Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh nghiên cứu và ứng dụng các công nghệ sinh học tiên tiến, Bệnh viện Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội (cơ sở Linh Đàm) và hệ thống y tế chuyên sâu y học tái tạo và trị liệu tế bào Mescells vừa ký kết hợp tác nhằm thúc đẩy nghiên cứu, đào tạo và ứng dụng công nghệ tế bào gốc trong điều trị lâm sàng.

Bệnh viện Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội (cơ sở Linh Đàm) cùng hệ thống y tế chuyên sâu y học tái tạo và trị liệu tế bào Mescells vừa ký kết thỏa thuận hợp tác toàn diện trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học, đào tạo nhân lực và ứng dụng công nghệ tế bào gốc trung mô trong điều trị lâm sàng.

Sự kiện được xem là bước tiến quan trọng trong việc thúc đẩy mô hình hợp tác công - tư trong lĩnh vực y học tái tạo, góp phần đưa các tiến bộ y học của thế giới vào phục vụ công tác khám chữa bệnh tại Việt Nam.

Hoạt động hợp tác diễn ra trong bối cảnh Quyết định số 1131/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đã xác định liệu pháp tế bào, bao gồm tế bào gốc và tế bào miễn dịch, là một trong những nhóm công nghệ mũi nhọn và chiến lược quốc gia.

Theo thỏa thuận, hai bên sẽ tập trung chuyển giao và từng bước làm chủ công nghệ sản xuất tế bào gốc trung mô đạt tiêu chuẩn Nhật Bản. Công nghệ này được Mescells tiếp nhận từ Tập đoàn Mt.Fuji GX Holdings (Nhật Bản) vào đầu năm 2026.

Mescells sẽ cung cấp nguồn tế bào gốc trung mô theo chuẩn công nghệ Nhật Bản để phục vụ các đề án nghiên cứu tại Bệnh viện Đại học Y Dược (cơ sở Linh Đàm). Hai bên đồng thời phối hợp triển khai nhiều chương trình đào tạo chuyên sâu nhằm nâng cao năng lực cho đội ngũ bác sĩ và nhân viên y tế thông qua các khóa đào tạo y khoa liên tục về công nghệ tế bào gốc.

Hợp tác cũng hướng đến nghiên cứu ứng dụng tế bào gốc trong y học cá thể hóa, đặc biệt đối với các bệnh lý cơ xương khớp, cột sống và chấn thương thể thao. Song song với đó, hai đơn vị sẽ phối hợp xây dựng hồ sơ chuyên môn để đề xuất Bộ Y tế phê duyệt danh mục kỹ thuật, tạo cơ sở pháp lý cho việc đưa ứng dụng tế bào gốc vào thực hành lâm sàng một cách an toàn và bài bản.

Theo các chuyên gia, mô hình hợp tác này giúp phát huy thế mạnh chuyên môn của từng đơn vị, đồng thời bảo đảm sự quản lý thống nhất về chuyên môn từ Bộ Y tế. Mục tiêu lâu dài là chuẩn hóa quy trình nghiên cứu và ứng dụng, từng bước đưa các kỹ thuật y học tái tạo tiên tiến vào thực hành lâm sàng thường quy.

Thầy thuốc Nhân dân, Giáo sư, Tiến sỹ Lê Ngọc Thành, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược (cơ sở Linh Đàm), Chủ tịch Hội đồng giáo sư ngành y học cho rằng, khoa học công nghệ đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển của ngành y tế. Trong đó, liệu pháp tế bào gốc được xem là xu hướng điều trị tiềm năng trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là tim mạch và cơ xương khớp.

Theo GS.TS Lê Ngọc Thành, việc hợp tác với các đơn vị có thế mạnh về công nghệ sẽ giúp bệnh viện triển khai các nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng trên cơ sở pháp lý rõ ràng, từng bước đưa các thành tựu y học mới vào phục vụ người bệnh.

Ở phía đối tác, bà Nguyễn Thị Thu Hiền, Chủ tịch Hội đồng quản trị hệ thống y tế chuyên sâu y học tái tạo và trị liệu tế bào Mescells cho biết, đơn vị sẽ đóng vai trò cầu nối giữa nghiên cứu khoa học và ứng dụng thực tiễn.

Mục tiêu của hợp tác là giúp người dân Việt Nam có cơ hội tiếp cận các phương pháp điều trị và kỹ thuật y học mới ngay trong nước, với chi phí thấp hơn so với điều trị ở nước ngoài nhưng vẫn đảm bảo đầy đủ tiêu chuẩn chất lượng và an toàn theo quy định của Bộ Y tế cũng như tiêu chuẩn quốc tế.

Theo lộ trình hợp tác, hai bên sẽ triển khai từng giai đoạn từ nghiên cứu, thử nghiệm lâm sàng đến hoàn thiện hồ sơ xin cấp phép để đưa kỹ thuật vào ứng dụng chính thức theo quy định pháp luật. Đồng thời, các hoạt động nghiên cứu và ứng dụng sẽ tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc đạo đức sinh học và khung pháp lý hiện hành.

Là cơ quan quản lý cao nhất trong lĩnh vực y tế, theo ông Nguyễn Ngô Quang, Cục trưởng Cục Khoa học Công nghệ và Đào tạo, việc hợp tác giữa hai đơn vị phù hợp với chủ trương thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ của Đảng và Nhà nước, đồng thời góp phần tạo động lực cho lĩnh vực y học tái tạo tại Việt Nam.

Theo ông Nguyễn Ngô Quang, Bộ Y tế đang xây dựng và hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến tế bào và sản phẩm tế bào, bao gồm việc sửa đổi, bổ sung các quy định trong Luật hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác.

Đây sẽ là hành lang pháp lý quan trọng để các đơn vị đủ năng lực triển khai nghiên cứu, sản xuất và ứng dụng tế bào gốc trong điều trị.

Các chuyên gia kỳ vọng rằng với nền tảng hợp tác này, Việt Nam có thể từng bước thúc đẩy nghiên cứu và ứng dụng công nghệ tế bào trong y học, góp phần nâng cao chất lượng điều trị và mở ra những hướng đi mới cho y học tái tạo trong tương lai.

Theo đánh giá của Viện Y học tái tạo California (CIRM), công nghệ tế bào gốc sẽ trở thành liệu pháp điều trị tiêu chuẩn cho nhiều bệnh hiện nay chưa có thuốc chữa. Thông dụng như tế bào gốc tạo máu nằm trong tủy xương có khả năng sản xuất tất cả các tế bào cần thiết để bổ sung máu và hệ thống miễn dịch.

Trong môi trường nghiên cứu, các tế bào gốc có thể sống và phát triển trong các dung dịch đặc biệt trong ống nghiệm hoặc đĩa petri trong phòng thí nghiệm. Hoạt động nghiên cứu quá trình biệt hóa của tế bào gốc thành các tế bào chuyên biệt như tế bào xương, tế bào cơ tim, tế bào thần kinh…, giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về cơ chế phát sinh và tiến triển của các mô bệnh liên quan.

Ngày nay, nhiều nghiên cứu khoa học đã chứng minh lợi ích mang lại từ việc ứng dụng tế bào gốc. Một nghiên cứu gần đây của Yiping Fan và cộng sự (2023) cho thấy, tế bào gốc đã được khai thác trong các thử nghiệm lâm sàng để điều trị các bệnh liên quan đến thoái hóa thần kinh như Parkinson và Alzheimer.

Theo Viện Khoa học sức khỏe quốc gia Nhật Bản (NIHS), một số loại tế bào gốc được sử dụng để kiểm tra độ an toàn và chất lượng của thuốc.

Các nhà nghiên cứu đang sử dụng tế bào gốc để tạo ra các mô hình bệnh tật in vitro, từ đó phân tích đặc tính vốn có của thuốc trước khi tiến hành thử nghiệm lâm sàng trên người.

Bằng cách lập trình tế bào gốc thành các tế bào chuyên biệt, các cơ sở y tế tiến hành mô phỏng các bệnh như tim mạch, ung thư và các bệnh thoái hóa thần kinh, hỗ trợ đánh giá hiệu quả của các loại thuốc mới một cách chính xác hơn.

Riêng với tế bào gốc từ phôi, việc khai thác trong điều trị đối với loại tế bào gốc này vẫn còn vướng phải những tranh cãi. Kết quả nghiên cứu của Kirstin and Daniel (2020) trên Tạp chí Regenerative Medicine nhận định, một số quốc gia hiện nay như Áo, Đức, Italy, Nga, Thổ Nhĩ Kỳ… vẫn chưa cho phép sử dụng tế bào gốc phôi trong nghiên cứu y học.

Ngược lại, một số nước chấp nhận việc nghiên cứu và điều trị tế bào gốc phôi người trong phạm vi quy định tiêu chuẩn giới hạn. Chẳng hạn, Viện Y tế quốc gia Hoa Kỳ (NIH) đã đưa ra các hướng dẫn về tế bào gốc phôi người sử dụng trong nghiên cứu và khuyến nghị việc hiến tặng tế bào gốc phôi.

Tại Nhật Bản, Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi nước này (MHLW) đã phê duyệt cho phép thực hiện các thử nghiệm lâm sàng để điều trị các bệnh về giác mạc bằng tế bào gốc vạn năng cảm ứng (iPSC) từ tháng 3/2019. Tháng 7/2019, nhóm nghiên cứu tại Đại học Osaka (Nhật Bản) chính thức ứng dụng công nghệ tế bào gốc đa tiềm năng điều trị thành công cho một nữ bệnh nhân 40 tuổi mắc bệnh giác mạc.

Thử nghiệm lâm sàng thành công việc cấy ghép mô giác mạc được tạo ra từ iPSC đã chứng minh tiềm năng của công nghệ tế bào gốc trong việc điều trị các bệnh về mắt. Trước tiềm năng ứng dụng của công nghệ tế bào gốc, đây sẽ là thị trường còn nhiều dư địa phát triển trong tương lai.