Chỉ từ những tổn thương rất nhỏ trên da, hai người bệnh 65 và 71 tuổi tại Ninh Bình đã phải trải qua nhiều ngày điều trị tích cực vì uốn ván. Một trường hợp xuất hiện viêm phổi, phải mở khí quản và thở máy.

Điểm chung của cả hai trường hợp là vết thương ban đầu đều rất nhỏ, dễ khiến người bệnh chủ quan. Một tuần trước lúc nhập viện, người đàn ông 65 tuổi ở Kim Sơn, Ninh Bình bị ngã, xước khuỷu tay phải trong lúc đi chặt tre sau vườn. Cho rằng đây chỉ là chấn thương nhẹ, người bệnh và gia đình tự vệ sinh, sơ cứu tại nhà.

Đến lúc xuất hiện đau họng, cứng hàm, khó nuốt, run chân tay, lơ mơ, gia đình mới đưa người bệnh đến bệnh viện. Các bác sỹ xác định vết thương ở khuỷu tay phải là đường vào nghi ngờ của vi khuẩn uốn ván.

Trong quá trình điều trị, người bệnh xuất hiện những cơn kích thích, gồng cứng người, phải sử dụng huyết thanh kháng độc tố uốn ván, kháng sinh, thuốc an thần, đồng thời được kiểm soát đường thở và hỗ trợ dinh dưỡng.

Phải đến ngày điều trị thứ 16, người bệnh mới có thể cắt thuốc an thần, ý thức dần hồi phục và bắt đầu tập phục hồi chức năng vận động, hô hấp. Sau 25 ngày, tình trạng nhiễm khuẩn được kiểm soát, các dấu hiệu sinh tồn ổn định và người bệnh được chuyển về Bệnh viện đa khoa Hà Nam tiếp tục phục hồi chức năng.

Trường hợp thứ hai là người phụ nữ 71 tuổi ở Lý Thường Kiệt, Ninh Bình. Khởi đầu chỉ là một vết gai hoa giấy đâm vào gan bàn chân phải. Gần hai tuần sau, người bệnh bắt đầu cứng hàm và xuất hiện những cơn co cứng cơ.

Tại bệnh viện, người bệnh được chẩn đoán uốn ván toàn thể. Dù được điều trị tích cực, sau 4 ngày, người bệnh xuất hiện viêm phổi, ứ đọng nhiều đờm, phải mở khí quản và thở máy. Sau 16 ngày điều trị, người bệnh mới cai được máy thở và bắt đầu phục hồi chức năng vận động, hô hấp.

Hai trường hợp trên một lần nữa cho thấy nghịch lý đáng lo ngại của uốn ván, vết thương ban đầu có thể rất nhỏ nhưng hậu quả lại đặc biệt nghiêm trọng. Các bác sỹ Khoa Bệnh nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Ninh Bình lưu ý, mức độ nguy hiểm của uốn ván không tỷ lệ với kích thước vết thương. Vết đâm nhỏ, vết xước hoặc vùng da tổn thương tiếp xúc với đất, bụi bẩn đều có thể trở thành đường xâm nhập của vi khuẩn.

Đáng nói, nhiều người bệnh uốn ván được điều trị tại Viện Y học Nhiệt đới Bạch Mai, Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Hà Nội và Khoa Bệnh nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Ninh Bình trước đó hoàn toàn khỏe mạnh. Đường vào của vi khuẩn trong không ít trường hợp chỉ là những tổn thương da tưởng chừng không đáng kể.

Sự chủ quan với những vết thương nhỏ có thể khiến người bệnh bỏ lỡ thời điểm dự phòng cần thiết. Đến lúc xuất hiện cứng hàm, nuốt khó, co cứng hay co giật, độc tố uốn ván đã tác động tới hệ thần kinh. Trường hợp nặng có thể suy hô hấp, phải mở khí quản, thở máy và trải qua quá trình điều trị kéo dài.

Các bác sỹ cho biết hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu đối với độc tố uốn ván đã gắn vào thần kinh. Việc điều trị chủ yếu tập trung vào hồi sức tích cực, kiểm soát co giật, hỗ trợ hô hấp và phòng, chống các biến chứng. Dù y học đã có nhiều tiến bộ, uốn ván vẫn có nguy cơ tử vong cao nếu người bệnh được phát hiện muộn.

TS.Nguyễn Văn Dũng, Phó Viện trưởng Viện Y học Nhiệt đới Bạch Mai, phụ trách Khoa Bệnh nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Ninh Bình nhấn mạnh, uốn ván là bệnh nguy hiểm nhưng có thể chủ động phòng ngừa hiệu quả bằng vắc-xin.

Người dân không nên dựa vào kích thước vết thương hoặc tình trạng chảy máu để tự đánh giá nguy cơ. Sau tai nạn giao thông, tai nạn lao động, bị vật sắc nhọn đâm, vết thương nhiễm bẩn hoặc kể cả những tổn thương da nhỏ có nguy cơ tiếp xúc với đất, bùn, người dân cần xử trí đúng cách và đến cơ sở y tế để được đánh giá nguy cơ, chỉ định dự phòng phù hợp.

Với vết thương có nguy cơ nhiễm bẩn, bác sỹ khuyến cáo cần rửa sạch dưới vòi nước và xà phòng, sát khuẩn phù hợp; không đắp lá, thuốc nam hoặc những chất không rõ nguồn gốc lên vết thương. Người dân cũng không nên tự ý khâu kín vết thương.

Các vết thương sâu, bẩn, do vật sắc nhọn gây ra hoặc tiếp xúc với đất, bùn cần được cơ sở y tế đánh giá sớm. Tùy từng trường hợp, người bệnh có thể được chỉ định tiêm huyết thanh kháng độc tố uốn ván hoặc vắc-xin.

Bên cạnh xử trí sau chấn thương, chủ động tiêm phòng vẫn là “hàng rào” quan trọng để phòng uốn ván. Người lớn cần tiêm nhắc vắc-xin uốn ván theo khuyến cáo, đặc biệt những người thường xuyên làm việc, tiếp xúc với đất, bùn, kim loại hoặc môi trường xây dựng có nguy cơ bị thương cao.

Về phòng chống và hạn chế biến chứng nguy hiểm do uốn ván gây ra, theo dược sỹ Nguyễn Tuấn Thịnh, Hệ thống Tiêm chủng Long Châu, vắc-xin uốn ván hoạt động bằng cách kích thích cơ thể tạo ra kháng thể chống lại độc tố của vi khuẩn. Nếu được tiêm đầy đủ và đúng lịch, hiệu quả phòng bệnh có thể đạt trên 95%.

Không chỉ bảo vệ người được tiêm, vắc-xin còn có ý nghĩa đặc biệt đối với phụ nữ mang thai. Kháng thể được tạo ra sau tiêm có thể truyền từ mẹ sang con, giúp phòng ngừa uốn ván sơ sinh và bảo vệ cả mẹ lẫn bé trong quá trình mang thai, sinh nở.

Tuy nhiên, miễn dịch do vắc-xin tạo ra không kéo dài suốt đời. Sau khoảng 10 năm, lượng kháng thể có thể suy giảm, vì vậy người dân cần tiêm nhắc lại theo khuyến cáo để duy trì khả năng bảo vệ.

Theo khuyến cáo của WHO và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), mọi người đều nên được tiêm phòng uốn ván. Trẻ em cần được tiêm theo lịch tiêm chủng. Người lớn chưa từng tiêm hoặc đã quá 10 năm kể từ mũi tiêm gần nhất nên chủ động tiêm bổ sung.

Ngoài ra, phụ nữ mang thai, người làm nông nghiệp, công nhân xây dựng hoặc những người thường xuyên tiếp xúc với đất, bùn và môi trường có nguy cơ cao cũng là các nhóm cần được ưu tiên tiêm phòng.

Trong trường hợp bị vết thương hở, đặc biệt là các vết thương do vật sắc nhọn, tai nạn lao động hoặc tai nạn giao thông, người dân cần đến cơ sở y tế để được đánh giá nguy cơ và chỉ định tiêm vắc-xin hoặc huyết thanh kháng uốn ván nếu cần thiết.

Mặc dù có thể phòng ngừa hiệu quả bằng vắc-xin nhưng theo chuyên gia, uốn ván vẫn là căn bệnh rất khó điều trị khi đã khởi phát. Chi phí tiêm phòng tương đối thấp, trong khi chi phí điều trị có thể lên tới hàng trăm triệu đồng nhưng vẫn không bảo đảm cứu sống người bệnh hoặc tránh được các biến chứng nặng. Do đó, việc chủ động tiêm phòng không chỉ giúp bảo vệ bản thân mà còn góp phần giảm gánh nặng cho gia đình và hệ thống y tế.

Trước khi tiêm, người dân cần thông báo cho nhân viên y tế về tiền sử dị ứng, các lần tiêm trước, tình trạng sức khỏe hiện tại và các loại thuốc đang sử dụng để được tư vấn loại vắc-xin phù hợp.

Sau tiêm, nên ở lại cơ sở tiêm chủng ít nhất 30 phút để theo dõi các phản ứng sau tiêm và tiếp tục theo dõi sức khỏe tại nhà trong vài ngày tiếp theo. Các phản ứng thường gặp như đau tại chỗ tiêm, sưng nhẹ, sốt hoặc mệt mỏi thường sẽ tự hết sau một thời gian ngắn.

Chuyên gia lưu ý, việc ghi nhớ lịch tiêm và tiêm nhắc đúng thời điểm đóng vai trò quan trọng trong duy trì hiệu quả bảo vệ. Đừng chờ đến khi bị thương mới nghĩ đến tiêm vắc-xin, bởi khi đó nguy cơ nhiễm bệnh đã hiện hữu và việc xử trí sẽ phức tạp hơn nhiều.