Bằng kỹ thuật vi phẫu nối mạch máu dưới kính hiển vi cùng sự phối hợp của nhiều chuyên khoa, các bác sỹ Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức đã thực hiện thành công ca phẫu thuật đặc biệt, khép lại hành trình hơn nửa thế kỷ sống cùng di chứng chiến tranh và giúp người bệnh tìm lại khả năng đi lại gần như bình thường.

Có những vết thương chiến tranh khép miệng từ rất lâu nhưng nỗi đau vẫn âm ỉ kéo dài theo năm tháng. Với ông N.D.T. (85 tuổi, Thanh Hóa), một thương binh từng chiến đấu tại chiến trường miền Nam, ký ức về trận đánh năm xưa chưa bao giờ thực sự khép lại. Viên đạn súng tiểu liên của địch đã phá nát vùng đầu gối, làm xương bánh chè văng ra ngoài, kèm theo tổn thương hỏa khí nghiêm trọng ở toàn bộ phần mềm xung quanh.

Trong điều kiện khốc liệt của chiến trường, việc cứu sống người bị thương đã là điều vô cùng khó khăn, còn điều trị triệt để những tổn thương phức tạp gần như không thể thực hiện. Vết thương của ông vì thế chỉ được xử trí ban đầu rồi để lại di chứng kéo dài suốt hơn nửa thế kỷ.

Thời gian trôi qua, tuổi tác ngày càng cao, vị trí chấn thương cũ liên tục rỉ dịch, viêm nhiễm kéo dài, gây đau đớn dai dẳng và khiến việc đi lại ngày càng khó khăn. Mỗi bước chân đều trở thành nỗi ám ảnh, chất lượng cuộc sống suy giảm nghiêm trọng.

Gia đình đã đưa ông đến nhiều cơ sở y tế, tìm kiếm nhiều phương pháp điều trị khác nhau nhưng tình trạng không cải thiện. Chỉ đến khi được các chuyên gia đầu ngành tư vấn, gia đình mới quyết định đưa ông đến Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức với hy vọng có thể giải quyết dứt điểm di chứng đã đeo bám người lính già hơn 50 năm.

Qua thăm khám và đánh giá toàn diện, các bác sỹ xác định người bệnh bị mất hoàn toàn xương bánh chè, kèm viêm dò mạn tính gân bánh chè do hỏa khí. Đây là một trong những tổn thương rất hiếm gặp, tồn tại nhiều năm, vừa phức tạp về giải phẫu vừa tiềm ẩn nhiều nguy cơ trong điều trị.

Theo TTƯT-TS.Vũ Trung Trực, Phó Trưởng khoa Phẫu thuật Hàm mặt, Tạo hình - Thẩm mỹ, đây là trường hợp đặc biệt cả về bệnh lý lẫn hoàn cảnh người bệnh.

Ông cho biết để xử lý triệt để tình trạng viêm mạn tính và cải thiện chức năng vận động, các bác sỹ buộc phải cắt bỏ toàn bộ tổ chức viêm nhiễm, sau đó tái tạo vùng khuyết bằng mô có sức sống tốt. Đây là một ca phẫu thuật tạo hình rất phức tạp, kéo dài nhiều giờ, tiềm ẩn không ít nguy cơ, đặc biệt ở người bệnh đã ngoài 80 tuổi.

"Đa phần người bệnh ở tuổi này, sau khi được bác sỹ giải thích về mức độ phức tạp của ca mổ cũng như những nguy cơ có thể xảy ra, thường lựa chọn chấp nhận sống chung với chiếc đầu gối đau nhức và vết thương rỉ dịch để tránh phải trải qua một cuộc đại phẫu. Nhưng ông T. lại có một quyết định rất khác", TTƯT-TS.Vũ Trung Trực chia sẻ.

Theo vị chuyên gia, người thương binh cho biết bản thân từng nhiều lần đối mặt với ranh giới sinh tử trên chiến trường. Nhiều thế hệ trong gia đình ông cũng tiếp tục khoác lên mình màu áo lính để bảo vệ Tổ quốc. Chính vì hiểu rằng mọi cuộc chiến đều có rủi ro, ông bình thản đón nhận những nguy cơ của ca phẫu thuật và quyết tâm điều trị.

"Tôi đã từng vào sinh ra tử nên hiểu rằng muốn vượt qua khó khăn phải chấp nhận đối mặt với thử thách", tinh thần của người lính năm xưa đã tiếp thêm động lực cho cả ê-kíp điều trị.

Đối với các bác sỹ, đây cũng là một thử thách chưa từng đơn giản. Ở người cao tuổi, chuyển vạt tự do có nối vi phẫu mạch máu nhỏ thường không phải lựa chọn ưu tiên do hệ thống mạch máu đã bị lão hóa, nguy cơ biến chứng cao. Mặc dù ông T. không mắc các bệnh lý nền đáng kể, nhưng tuổi tác khiến chất lượng thành mạch suy giảm rõ rệt, làm tăng độ khó của cuộc phẫu thuật.

Sau nhiều lần hội chẩn giữa các chuyên gia Phẫu thuật Tạo hình - Thẩm mỹ, Chấn thương Chỉnh hình, Gây mê và Hồi sức, ê-kíp thống nhất xây dựng hai phương án phẫu thuật.

Ưu tiên đầu tiên là sử dụng vạt cuống mạch liền từ vùng đùi cùng bên để che phủ tổn thương đầu gối. Nếu phương án này không khả thi, các bác sỹ sẽ chuyển sang kỹ thuật khó hơn là lấy vạt tự do, cắt rời hoàn toàn mạch máu rồi thực hiện nối vi phẫu dưới kính hiển vi.

Ngay trong quá trình phẫu thuật, điều các bác sỹ lo ngại nhất đã xảy ra. Hệ thống mạch máu tại vùng tổn thương bị biến đổi nặng do di chứng hỏa khí và quá trình viêm kéo dài nhiều năm. Mạch máu xơ vữa, biến dạng nên phương án chuyển vạt cuống liền không thể thực hiện.

Ê-kíp buộc phải chuyển sang phương án phức tạp nhất là cắt rời mạch máu và nối lại với hệ thống mạch ở vị trí mới dưới kính hiển vi phẫu thuật.

Thách thức chưa dừng lại ở đó. Thành mạch máu đã xơ vữa nặng và bị tách thành hai lớp, khiến từng mũi khâu nối mạch trở nên vô cùng khó khăn. Chỉ một sai sót rất nhỏ cũng có thể dẫn đến tắc mạch, làm hoại tử toàn bộ vạt chuyển, thậm chí đe dọa phải cắt cụt chi.

Ca phẫu thuật kéo dài liên tục suốt 8 giờ với sự phối hợp nhịp nhàng của nhiều chuyên khoa. Sau phẫu thuật, người bệnh được theo dõi sát tình trạng toàn thân và tuần hoàn của vạt chuyển, thay băng, chăm sóc vết thương và điều trị nội khoa theo quy trình nghiêm ngặt. Nhờ sự chuẩn bị kỹ lưỡng cùng kinh nghiệm của ê-kíp, mạch máu được nối thông hoàn toàn, vạt sống tốt và vùng tổn thương tồn tại hơn nửa thế kỷ được xử lý triệt để.

Sau thời gian tập phục hồi chức năng, người thương binh 85 tuổi đã có thể đi lại gần như bình thường. Chiếc đầu gối từng đau nhức, rỉ dịch suốt hơn 50 năm giờ đã lành, giúp ông lấy lại sự tự tin trong sinh hoạt hằng ngày và cải thiện đáng kể chất lượng cuộc sống.

Theo các bác sỹ, thành công của ca bệnh không chỉ khẳng định trình độ làm chủ các kỹ thuật vi phẫu tạo hình phức tạp của Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức mà còn cho thấy sự phối hợp đa chuyên khoa giữ vai trò quyết định trong điều trị những tổn thương đặc biệt do chiến tranh để lại.

Đối với những thương binh, bệnh binh và người có công với đất nước, mỗi ca điều trị thành công không đơn thuần là nhiệm vụ chuyên môn mà còn là sự tri ân bằng hành động của đội ngũ thầy thuốc đối với những người đã hy sinh một phần xương máu vì độc lập, tự do của dân tộc.

Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức cho biết luôn xây dựng phác đồ điều trị tối ưu cho các trường hợp đặc biệt, đồng thời không ngừng đầu tư phát triển các kỹ thuật ngoại khoa chuyên sâu.

Việc đưa vào hoạt động Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức cơ sở Ninh Bình từ tháng 7/2026, với định hướng phát triển các trung tâm kỹ thuật cao, sẽ tiếp tục nâng cao năng lực điều trị, mở rộng cơ hội tiếp cận kỹ thuật hiện đại cho người dân, đồng thời khẳng định vai trò của bệnh viện là trung tâm ngoại khoa hàng đầu cả nước trong tiếp nhận và xử trí những ca bệnh khó, hiếm và phức tạp.