Cho phép tôi mở đầu bằng một câu chuyện diễn ra vào tháng 10 năm 2025 tại Seoul - quê hương của tôi. Khi đó, ông Sam Altman, đồng sáng lập và Giám đốc điều hành OpenAI, đã có cuộc gặp với Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae-myung. Trong cuộc trao đổi này, Tổng thống Lee nhận định rằng trí tuệ nhân tạo (AI) đã mở ra một thế giới hoàn toàn mới - một thế giới có thể dẫn nhân loại tới một cuộc sống hạnh phúc hơn, hoặc đẩy chúng ta vào những nguy cơ khó lường - và kêu gọi ông Altman cùng cộng đồng công nghệ định hướng nhân loại đi trên con đường hướng tới một tương lai tốt đẹp hơn.

Nếu được bổ sung ý kiến khiêm tốn của mình, tôi tin rằng: một thế giới hạnh phúc hơn cũng phải là một thế giới xanh hơn. Niềm tin này hòa nhịp với thông điệp của Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam Tô Lâm, khi ông nhấn mạnh vai trò gắn kết giữa đổi mới sáng tạo với phát triển bền vững và giảm phát thải tại buổi Lễ hưởng ứng Ngày Đổi mới sáng tạo Quốc gia 2025 ở Hà Nội - nơi Việt Nam thể hiện khát vọng mạnh mẽ trong việc vươn mình phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Nghị quyết số 57-NQ/TW, được ban hành cuối năm 2024, là một dấu mốc thể hiện tầm nhìn này. Nghị quyết xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo cùng với chuyển đổi số là những lĩnh vực đột phá chiến lược để hiện thực hóa khát vọng Việt Nam trở thành nước thu nhập cao vào năm 2045. Cuộc cách mạng số toàn cầu đang diễn ra mang lại những cơ hội phi thường, song cũng đặt ra những thách thức không nhỏ.

AI và các công nghệ liên quan đang phát triển với tốc độ chưa từng có. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), các trung tâm dữ liệu hiện chiếm khoảng 1,5% nhu cầu điện toàn cầu năm 2024 và con số này có thể tăng lên gần 3% lượng điện tiêu thụ dự kiến trong thời gian tới. Các trung tâm dữ liệu - nền tảng của AI và điện toán đám mây - đang trở thành tâm điểm của cả tiến trình chuyển đổi số và trách nhiệm khí hậu.

Đồng thời, chính những công nghệ này cũng có thể trở thành động lực mạnh mẽ thúc đẩy công cuộc giảm phát thải. IEA ước tính các nguồn năng lượng tái tạo như gió, mặt trời và thủy điện hiện đã cung cấp khoảng 27% tổng điện năng tiêu thụ của các trung tâm dữ liệu trên toàn cầu, và tỷ trọng này đang tăng nhanh. Nếu các quốc gia đẩy nhanh các chính sách cho phép mua điện tái tạo trực tiếp, nền kinh tế số có thể trở thành động lực - chứ không phải gánh nặng - cho hành động khí hậu.

Trên phạm vi toàn nền kinh tế, các công nghệ ứng dụng AI đang tái định hình con đường tiến tới phát thải ròng bằng “0”. Trong lĩnh vực giao thông vận tải, tối ưu hóa lộ trình bằng AI và logistics tự động – như hệ thống giao hàng bằng thiết bị bay không người lái – giúp giảm quãng đường di chuyển không cần thiết, tiết kiệm nhiên liệu và cắt giảm phát thải. Trong nông nghiệp, robot và thiết bị canh tác chính xác giúp nâng cao năng suất, đồng thời giảm tối đa tác động môi trường.

Có thể hình dung trong tương lai gần, những chiếc máy kéo không người lái tại Đồng bằng sông Cửu Long sẽ thu gom rơm rạ – hiện vẫn là một trong những nguồn phát thải mê-tan đáng kể – để tái sử dụng cho sản xuất than sinh học biochar hoặc các mô hình kinh tế tuần hoàn. Trong lĩnh vực chất thải, bên cạnh giải pháp vệ tinh giám sát rò rỉ mê-tan từ các tuyến ống khí thiên nhiên hóa lỏng, các hệ thống phân loại thông minh và robot ứng dụng AI hiện đang thay đổi cách thức quản lý chất thải rắn sinh hoạt, với một số doanh nghiệp khởi nghiệp cho biết đã đạt tỷ lệ thu hồi lên tới 90%.

Ngay cả trong ngành trung tâm dữ liệu – vốn tiêu thụ nhiều năng lượng – đổi mới công nghệ cũng đang có bước tiến nhanh chóng: ứng dụng làm mát bằng chất lỏng, vật liệu phủ bề mặt phản xạ nhiệt và hệ thống tuần hoàn nước khép kín đang giúp nâng cao hiệu suất. Tuy nhiên, yếu tố quyết định vẫn là cường độ phát thải carbon của hệ thống điện.

Vì vậy, việc mở rộng nhanh các nguồn năng lượng tái tạo và triển khai cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) theo Nghị định 57 sẽ có ý nghĩa then chốt, bảo đảm thế hệ hạ tầng số tiếp theo của Việt Nam vừa có năng lực cạnh tranh, vừa phát thải thấp.

Hợp tác toàn cầu, mở rộng tác động

Tuy nhiên, những tiến bộ nói trên vẫn chỉ là “phần nổi của tảng băng”. Cộng đồng khoa học quốc tế từ lâu đã chỉ ra rằng các công nghệ đã phát triển chỉ có thể mang lại một phần lượng giảm phát thải cần thiết để đạt mục tiêu phát thải ròng bằng “0” toàn cầu. Phần còn lại phải đến từ các giải pháp vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm, trình diện hoặc hoàn thiện nguyên mẫu.

Chính vì vậy, đội ngũ doanh nhân khởi nghiệp - những người kết nối các đột phá khoa học với ứng dụng thương mại - sẽ đóng vai trò không thể thiếu. Họ là chiếc cầu nối giữa đổi mới sáng tạo và tác động thực tế, giữa ý tưởng và triển khai.

Trong bối cảnh đó, được củng cố bởi Nghị quyết số 68-NQ/TW - một chính sách đột phá khẳng định khu vực kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của tăng trưởng quốc gia - Việt Nam đang ở vị thế đặc biệt thuận lợi so với nhiều nền kinh tế mới nổi trong việc kết nối khoa học, công nghệ với mục tiêu phát thải ròng bằng “0”.

Với “đầu tàu” là Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), Việt Nam có thể trở thành điểm thử nghiệm (test bed) cho triển khai công nghệ khí hậu và chuyển đổi số bền vững. Tháng 8 năm 2025, trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư Tô Lâm tới Hàn Quốc, Tổng Giám đốc toàn cầu của GGGI, ông Sang Hyup Kim và NIC đã ký Biên bản ghi nhớ tại Seoul, nhằm tăng cường nâng cao năng lực của Việt Nam trong kết nối đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp và tăng trưởng xanh.

GGGI đã và đang triển khai nhiều hoạt động trên toàn cầu, cũng như tại Việt Nam, để thúc đẩy hệ sinh thái doanh nghiệp khởi nghiệp và doanh nghiệp nhỏ trong lĩnh vực công nghệ khí hậu, thông qua tài trợ vốn và hỗ trợ kết nối đầu tư. Năm nay, cùng với Bộ Công Thương và Liên minh châu Âu, chúng tôi đã hỗ trợ các doanh nghiệp khởi nghiệp giai đoạn đầu phát triển các giải pháp hiệu quả năng lượng, và bước đầu kết nối thành công một số doanh nghiệp với nhà đầu tư và khách hàng thương mại.

Những doanh nghiệp này không chỉ là các đơn vị kinh doanh quy mô nhỏ; họ có tiềm năng trở thành những doanh nghiệp vừa có quy mô mở rộng, có khả năng “dịch chuyển hệ thống”, góp phần mang đến thay đổi đột phá trong nhiều lĩnh vực. Hiệu quả năng lượng mới chỉ là điểm khởi đầu. Các chương trình tăng tốc khởi nghiệp công nghệ khí hậu sắp tới của chúng tôi sẽ mở rộng sang các lĩnh vực nông nghiệp, kinh tế tuần hoàn và giao thông vận tải, với trọng tâm là các mô hình gắn liền đổi mới công nghệ với tác động khí hậu có thể đo lường được.

Bên cạnh hệ sinh thái khởi nghiệp, GGGI còn đồng hành trong lĩnh vực tài chính của Việt Nam ở cả hai hướng: “xanh hóa tài chính” và “thúc đẩy tài chính các dự án xanh”. Một mặt, chúng tôi đã hỗ trợ kỹ thuật cho đợt phát hành trái phiếu xanh đầu tiên của Vietcombank, với giá trị khoảng 80 triệu USD, và xây dựng Khung trái phiếu xanh cho Techcombank trong năm 2024. Thêm vào đó, các giao dịch với tổng giá trị khoảng 180 triệu USD cũng đã được hoàn tất trong năm 2025.

Mặt khác, chúng tôi hỗ trợ các dự án hạ tầng, nông nghiệp và quản lý chất thải hoàn thiện hồ sơ, trở nên sẵn sàng hơn cho tiếp cận đầu tư. Tổng giá trị danh mục dự án được GGGI hỗ trợ kết nối đầu tư đến nay đã vượt 300 triệu USD, và chúng tôi đặt mục tiêu huy động tới 1 tỷ USD đầu tư xanh cho Việt Nam đến năm 2028.

Để khai mở được tiềm năng của công nghệ khí hậu, thì mức độ sẵn sàng về công nghệ và đổi mới tài chính phải song hành. Trước tính cấp bách của các thách thức về biến đổi khí hậu, Việt Nam cần đẩy nhanh hơn nữa quá trình chuyển giao công nghệ và triển khai các công cụ tài chính sáng tạo. Các sáng kiến xây dựng trung tâm tài chính quốc tế tại Đà Nẵng và TP.HCM có thể trở thành “cửa ngõ” khu vực thu hút dòng vốn toàn cầu cho quá trình chuyển đổi xanh trong nước, với điều kiện cần là các dự án đủ chất lượng để nhận đầu tư và hệ thống tiêu chuẩn thẩm định minh bạch.

Việt Nam đang có một lợi thế chiến lược so với nhiều nền kinh tế tăng trưởng nhanh khác: đó là khả năng kết nối làn sóng bùng nổ AI và chuyển đổi số với tham vọng khí hậu, đưa tính bền vững trở thành cấu phần cốt lõi trong nghị trình về đổi mới sáng tạo.

Cuối cùng, chuyển đổi xanh không chỉ là câu chuyện của mã lệnh, các con chip hay thuật toán – đó là câu chuyện về một mô hình tăng trưởng mới. Cựu Tổng Giám đốc Unilever Paul Polman từng nói: “Doanh nghiệp không thể thành công trong một xã hội thất bại.” Tôi muốn mở rộng luận điểm này: doanh nghiệp và xã hội, dù được dẫn dắt bởi AI hay đổi mới công nghệ, cũng không thể thành công trên một hành tinh lụi tàn. Kết nối khoa học với tính bền vững, đổi mới sáng tạo với bao trùm, và số hóa với giảm phát thải là một ưu tiên quốc gia cấp thiết, mà GGGI rất vinh dự được đồng hành cùng Việt Nam trên hành trình thực hiện mục tiêu này.

Các nghị quyết nêu trên, khi kết hợp lại, đang tạo ra “kim chỉ nam về chính sách” cho một mô hình tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo và vận hành theo cơ chế thị trường. Đội ngũ doanh nhân, nhà đầu tư và các nhà phát triển đổi mới sáng tạo cung cấp “động cơ” để vận hành mô hình đó. Và GGGI luôn sẵn sàng đóng vai trò cầu nối – biến các đột phá khoa học thành giải pháp khí hậu, và biến giải pháp khí hậu thành tăng trưởng xanh – tương lai mà chúng ta cùng hướng tới xây dựng.