Cúm mùa thường gây sốt, ho, đau họng, đau đầu và mệt mỏi. Phần lớn người mắc bệnh có thể hồi phục sau một thời gian nghỉ ngơi, điều trị phù hợp. Tuy nhiên, với người cao tuổi, người mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường hoặc bệnh phổi mạn tính, nhiễm cúm có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng.

Theo PGS-TS.Trần Song Giang, Phó Viện trưởng Viện Tim mạch, Bệnh viện Bạch Mai, khi virus cúm xâm nhập cơ thể, phản ứng viêm được kích hoạt, kéo theo những thay đổi trong hoạt động đông máu và làm gia tăng gánh nặng cho hệ tim mạch.

Đáng chú ý, phản ứng viêm có thể khiến các mảng xơ vữa trong lòng động mạch trở nên kém ổn định, dễ nứt vỡ. Quá trình này tạo điều kiện hình thành cục máu đông, gây tắc nghẽn dòng máu. Nếu xảy ra tại động mạch vành, người bệnh có nguy cơ nhồi máu cơ tim; nếu xảy ra tại mạch máu não, có thể dẫn đến đột quỵ thiếu máu não.

Bên cạnh đó, nhiễm cúm còn khiến tim phải làm việc nhiều hơn. Khi người bệnh sốt hoặc bị nhiễm trùng, nhịp tim tăng, kéo theo nhu cầu oxy của cơ tim tăng. Trong khi đó, nếu cúm gây viêm phổi hoặc suy hô hấp, lượng oxy cung cấp cho cơ thể lại giảm.

Sự mất cân bằng giữa nhu cầu và khả năng cung cấp oxy có thể làm gia tăng nguy cơ thiếu máu cơ tim, đồng thời khiến tình trạng suy tim sẵn có trở nên nghiêm trọng hơn. Một số trường hợp còn có thể xuất hiện tổn thương trực tiếp tại cơ tim do virus.

PGS-TS.Trần Song Giang lưu ý, những biến cố này không chỉ xảy ra ở người đã được chẩn đoán mắc bệnh tim mạch. Ngay cả người chưa từng phát hiện bệnh tim trước đó vẫn có thể gặp biến chứng khi nhiễm cúm.

Các nghiên cứu được chuyên gia dẫn chứng cho thấy, nhiễm cúm có liên quan đến sự gia tăng rõ rệt nguy cơ xảy ra biến cố tim mạch, nhất là trong giai đoạn đầu mắc bệnh.

Một số nghiên cứu ghi nhận nguy cơ nhồi máu cơ tim có thể tăng từ 6-10 lần, trong khi nguy cơ đột quỵ tăng từ 3-10 lần sau nhiễm cúm. Đây là mức tăng nguy cơ tương đối được ghi nhận trong những nghiên cứu cụ thể, không có nghĩa tất cả người mắc cúm đều sẽ gặp biến chứng.

Người cao tuổi là nhóm cần đặc biệt thận trọng. Theo các số liệu được trình bày tại hội thảo, người từ 65 tuổi trở lên chiếm khoảng 70% số trường hợp nhập viện do cúm mùa và 85% số ca tử vong liên quan đến cúm trong các thống kê được dẫn.

Đối với người có bệnh nền như tăng huyết áp, bệnh động mạch vành, suy tim, đái tháo đường, bệnh phổi hoặc bệnh thận mạn tính, cúm có thể làm tình trạng sức khỏe diễn biến phức tạp hơn, nhất là khi bệnh lý nền chưa được kiểm soát tốt.

Thời gian gần đây, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương tiếp nhận rải rác một số trường hợp nhiễm cúm A có biến chứng. Đáng chú ý, có bệnh nhân xuất hiện tình trạng viêm phổi nặng, tổn thương phổi ảnh hưởng đáng kể đến khả năng trao đổi khí, cần được hỗ trợ hô hấp với nồng độ oxy khoảng 40-50% để duy trì tình trạng oxy hóa máu.

Các xét nghiệm ghi nhận phản ứng viêm và những chỉ số liên quan đến nhiễm khuẩn tăng cao. Người bệnh được điều trị cúm A, đồng thời kiểm soát tình trạng nhiễm khuẩn và áp dụng các biện pháp hỗ trợ hô hấp tích cực.

Ths.Lê Thị Huyền, Trung tâm Hồi sức tích cực, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, sau ba ngày điều trị, bệnh nhân đã hết sốt, huyết động tương đối ổn định. Tuy nhiên, tổn thương phổi vẫn còn nghiêm trọng, người bệnh chưa thể tự duy trì hô hấp hiệu quả và phải tiếp tục thở máy không xâm nhập.

Diễn biến này cho thấy một thực tế đáng lưu ý: việc hết sốt không đồng nghĩa bệnh đã được kiểm soát hoàn toàn. Ở những trường hợp cúm A có biến chứng viêm phổi, tổn thương tại cơ quan hô hấp có thể tiếp tục kéo dài, thậm chí tiến triển nặng dù một số triệu chứng ban đầu đã thuyên giảm.

Theo các bác sỹ, nguy cơ đặc biệt lớn đối với người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD). Ở nhóm bệnh nhân này, đường thở vốn đã bị viêm và tắc nghẽn kéo dài, làm suy giảm chức năng thông khí. Nhiễm virus cúm A có thể khiến tình trạng viêm gia tăng, tăng tiết dịch đường hô hấp, làm nặng thêm tình trạng tắc nghẽn sẵn có.

Đồng thời, tổn thương nhu mô phổi do virus cúm có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng trao đổi oxy, khiến người bệnh nhanh chóng rơi vào suy hô hấp. Nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời, tình trạng suy hô hấp có thể đe dọa tính mạng, đặc biệt ở người cao tuổi, người mắc nhiều bệnh nền hoặc có sức đề kháng suy giảm.

Từ thực tế này, các chuyên gia khuyến cáo người dân cần chủ động phòng cúm, đặc biệt trong giai đoạn giao mùa và mùa đông - xuân, thời điểm các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp thường gia tăng.

Bên cạnh giữ vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, duy trì không gian sống thông thoáng và hạn chế tiếp xúc gần với người có triệu chứng nhiễm trùng, tiêm vắc-xin cúm hằng năm là biện pháp dự phòng quan trọng.

Người cao tuổi, người mắc bệnh tim mạch, suy tim, bệnh động mạch vành, đái tháo đường, bệnh phổi mạn tính, bệnh thận mạn hoặc suy giảm miễn dịch cần đặc biệt quan tâm đến việc tiêm phòng và kiểm soát tốt bệnh lý nền.

Khi xuất hiện triệu chứng cúm, người bệnh cần theo dõi sát diễn biến sức khỏe, nhất là những trường hợp có nguy cơ cao. Nếu có biểu hiện đau ngực, khó thở tăng, ngất, méo miệng, yếu liệt đột ngột hoặc nói khó, phải đến ngay cơ sở y tế để được cấp cứu, không nên tự theo dõi hoặc điều trị tại nhà.

Theo các chuyên gia, cúm mùa không chỉ ảnh hưởng đến đường hô hấp mà còn có thể tác động nghiêm trọng đến hệ tim mạch. Chủ động tiêm phòng, kiểm soát bệnh lý nền và nhận biết sớm các dấu hiệu nguy hiểm là những yếu tố quan trọng giúp giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ và các biến chứng đe dọa tính mạng.

Theo bác sỹ Nguyễn Văn My, Hệ thống Tiêm chủng Long Châu, hiệu quả bảo vệ của vắc-xin cúm trong những điều kiện phù hợp có thể lên tới khoảng 90%, song mức độ bảo vệ thực tế thay đổi tùy chủng virus lưu hành, độ tuổi và tình trạng sức khỏe của người được tiêm. Khả năng bảo vệ cũng có thể suy giảm theo thời gian, trong khi virus cúm liên tục biến đổi và xuất hiện các chủng lưu hành mới.

Vì vậy, việc tiêm vắc-xin cúm hằng năm có ý nghĩa quan trọng trong duy trì khả năng bảo vệ, đặc biệt đối với trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh mạn tính và người suy giảm miễn dịch.

Bác sỹ Nguyễn Văn My cho biết, cơ thể thường cần khoảng hai tuần sau tiêm để hình thành đáp ứng miễn dịch bảo vệ. Do đó, người dân nên chủ động tiêm phòng trước mùa cúm hoặc ngay khi có điều kiện phù hợp, thay vì chờ đến lúc số ca mắc gia tăng mới thực hiện tiêm chủng.

Theo chuyên gia, vắc-xin không bảo đảm ngăn ngừa tuyệt đối mọi trường hợp mắc cúm nhưng có vai trò quan trọng trong giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế những hậu quả nghiêm trọng. Tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch, nhắc lại mỗi năm có thể góp phần giảm nguy cơ viêm phổi, suy hô hấp, nhập viện và tử vong do cúm.

Bên cạnh tiêm chủng, Bộ Y tế khuyến cáo người dân đeo khẩu trang đúng cách tại cơ sở y tế, phương tiện giao thông công cộng, nơi đông người hoặc không gian kín, thông khí kém. Người có triệu chứng viêm đường hô hấp cần hạn chế tiếp xúc gần với người khác, chủ động nghỉ học, nghỉ làm để tránh lây nhiễm.

Việc rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, che miệng và mũi khi ho, hắt hơi, vệ sinh các bề mặt thường xuyên tiếp xúc và giữ không gian sinh hoạt thông thoáng cũng góp phần hạn chế nguy cơ lây truyền virus.

Đối với trẻ mắc cúm, cha mẹ cần chú ý những biểu hiện như khó thở, thở nhanh, tím tái, lừ đừ, co giật, dấu hiệu mất nước hoặc tình trạng bệnh trở nặng sau giai đoạn có vẻ cải thiện. Đây là những dấu hiệu cần được thăm khám, xử trí kịp thời, không nên kéo dài việc tự điều trị tại nhà.

Cục Phòng bệnh cũng lưu ý người dân không tự ý sử dụng thuốc kháng virus hoặc kháng sinh khi chưa có chỉ định của nhân viên y tế. Người thuộc nhóm nguy cơ cao cần liên hệ cơ sở y tế sớm nếu xuất hiện triệu chứng nghi ngờ để được tư vấn, đánh giá và điều trị phù hợp.