịch vụ điều trị chất lượng.

Một nội dung được lãnh đạo Bộ Y tế đặc biệt nhấn mạnh là yêu cầu bảo đảm an toàn người bệnh trong toàn bộ quá trình khám, chữa bệnh. Sự phát triển của kỹ thuật hiện đại cần đi đôi với việc chuẩn hóa quy trình chuyên môn, kiểm soát biến chứng và đánh giá hiệu quả điều trị một cách thường xuyên, có hệ thống.

Trên cơ sở đó, Thứ trưởng đề nghị xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung về kết quả phẫu thuật giữa các trung tâm tim mạch, lồng ngực trên toàn quốc. Hệ thống cần theo dõi những chỉ số quan trọng như tỷ lệ tử vong sau mổ, biến chứng, nhiễm khuẩn vết mổ và tỷ lệ phẫu thuật lại, qua đó tạo căn cứ đánh giá chất lượng chuyên môn, phát hiện những vấn đề cần cải thiện và nâng cao hiệu quả chăm sóc người bệnh.

Việc xây dựng dữ liệu chung còn tạo điều kiện để các cơ sở y tế tăng cường trao đổi kinh nghiệm, so sánh kết quả điều trị và từng bước chuẩn hóa quy trình kỹ thuật. Trong bối cảnh số lượng trung tâm và ca phẫu thuật ngày càng tăng, hệ thống đánh giá chất lượng thống nhất có ý nghĩa quan trọng đối với việc duy trì hiệu quả điều trị và kiểm soát rủi ro.

Đối với công tác cấp cứu, thực tế vẫn còn tình trạng người bệnh mắc các bệnh lý tim mạch nguy hiểm phải chuyển qua nhiều cơ sở y tế trước khi được tiếp nhận điều trị chuyên sâu. Điều này đặt ra yêu cầu tổ chức hệ thống vận chuyển cấp cứu khoa học, phối hợp chặt chẽ giữa các tuyến và tăng cường hỗ trợ chuyên môn từ xa.

Lãnh đạo Bộ Y tế đề nghị xây dựng quy trình vận chuyển cấp cứu rõ ràng, kết hợp hệ thống hội chẩn trực tuyến hoạt động 24/24 giờ, giúp các cơ sở y tế kịp thời trao đổi thông tin, đánh giá tình trạng bệnh và thống nhất phương án xử trí, hạn chế những chậm trễ có thể ảnh hưởng đến cơ hội điều trị của người bệnh.

Song song với nâng cao năng lực chuyên môn, việc mở rộng hợp tác quốc tế tiếp tục được xác định là hướng đi quan trọng. Bộ Y tế khuyến khích các cơ sở y tế tăng cường kết nối chương trình đào tạo phẫu thuật viên trẻ, tham gia nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng đa trung tâm, phối hợp xây dựng và chuẩn hóa các phác đồ điều trị, đồng thời tiếp tục tiếp nhận chuyên gia nước ngoài đến phẫu thuật trình diễn và chuyển giao kỹ thuật.

Đáng chú ý, cùng với yêu cầu phát triển các kỹ thuật chuyên sâu, lãnh đạo Bộ Y tế đề nghị các chuyên gia quan tâm hơn đến nghiên cứu hiệu quả kinh tế y tế, chi phí điều trị và khả năng thanh toán của bảo hiểm y tế. Đây là vấn đề có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh nhiều phương pháp điều trị hiện đại đòi hỏi chi phí lớn, có thể tạo gánh nặng tài chính đối với người bệnh và gia đình.

Việc đánh giá đầy đủ hiệu quả điều trị gắn với chi phí và khả năng chi trả sẽ tạo thêm cơ sở để xây dựng chính sách phù hợp, từng bước mở rộng cơ hội tiếp cận các kỹ thuật tiên tiến, nhất là đối với những bệnh nhân có hoàn cảnh khó khăn.

Với nền tảng chuyên môn đã được xây dựng trong nhiều thập kỷ, cùng những cơ hội hợp tác và chuyển giao công nghệ từ các đối tác quốc tế, chuyên ngành phẫu thuật tim mạch, lồng ngực Việt Nam đang đứng trước điều kiện thuận lợi để tiếp tục phát triển. Tuy nhiên, mục tiêu quan trọng nhất vẫn là chuyển những thành tựu kỹ thuật thành hiệu quả điều trị thực chất, bảo đảm người bệnh được tiếp cận dịch vụ y tế an toàn, chất lượng và phù hợp với khả năng chi trả.

Việt Nam xây dựng bộ dữ liệu hơn 30.000 ảnh siêu âm tuyến giáp phục vụ chẩn đoán ung thư bằng AI

Lần đầu tiên, bộ dữ liệu hơn 30.000 hình ảnh siêu âm nhân tuyến giáp của trên 10.000 bệnh nhân Việt Nam được xây dựng, tạo nền tảng phát triển các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ sàng lọc, đánh giá nguy cơ ung thư tuyến giáp, mở thêm cơ hội nâng cao chất lượng chẩn đoán và điều trị.

Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong chẩn đoán bệnh lý nội tiết đang có những bước tiến đáng chú ý tại Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực phát hiện sớm ung thư tuyến giáp. Việc xây dựng được bộ dữ liệu hình ảnh siêu âm quy mô lớn trên bệnh nhân trong nước được kỳ vọng tạo cơ sở phát triển các mô hình AI phù hợp với đặc điểm người Việt, góp phần hỗ trợ bác sỹ đưa ra quyết định chuyên môn chính xác hơn, đồng thời hạn chế những can thiệp y tế không cần thiết.

Thông tin được PGS-TS.Phan Hướng Dương, Phó Giám đốc Bệnh viện Nội tiết Trung ương chia sẻ tại Hội nghị khoa học hưởng ứng Ngày Thế giới phòng, chống đái tháo đường ngày 14/11.

Trong báo cáo về ứng dụng trí tuệ nhân tạo sử dụng hình ảnh siêu âm nhân tuyến giáp hỗ trợ sàng lọc và chẩn đoán ung thư tuyến giáp tại Việt Nam, PGS-TS.Phan Hướng Dương cho biết, điểm nổi bật của nghiên cứu là xây dựng hệ thống AI dựa trên kho dữ liệu gồm hơn 30.000 hình ảnh siêu âm nhân tuyến giáp được thu thập từ hơn 10.000 bệnh nhân.

"Đây là lần đầu tiên một bộ dữ liệu có quy mô lớn về hình ảnh siêu âm nhân tuyến giáp được xây dựng trên bệnh nhân Việt Nam, đồng thời là một trong những bộ dữ liệu có quy mô lớn trên thế giới trong lĩnh vực này", PGS-TS.Phan Hướng Dương nhấn mạnh.

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa trong bối cảnh ung thư tuyến giáp đang trở thành một trong những bệnh ung thư phổ biến, với số ca mắc mới có xu hướng gia tăng tại Việt Nam cũng như trên thế giới.

Số liệu GLOBOCAN năm 2022 cho thấy, ung thư tuyến giáp đứng thứ 6 trong số các loại ung thư thường gặp tại Việt Nam. Xét theo giới tính, bệnh đứng thứ 5 ở nữ giới và thứ 15 ở nam giới. Thực tế này đặt ra yêu cầu nâng cao hiệu quả phát hiện sớm, phân loại nguy cơ và lựa chọn phương pháp theo dõi, điều trị phù hợp.

Siêu âm hiện là phương tiện chẩn đoán hình ảnh quan trọng trong phát hiện và đánh giá các nhân tuyến giáp. Tuy nhiên, việc nhận định đặc điểm tổn thương và phân loại nguy cơ ung thư đòi hỏi bác sỹ phải có kinh nghiệm chuyên môn, đồng thời kết hợp nhiều yếu tố lâm sàng để đưa ra quyết định phù hợp.

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo mở ra khả năng hỗ trợ bác sỹ phân tích hình ảnh, nhận diện các đặc điểm bất thường và đánh giá nguy cơ ác tính của nhân tuyến giáp. Trên thế giới, một số ứng dụng AI trong lĩnh vực siêu âm tuyến giáp đã bước đầu ghi nhận kết quả khả quan, song việc phát triển và đánh giá các mô hình dựa trên bộ dữ liệu hình ảnh lớn, phù hợp với đặc điểm bệnh nhân Việt Nam vẫn còn hạn chế.

Bởi vậy, việc hình thành kho dữ liệu gồm hàng chục nghìn hình ảnh siêu âm có ý nghĩa quan trọng đối với nghiên cứu và phát triển công nghệ y tế trong nước. Đặc biệt, các hình ảnh được khoanh vùng, gán nhãn phục vụ quá trình xây dựng và đánh giá mô hình AI, tạo điều kiện để hệ thống học cách nhận diện những đặc điểm của nhân tuyến giáp trên hình ảnh siêu âm.

PGS-TS.Phan Hướng Dương nhận định, cơ sở dữ liệu đặc thù trên bệnh nhân Việt Nam sẽ góp phần tạo nền tảng phát triển các công cụ AI hỗ trợ sàng lọc, đánh giá nguy cơ và chẩn đoán ung thư tuyến giáp, phù hợp hơn với thực tiễn khám, chữa bệnh trong nước.

Nếu được phát triển, kiểm định và ứng dụng hiệu quả, các công cụ này có thể hỗ trợ bác sỹ trong quá trình đánh giá nguy cơ ác tính, lựa chọn trường hợp cần tiếp tục thăm dò chuyên sâu hoặc theo dõi định kỳ. Việc phân loại nguy cơ chính xác hơn cũng có thể góp phần hạn chế những chỉ định can thiệp không cần thiết, giảm gánh nặng chi phí và tâm lý cho người bệnh.

Tuy nhiên, trí tuệ nhân tạo chỉ đóng vai trò công cụ hỗ trợ quyết định lâm sàng, không thay thế việc thăm khám, đánh giá và kết luận chuyên môn của bác sỹ. Khả năng ứng dụng rộng rãi còn phụ thuộc vào kết quả đánh giá hiệu năng, độ chính xác, tính an toàn và mức độ phù hợp của mô hình AI trong điều kiện thực tế.

Việc xây dựng bộ dữ liệu lớn cũng mở ra triển vọng tăng cường phối hợp giữa các cơ sở y tế, chuyên gia chẩn đoán hình ảnh và đơn vị nghiên cứu công nghệ, hướng tới phát triển những sản phẩm AI phục vụ hoạt động khám, chữa bệnh tại Việt Nam.

Bên cạnh những kết quả nghiên cứu về ứng dụng AI trong sàng lọc và chẩn đoán ung thư tuyến giáp, Hội nghị khoa học hưởng ứng Ngày Thế giới phòng, chống đái tháo đường năm 2026 còn tập trung cập nhật nhiều tiến bộ trong quản lý, điều trị bệnh đái tháo đường và các rối loạn chuyển hóa.

Các báo cáo chuyên môn của Bệnh viện Nội tiết Trung ương đề cập đến những vấn đề đang đặt ra trong thực hành lâm sàng, đặc biệt là điều trị biến chứng, lựa chọn thuốc phù hợp với bệnh lý đi kèm và nâng cao hiệu quả chăm sóc người bệnh có nguy cơ cao.

Trong đó, Ths.Vũ Văn Thịnh, Khoa Bệnh nhiệt đới, trình bày kết quả điều trị loét bàn chân do đái tháo đường bằng phương pháp chăm sóc kết hợp can thiệp nội mạch tại Bệnh viện Nội tiết Trung ương giai đoạn 2024 - 2025.

Loét bàn chân là một trong những biến chứng nghiêm trọng của bệnh đái tháo đường, có thể tiến triển phức tạp ở những trường hợp tổn thương thần kinh ngoại biên hoặc suy giảm tuần hoàn. Việc cập nhật kinh nghiệm chăm sóc vết loét và ứng dụng các phương pháp can thiệp nội mạch có ý nghĩa đối với quá trình bảo tồn chi, cải thiện khả năng phục hồi và chất lượng sống của người bệnh.

Cùng với điều trị biến chứng bàn chân, các chuyên gia dành sự quan tâm đến việc lựa chọn thuốc hạ glucose máu ở người bệnh đái tháo đường có các bệnh lý chuyển hóa đi kèm.

Ths.Phạm Hồng Quảng, Trưởng Khoa Bệnh nhiệt đới chia sẻ chiến lược lựa chọn thuốc hạ glucose máu có lợi trên gan đối với bệnh nhân đái tháo đường típ 2 mắc bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (MASLD).

Đây là vấn đề đáng chú ý trong thực hành điều trị, bởi đái tháo đường típ 2 thường đi kèm những rối loạn chuyển hóa khác, đòi hỏi việc quản lý bệnh phải được thực hiện toàn diện thay vì chỉ tập trung kiểm soát chỉ số đường huyết.

Ở nhóm bệnh nhân cao tuổi, việc điều trị đái tháo đường cũng đặt ra yêu cầu cân bằng giữa hiệu quả kiểm soát đường huyết, tính an toàn và khả năng tuân thủ phác đồ.

Còn Ths.Nguyễn Văn Toàn, phụ trách Phó Giám đốc Trung tâm Phục hồi chức năng, đã cập nhật các giải pháp đơn giản hóa phác đồ insulin nền glargine U300 cho người bệnh đái tháo đường típ 2 cao tuổi, đồng thời phân tích vai trò của phục hồi chức năng trong hỗ trợ điều trị biến chứng thần kinh ngoại biên do đái tháo đường.

Các nội dung này cho thấy xu hướng tăng cường cá thể hóa điều trị, lựa chọn phương pháp phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe và các bệnh lý đi kèm, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý bệnh lâu dài.

Đối với bệnh béo phì, BSCKII Nguyễn Quỳnh Mai, Phó Trưởng khoa Điều trị kỹ thuật cao trình bày báo cáo về béo phì và các yếu tố viêm hệ thống, cảnh báo những nguy cơ chuyển hóa tiềm tàng có thể bị bỏ sót trong quá trình thăm khám, đánh giá sức khỏe.

Những vấn đề được đưa ra tại hội nghị phản ánh yêu cầu tiếp cận toàn diện đối với bệnh lý nội tiết - chuyển hóa, trong đó việc phát hiện sớm nguy cơ, kiểm soát bệnh nền và phòng ngừa biến chứng có vai trò quan trọng đối với hiệu quả điều trị.

Đáng chú ý, sự xuất hiện của các nghiên cứu ứng dụng AI trong chẩn đoán hình ảnh cho thấy công nghệ số đang từng bước trở thành một hướng phát triển đáng quan tâm của chuyên ngành nội tiết.

Cùng với việc nâng cao năng lực điều trị, xây dựng dữ liệu y tế có chất lượng sẽ tạo thêm điều kiện để phát triển công cụ hỗ trợ chẩn đoán, thúc đẩy nghiên cứu khoa học và đổi mới phương thức cung cấp dịch vụ khám, chữa bệnh.

Đối với các cơ sở y tế, việc ứng dụng những thành tựu công nghệ mới cần gắn với nâng cao năng lực chuyên môn của đội ngũ bác sỹ, chuẩn hóa quy trình thu thập và sử dụng dữ liệu, bảo đảm an toàn thông tin người bệnh cũng như đánh giá đầy đủ hiệu quả trước khi triển khai trên diện rộng.

Trong bối cảnh nhu cầu khám, chữa bệnh ngày càng gia tăng, những nghiên cứu dựa trên dữ liệu bệnh nhân Việt Nam được kỳ vọng góp phần thu hẹp khoảng cách giữa nghiên cứu công nghệ và ứng dụng lâm sàng, tạo cơ sở phát triển các giải pháp phù hợp với điều kiện của hệ thống y tế trong nước.

Thông qua các hoạt động nghiên cứu, trao đổi khoa học và chuyển giao kiến thức chuyên môn, Bệnh viện Nội tiết Trung ương tiếp tục phát huy vai trò cơ sở chuyên khoa đầu ngành trong lĩnh vực nội tiết - chuyển hóa, đồng thời thúc đẩy ứng dụng những tiến bộ y học nhằm nâng cao chất lượng chẩn đoán, điều trị và chăm sóc sức khỏe người dân.

Trời lạnh đột ngột làm gia tăng nguy cơ đột quỵ

Nhiệt độ giảm sâu, đặc biệt trong những đợt chuyển lạnh đột ngột, có thể khiến huyết áp tăng cao, gia tăng áp lực lên hệ tim mạch và nguy cơ đột quỵ. Các chuyên gia cảnh báo người cao tuổi, người mắc bệnh nền cần chủ động giữ ấm, kiểm soát huyết áp và nhận biết sớm những dấu hiệu nguy hiểm để được cấp cứu kịp thời.

Thời tiết chuyển lạnh không đơn thuần gây ra những bệnh lý đường hô hấp mà còn tác động trực tiếp đến hoạt động của hệ tuần hoàn, đặc biệt ở những người có tiền sử tăng huyết áp, đái tháo đường và bệnh tim mạch. Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột có thể làm biến động huyết áp, ảnh hưởng đến tuần hoàn máu và góp phần thúc đẩy các biến cố tim mạch, đột quỵ ở những người có sẵn yếu tố nguy cơ.

Đáng lo ngại, nhiều người vẫn chủ quan trước các biểu hiện bất thường hoặc áp dụng những phương pháp xử trí truyền miệng chưa được kiểm chứng, làm chậm trễ việc tiếp cận các biện pháp cấp cứu cần thiết.

Ths.Đoàn Dư Mạnh, chuyên gia tim mạch, Trung tâm Tim mạch và Đột quỵ Quốc tế, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông cho biết, cơ thể con người có cơ chế tự điều chỉnh để thích nghi với sự thay đổi của môi trường. Khi tiếp xúc với nhiệt độ thấp, các mạch máu ngoại vi sẽ co lại nhằm hạn chế thất thoát nhiệt, duy trì thân nhiệt và bảo vệ những cơ quan quan trọng.

Tuy nhiên, phản ứng sinh lý này cũng làm tăng sức cản của hệ thống mạch máu, buộc tim phải hoạt động nhiều hơn để duy trì tuần hoàn. Hệ quả là huyết áp có thể tăng cao, tạo thêm áp lực lên thành mạch, đặc biệt ở những người vốn đã có bệnh lý tim mạch hoặc tăng huyết áp.

Đối với người khỏe mạnh, cơ thể có thể thích nghi với những thay đổi nhất định của môi trường. Tuy nhiên, ở người cao tuổi hoặc người có hệ mạch máu đã bị tổn thương, khả năng điều hòa huyết áp và thích ứng với nhiệt độ có thể suy giảm, khiến nguy cơ xảy ra các biến cố tim mạch, mạch máu não tăng lên.

Ths.Đoàn Dư Mạnh phân tích, đột quỵ có thể xảy ra ở bất kỳ độ tuổi nào, song nguy cơ thường cao hơn ở những người có bệnh lý nền như tăng huyết áp, đái tháo đường và bệnh tim mạch. Trong điều kiện thời tiết lạnh, sự thay đổi của hệ tuần hoàn có thể tạo thêm gánh nặng lên những mạch máu vốn đã bị tổn thương.

Đặc biệt, huyết áp tăng cao đột ngột sẽ làm gia tăng áp lực lên thành mạch máu não. Nếu thành mạch suy yếu hoặc đã có tổn thương, nguy cơ vỡ mạch dẫn đến xuất huyết não có thể tăng lên. Bên cạnh đó, tình trạng co mạch và những biến đổi trong tuần hoàn dưới tác động của nhiệt độ thấp cũng có thể góp phần thúc đẩy hình thành cục máu đông, gây tắc nghẽn mạch máu não.

Như vậy, thời tiết lạnh có thể liên quan đến cả hai thể đột quỵ chính là nhồi máu não do tắc nghẽn mạch máu và xuất huyết não do vỡ mạch máu. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm tình trạng sức khỏe, bệnh lý nền và khả năng kiểm soát các yếu tố nguy cơ của từng người.

Theo bác sỹ Đoàn Dư Mạnh, người dân cần nhận thức rõ tác động của thời tiết đối với sức khỏe tim mạch, tránh tâm lý chủ quan trước những đợt giảm nhiệt đột ngột, nhất là vào thời điểm giao mùa và mùa đông.

Một vấn đề khác được chuyên gia lưu ý là đột quỵ không còn là nguy cơ chỉ cần quan tâm ở người cao tuổi. Người trẻ có những yếu tố nguy cơ chưa được phát hiện, chẳng hạn tăng huyết áp, rối loạn chuyển hóa hoặc bệnh lý tim mạch tiềm ẩn, vẫn có thể gặp biến cố đột quỵ.

Bởi vậy, việc theo dõi huyết áp và kiểm tra các chỉ số chuyển hóa định kỳ có ý nghĩa quan trọng, giúp phát hiện sớm những bất thường trước khi xảy ra biến chứng nghiêm trọng.

Đối với người đã được chẩn đoán tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc bệnh tim mạch, yêu cầu kiểm soát bệnh càng trở nên cần thiết trong những giai đoạn thời tiết thay đổi thất thường. Việc duy trì điều trị, theo dõi các chỉ số sức khỏe và tuân thủ hướng dẫn của bác sỹ có thể góp phần giảm nguy cơ xuất hiện những biến cố nguy hiểm.

Bên cạnh việc kiểm soát bệnh nền, các chuyên gia khuyến cáo người dân cần điều chỉnh thói quen sinh hoạt phù hợp với điều kiện thời tiết, đặc biệt vào ban đêm và sáng sớm, thời điểm nhiệt độ thường xuống thấp.

Người cao tuổi và người có bệnh lý tim mạch cần chú ý giữ ấm cơ thể, tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột, nhất là việc bước ngay ra môi trường lạnh sau thời gian dài ở trong phòng kín hoặc vừa thức dậy.

Ths.Đoàn Dư Mạnh khuyến cáo, sau khi thức giấc vào buổi sáng, người dân không nên lập tức thực hiện những hoạt động gắng sức. Thay vào đó, có thể vận động nhẹ nhàng trong khoảng 3 - 5 phút để cơ thể từng bước thích nghi trước khi bắt đầu sinh hoạt.

Việc hạn chế tắm nước lạnh, tránh tắm quá khuya, nhất là trong những ngày nhiệt độ xuống thấp, cũng được chuyên gia lưu ý nhằm giảm nguy cơ cơ thể phải chịu những thay đổi nhiệt độ đột ngột.

Đặc biệt, người dân không nên sử dụng rượu bia với mục đích giữ ấm trước khi ra ngoài trời lạnh. Mặc dù rượu có thể tạo cảm giác nóng lên tạm thời, song cảm giác này không đồng nghĩa với việc cơ thể được bảo vệ khỏi tác động của nhiệt độ thấp. Ngược lại, sử dụng rượu bia có thể gây ra những ảnh hưởng bất lợi đối với sức khỏe.

Ngoài các biện pháp phòng ngừa, nhận biết sớm dấu hiệu đột quỵ là yếu tố đặc biệt quan trọng, bởi hiệu quả điều trị phụ thuộc lớn vào thời gian người bệnh được tiếp cận các biện pháp cấp cứu chuyên sâu.

Các biểu hiện cảnh báo thường xuất hiện đột ngột, điển hình là khuôn mặt mất cân đối, méo miệng, xệ một bên mặt khi cười hoặc nói chuyện. Người bệnh cũng có thể xuất hiện tình trạng yếu, tê hoặc liệt một bên tay, chân, không thể nâng đồng thời hai tay hoặc không giữ được hai tay ở cùng một vị trí.

Một dấu hiệu khác cần đặc biệt chú ý là rối loạn ngôn ngữ, biểu hiện qua nói ngọng, nói khó, không thể diễn đạt thành câu hoàn chỉnh hoặc không hiểu lời người khác. Những triệu chứng này, dù xuất hiện trong thời gian ngắn, cũng cần được xem là dấu hiệu cảnh báo để người bệnh được đánh giá y tế khẩn cấp.

Khi phát hiện người có biểu hiện nghi ngờ đột quỵ, gia đình cần lập tức gọi cấp cứu và đưa người bệnh đến cơ sở y tế có khả năng tiếp nhận, điều trị đột quỵ. Tuyệt đối không chờ đợi triệu chứng tự thuyên giảm, bởi việc trì hoãn có thể khiến người bệnh bỏ lỡ cơ hội điều trị hiệu quả, làm gia tăng nguy cơ tử vong và di chứng.

Đáng chú ý, các chuyên gia cảnh báo không tự ý áp dụng những phương pháp dân gian như chích máu đầu ngón tay, sử dụng thuốc gia truyền hoặc các sản phẩm được quảng cáo có khả năng điều trị đột quỵ, trong đó có An cung ngưu hoàng hoàn.

Ths.Trần Quyết Thắng, Trưởng khoa Y học cổ truyền, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông cho biết, tâm lý lo ngại đột quỵ khiến nhiều người tìm mua An cung ngưu hoàng hoàn, thậm chí xem sản phẩm này như một loại thuốc có thể xử trí các biến cố mạch máu não.

Tuy nhiên, việc sử dụng những sản phẩm không rõ nguồn gốc, chưa được kiểm chứng hoặc dùng sản phẩm không đúng chỉ định đều tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe. Ngay cả đối với sản phẩm bảo đảm chất lượng, việc sử dụng tùy tiện cũng không thể thay thế các biện pháp cấp cứu đột quỵ được thực hiện tại cơ sở y tế.

Nguy hiểm hơn, niềm tin vào các phương pháp truyền miệng có thể khiến gia đình chậm đưa người bệnh đến bệnh viện, làm mất thời gian điều trị quý giá trong giai đoạn cấp tính.

Các chuyên gia nhấn mạnh, đột quỵ là tình trạng cấp cứu y tế khẩn cấp, có thể để lại những di chứng nặng nề về vận động, ngôn ngữ, nhận thức, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.

Trong điều kiện thời tiết lạnh, người dân cần chủ động thực hiện các biện pháp bảo vệ sức khỏe, duy trì kiểm soát tốt bệnh nền, tránh tiếp xúc đột ngột với nhiệt độ thấp và đặc biệt không chủ quan trước bất kỳ dấu hiệu bất thường nào liên quan đến thần kinh, tim mạch.

Việc phòng ngừa hiệu quả cần bắt đầu từ những thói quen sinh hoạt hằng ngày, kết hợp theo dõi sức khỏe định kỳ và tuân thủ điều trị đối với người mắc bệnh mạn tính. Đồng thời, nhận diện đúng dấu hiệu đột quỵ và lựa chọn phương pháp cấp cứu phù hợp sẽ góp phần hạn chế nguy cơ tử vong, giảm di chứng và bảo vệ chất lượng sống của người bệnh.