Tuy nhiên, chi phí cao, nguồn lực y tế còn hạn chế và khả năng chi trả của người bệnh vẫn là những rào cản lớn, đặt ra yêu cầu hoàn thiện chính sách bảo hiểm y tế và cơ chế đánh giá, lựa chọn các phương pháp điều trị tiên tiến.

Sự phát triển của khoa học công nghệ đang tạo ra những thay đổi đáng kể trong điều trị bệnh, đặc biệt với sự xuất hiện của thuốc sinh học, liệu pháp miễn dịch, liệu pháp gen và tế bào. Nhiều phương pháp điều trị mới mang lại hy vọng cho người mắc bệnh hiểm nghèo, bệnh mạn tính hoặc những trường hợp trước đây có ít lựa chọn điều trị.

Tuy nhiên, khoảng cách từ thành tựu nghiên cứu đến khả năng tiếp cận thực tế của người bệnh vẫn còn không ít thách thức. Chi phí điều trị cao, sự khác biệt về điều kiện kinh tế và giới hạn nguồn lực của hệ thống y tế khiến không phải người bệnh nào cũng có cơ hội thụ hưởng những tiến bộ này.

Vấn đề được các chuyên gia trong nước và quốc tế tập trung thảo luận tại Hội nghị khoa học quốc tế "Thúc đẩy tiếp cận bền vững với các giải pháp điều trị tiên tiến", tổ chức ngày 12/11 tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, Hà Nội.

Hội nghị do Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 phối hợp với Trường Đại học Dược Hà Nội, Hội Dược bệnh viện Hà Nội, Đại học Mahidol và Diễn đàn ASEAN Pharmnet tổ chức, nhằm trao đổi kinh nghiệm về đổi mới sáng tạo, ứng dụng dữ liệu số và đánh giá công nghệ y tế trong nâng cao hiệu quả điều trị.

Phát biểu tại Hội nghị, TS.Đặng Việt Hùng, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Dược Hà Nội nhận định, sự xuất hiện của các phương pháp điều trị tiên tiến đang mở rộng cơ hội chăm sóc sức khỏe cho người bệnh. Tuy nhiên, đi cùng với những tiến bộ về chuyên môn là bài toán chi phí và khả năng tiếp cận.

Trong điều kiện nguồn lực y tế có hạn, việc lựa chọn công nghệ điều trị cần được cân nhắc trên nhiều phương diện, từ hiệu quả lâm sàng, mức độ an toàn đến chi phí và tác động đối với hệ thống y tế. Nếu thiếu những căn cứ khoa học và cơ chế phân bổ nguồn lực phù hợp, các liệu pháp mới dù mang lại lợi ích điều trị vẫn khó được triển khai rộng rãi.

Theo TS.Đặng Việt Hùng, đánh giá công nghệ y tế (HTA) là công cụ quan trọng giúp cơ quan quản lý có thêm cơ sở khoa học để cân nhắc giữa lợi ích của phương pháp điều trị mới, khả năng chi trả và yêu cầu bảo đảm công bằng trong tiếp cận dịch vụ y tế.

Thông qua việc phân tích hiệu quả điều trị, chi phí và tác động kinh tế, đánh giá công nghệ y tế góp phần xác định những giải pháp có giá trị thực tiễn, phù hợp với điều kiện của hệ thống chăm sóc sức khỏe.

Từ góc độ cơ sở khám chữa bệnh, Thiếu tướng, PGS-TS.Vũ Ngọc Lâm, Phó Giám đốc Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 cho rằng, những thành tựu của y học hiện đại đã đem đến nhiều cơ hội điều trị, nhất là với các bệnh lý phức tạp, bệnh mạn tính và những trường hợp trước đây gặp nhiều khó khăn trong điều trị.

Dù vậy, quá trình đưa tiến bộ khoa học vào thực hành lâm sàng không phải lúc nào cũng thuận lợi. Bên cạnh hiệu quả điều trị, bệnh viện phải tính toán chi phí, khả năng chi trả của người bệnh, phạm vi thanh toán của bảo hiểm y tế và khả năng đáp ứng của nguồn lực hiện có.

Theo PGS-TS.Vũ Ngọc Lâm, vấn đề đặt ra không đơn thuần là ứng dụng được những công nghệ điều trị tiên tiến mà còn phải lựa chọn và sử dụng các công nghệ một cách hợp lý, hiệu quả, bảo đảm tính bền vững.

Đánh giá công nghệ y tế ngay tại bệnh viện có thể cung cấp những bằng chứng cần thiết để lựa chọn thuốc, cân nhắc triển khai các kỹ thuật mới và xây dựng phương án sử dụng nguồn lực phù hợp với thực tiễn.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng tăng, trong khi nhiều thuốc mới và phương pháp điều trị chuyên sâu có chi phí lớn. Việc lựa chọn dựa trên bằng chứng khoa học giúp hạn chế nguy cơ đầu tư dàn trải, đồng thời tạo điều kiện ưu tiên những công nghệ mang lại lợi ích thiết thực cho người bệnh.

Một trong những vấn đề trọng tâm được đặt ra tại hội nghị là làm thế nào để các thuốc mới và công nghệ điều trị tiên tiến có thể được đưa vào sử dụng rộng rãi hơn, đồng thời bảo đảm khả năng cân đối nguồn lực của hệ thống bảo hiểm y tế.

Thực tế, sự phát triển nhanh của khoa học y học khiến các cơ quan quản lý đứng trước yêu cầu phải liên tục cập nhật và đánh giá những phương pháp điều trị mới. Trong khi một số thuốc đã có bằng chứng rõ ràng về hiệu quả, những liệu pháp khác vẫn cần thêm dữ liệu theo dõi trong quá trình sử dụng thực tế.

Đây cũng là thách thức đối với việc xây dựng chính sách thanh toán bảo hiểm y tế, bởi quyết định chi trả không chỉ liên quan đến lợi ích của từng người bệnh mà còn tác động đến khả năng duy trì nguồn quỹ và cơ hội tiếp cận dịch vụ của cộng đồng.

Về phía Bộ Y tế, Ths.Vũ Nữ Anh, Phó Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm y tế, Bộ Y tế đã trình bày về thực tiễn sử dụng kết quả đánh giá công nghệ y tế trong quá trình xây dựng chính sách bảo hiểm y tế tại Việt Nam.

Nội dung thảo luận tập trung vào vai trò của bằng chứng khoa học trong việc lựa chọn thuốc, xác định phạm vi thanh toán và xây dựng những cơ chế chi trả phù hợp đối với các công nghệ điều trị mới.

Một trong những hướng tiếp cận được các chuyên gia trao đổi là cơ chế chi trả có điều kiện. Theo đó, việc thanh toán cho một số thuốc hoặc công nghệ mới có thể được xem xét trong những điều kiện xác định, đồng thời tiếp tục thu thập dữ liệu về hiệu quả, an toàn và chi phí từ thực tế điều trị để phục vụ quá trình đánh giá lại chính sách.

Cách tiếp cận này đặt ra khả năng tạo điều kiện cho người bệnh tiếp cận sớm hơn với những phương pháp điều trị có triển vọng, trong khi cơ quan quản lý vẫn có cơ sở theo dõi hiệu quả và kiểm soát việc sử dụng nguồn lực.

Tuy nhiên, việc áp dụng cơ chế chi trả linh hoạt cũng đòi hỏi hệ thống dữ liệu đủ tin cậy, quy trình đánh giá minh bạch và khả năng giám sát chặt chẽ nhằm bảo đảm quyền lợi của người bệnh cũng như tính bền vững của quỹ bảo hiểm y tế.

Các phiên thảo luận chuyên môn trong ngày 12/11 đã đi sâu vào những trường hợp cụ thể, trong đó có đánh giá chi phí và hiệu quả của thuốc chống đông trong dự phòng đột quỵ ở người bệnh rung nhĩ, cũng như lợi ích lâm sàng và kinh tế của một số thuốc điều trị đích đối với người mắc ung thư HER2 dương tính.

Những ví dụ này cho thấy quyết định lựa chọn và chi trả thuốc cần được xem xét trên cơ sở tổng hợp nhiều yếu tố, thay vì chỉ dựa vào giá thành của một liệu trình điều trị.

Một thuốc có chi phí ban đầu cao có thể mang lại lợi ích trong việc cải thiện kết quả điều trị hoặc hạn chế biến chứng ở những nhóm người bệnh phù hợp. Tuy nhiên, để xác định giá trị thực tế, cần có các nghiên cứu đánh giá đầy đủ về hiệu quả, độ an toàn, chi phí và tác động đến ngân sách.

Đối với hệ thống y tế, việc tăng cường ứng dụng đánh giá công nghệ y tế còn góp phần nâng cao tính minh bạch trong quá trình ra quyết định, tạo cơ sở lựa chọn những giải pháp phù hợp với nhu cầu điều trị và điều kiện kinh tế.

Không dừng ở việc xây dựng chính sách ở cấp quốc gia, các chuyên gia cũng nhấn mạnh vai trò của đánh giá công nghệ y tế tại từng bệnh viện. Đây là công cụ hỗ trợ cơ sở khám chữa bệnh lựa chọn danh mục thuốc, triển khai kỹ thuật mới và sử dụng hiệu quả nguồn lực được phân bổ.

Thuốc luôn là cấu phần then chốt trong điều trị, đồng thời là khoản chi lớn nhất từ quỹ bảo hiểm y tế. Số liệu của Vụ Bảo hiểm y tế thuộc Bộ Y tế cho thấy, dù tỷ lệ chi thuốc trong tổng chi khám chữa bệnh có xu hướng giảm qua các năm, đây vẫn là khoản chiếm tỷ trọng cao nhất trong cơ cấu chi của quỹ.

Năm 2022, chi thuốc đạt 40.010 tỷ đồng, chiếm 33,41% tổng chi. Năm 2023, con số này là 45.841 tỷ đồng, tương đương 32,82%. Đến năm 2024, chi thuốc tăng lên 50.784 tỷ đồng nhưng tỷ trọng giảm còn 31,22%. Diễn biến này đặt ra yêu cầu phải lựa chọn và thanh toán thuốc hợp lý, vừa bảo đảm hiệu quả sử dụng quỹ, vừa giảm gánh nặng chi trả trực tiếp của người dân.