Lãi suất thả nổi tiến sát 13%/năm

Theo khảo sát của Báo Tài chính - Đầu tư, hiện lãi suất tham chiếu/lãi suất cơ sở của các ngân hàng TMCP tư nhân lớn trên thị trường dao động trong khoảng 10-12,5%/năm. Lâu nay, các doanh nghiệp phát hành trái phiếu thường tính lãi suất thả nổi là lãi suất tham chiếu/lãi suất cơ sở cộng với biên độ lãi suất (dao động 2-5%). Chính vì vậy, lãi suất tham chiếu tăng mạnh đã đẩy lãi suất thả nổi lên cao, ảnh hưởng đến khả năng cân đối dòng vốn cũng như khả năng trả nợ của nhà phát hành, buộc nhiều doanh nghiệp phải tìm cách đàm phán với nhà đầu tư để điều chỉnh cách tính lãi suất.

Cụ thể, mới đây, Tổng công ty CP Thương mại Xây dựng đã công bố điều chỉnh lãi suất 13 mã trái phiếu phát hành các năm trước đó. Theo điều khoản hiện tại, kể từ ngày 1/7/2026 đến ngày đáo hạn, lãi suất áp dụng sẽ được xác định bằng lãi suất tham chiếu VND thời hạn khoản vay hơn 12 tháng và nhỏ hơn hoặc bằng 60 tháng với khách hàng lớn (CIB) của Ngân hàng TMCP MB tại ngày xác định lãi suất cộng biên độ 2,5%.

Hiện nay, lãi suất tham chiếu kỳ hạn trên của MB là 10%/năm. Nếu theo cách tính cũ, bắt đầu từ kỳ trả lãi 1/7/2026, doanh nghiệp sẽ phải trả lãi 12,5%/năm cho các mã trái phiếu này. Tuy nhiên, trong điều khoản sửa đổi vừa công bố, tổ chức phát hành này đã bổ sung thêm quy định mới: trong khoảng thời gian kể từ ngày 1/7/2026 đến hết ngày 30/6/2027, lãi suất trái phiếu áp dụng trong mọi trường hợp không vượt quá 11,5%/năm.

Trước đó, Công ty CP Năng lượng Hồng Phong 2 cũng thông báo thay đổi lãi suất 2 mã trái phiếu phát hành năm 2020. Điều khoản trước đó quy định: kể từ ngày 1/7/2026 đến ngày đáo hạn, lãi suất áp dụng sẽ được xác định bằng lãi suất tham chiếu VND thời hạn khoản lớn hơn 60 tháng với khách hàng lớn (CIB) của Ngân hàng TMCP MB tại ngày xác định lãi suất cộng biên độ 2,5%. Hiện lãi suất tham chiếu kỳ hạn này tại MB là 10,4%, nếu cộng thêm biên độ 2,5%, lãi suất thả nổi mà doanh nghiệp này phải trả cho trái chủ là 12,9%/năm.

Tuy nhiên, theo thông báo vừa đưa ra, điều khoản lãi suất của các mã trái phiếu này cũng đã được thay đổi. Theo đó, trong khoảng thời gian kể từ ngày 1/7/2026 đến hết ngày 30/6/2027, lãi suất trái phiếu áp dụng trong mọi trường hợp không vượt quá 11,5%.

Việc sửa đổi điều kiện trái phiếu theo hướng khống chế trần lãi suất của Tổng công ty CP Thương mại Xây dựng hay Công ty CP Năng lượng Hồng Phong 2 là dễ hiểu, nhằm tránh rơi vào tình trạng mất khả năng cân đối dòng tiền khi áp lực trả nợ tăng cao.

Theo quy định hiện hành - Nghị định số 200/2026/NĐ-CP quy định về chào bán trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) riêng lẻ tại thị trường trong nước và chào bán TPDN ra thị trường quốc tế, doanh nghiệp được thay đổi điều kiện, điều khoản của trái phiếu.

Tuy nhiên, việc thay đổi chỉ được tiến hành khi được cấp có thẩm quyền thông qua, được số người sở hữu trái phiếu đại diện từ 65% tổng số trái phiếu cùng loại đang lưu hành trở lên chấp thuận, đã hoàn thành việc mua lại trái phiếu trước hạn đối với những người sở hữu trái phiếu không chấp thuận việc thay đổi điều kiện, điều khoản của trái phiếu hoặc thay đổi mục đích phát hành tại phương án phát hành. Do đó, những doanh nghiệp không đàm phán được với trái chủ về cách tính lãi suất mới vẫn sẽ phải chi trả mức lãi suất theo cách tính cũ.

Trước đó, Công ty CP Du lịch Thành Thành Công đã phải áp dụng lãi suất thả nổi 12,258%/năm cho kỳ tính lãi mới nhất (từ 25/5 đến 25/8/2026). Theo điều khoản được ký trước đó, lãi suất thả nổi bằng lãi suất tham chiếu của kỳ tính lãi đó cộng thêm biên độ 5,783%. Trong khi đó, một số doanh nghiệp bất động sản, du lịch lại dễ thở hơn, chỉ phải trả lãi suất thả nổi 10%/năm dù lãi suất cao. Nguyên nhân là trong điều kiện, điều khoản chào bán trái phiếu trước đó đã cài cắm quy định mức lãi suất tối đa chỉ khoảng 10%/năm trong mọi trường hợp.

Cảnh báo dòng tiền trả nợ

Theo VIS Rating, khoảng 235.000 tỷ đồng trái phiếu sẽ đáo hạn trong 12 tháng tới. Thanh khoản thị trường tiếp tục thắt chặt và lãi suất coupon (mức lãi suất cố định mà tổ chức phát hành trái phiếu trả cho nhà đầu tư tính trên mệnh giá gốc) ở mức cao. Một số trái phiếu thả nổi thậm chí có thể được điều chỉnh lãi suất lên 14 - 16%/năm, làm hạn chế khả năng tiếp cận nguồn vốn mới.

Sau cuộc họp mới đây của Thủ tướng Chính phủ với các ngân hàng thương mại, mặt bằng lãi suất cho vay trên thị trường đã giảm nhẹ. Dù vậy, lãi suất trái phiếu thời gian tới dự báo sẽ khó giảm.

Trong nửa đầu tháng 8/2026 (tính đến ngày công bố thông tin 17/8), thị trường ghi nhận 8 đợt phát hành TPDN riêng lẻ với quy mô gần 10.000 tỷ đồng, gần 80% thuộc về lĩnh vực tài chính - ngân hàng. Trong đó, lãi suất phát hành mới vẫn chưa hạ nhiệt: 12,5%/năm (với bất động sản), 10,5%/năm (với chứng khoán), 9 - 9,1%/năm với ngân hàng TMCP tư nhân và thấp nhất ở nhóm ngân hàng thương mại nhà nước.

Nhóm chuyên gia phân tích VCBS dự báo, lãi suất trái phiếu sẽ còn tăng nhẹ trên nền cao hiện nay. Đáng lo hơn là khoảng 52,44% giá trị trái phiếu doanh nghiệp đang lưu hành áp dụng cơ chế lãi suất thả nổi hoặc kết hợp. Do đó, biến động lãi suất thị trường được truyền dẫn khá trực tiếp vào lãi suất trái phiếu và chi phí vốn của doanh nghiệp.

Lãi suất cao cộng với lượng đáo hạn trái phiếu doanh nghiệp nửa cuối năm vẫn rất lớn gây áp lực cho thị trường. Áp lực này không chỉ từ lượng trái phiếu đến hạn theo kế hoạch, mà còn từ các lô có vấn đề đáo hạn năm 2024 đã được gia hạn tối đa 2 năm theo Nghị định 08/2023/NĐ-CP và sẽ đến hạn trở lại trong năm 2026.

Việc gia hạn theo Nghị định 08/2023/NĐ-CP đã hỗ trợ doanh nghiệp kéo giãn nghĩa vụ nợ và có thêm thời gian chuẩn bị nguồn vốn. Tuy nhiên, do nghĩa vụ thanh toán chủ yếu được dịch chuyển sang các kỳ sau thay vì xử lý dứt điểm, áp lực đáo hạn có xu hướng tái tích tụ trong những năm tiếp theo.

Nhóm bất động sản chịu áp lực đáo hạn lớn nhất và khả năng xử lý nợ của nhóm phân hóa rất mạnh. Các doanh nghiệp có dự án pháp lý hoàn thiện, dòng tiền bán hàng tích cực và khả năng tiếp cận vốn mới có điều kiện mua lại hoặc thanh toán đúng hạn; trong khi nhóm tài chính yếu vẫn có thể phải tiếp tục sử dụng các biện pháp hỗ trợ khác như đàm phán gia hạn, hoán đổi tài sản hoặc chấp nhận phát hành mới với lãi suất cao hơn.

Trên thị trường, ngày càng xuất hiện thêm nhiều doanh nghiệp thông báo không thể trả gốc, lãi đúng hạn cho trái phiếu. Trong thông báo phát đi tuần trước, Hưng Thịnh Land và Hưng Thịnh Investment cho hay, nguyên nhân không thể thanh toán gốc, lãi trái phiếu đúng hạn là do tín dụng bị siết chặt, giao dịch trên thị trường bất động sản không thuận lợi, khiến dòng tiền của chủ đầu tư mất cân đối.

Theo Công ty cổ phần Chứng khoán OCBS, trong các tháng cuối năm 2026, giá trị phát hành TPDN nhiều khả năng tiếp tục duy trì tích cực, nhưng cơ cấu sẽ vẫn tập trung vào các tổ chức phát hành có nền tảng tài chính tốt.

Nhóm ngân hàng còn nhu cầu phát hành để bổ sung vốn trung - dài hạn, cải thiện tỷ lệ an toàn vốn và hỗ trợ tăng trưởng tín dụng, trong khi nhóm bất động sản phát hành chủ yếu để tái cấp vốn, cơ cấu nợ và chuẩn bị nguồn lực cho các dự án có pháp lý rõ hơn.

“Tuy nhiên, mặt bằng coupon khó giảm nhanh do thị trường vẫn yêu cầu bù rủi ro cao hơn sau giai đoạn tái cấu trúc thị trường, nhất là với doanh nghiệp có đòn bẩy lớn hoặc dòng tiền chưa phục hồi bền vững”, chuyên gia OCBS nhận định.

Trong bối cảnh lãi suất cao, các nhà phân tích cho rằng, thị trường trái phiếu 2027 - 2028 với lĩnh vực phi ngân hàng sẽ có sự chọn lọc khắc nghiệt. Nhà đầu tư cần theo dõi sát sao về dòng tiền, khả năng tái cấp vốn và chất lượng tín dụng của từng tổ chức phát hành. Việc cải thiện dòng tiền của nhóm bất động sản lại phụ thuộc rất nhiều vào pháp lý dự án, bán hàng, tài sản bảo đảm và khả năng tái cấp vốn.