Từ những thách thức chuyển đổi xanh đến lời giải công nghệ

Chuyển đổi xanh đang trở thành yêu cầu ngày càng cấp thiết đối với nền kinh tế, tác động trực tiếp đến hoạt động đầu tư, sản xuất và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Những sức ép từ tiêu chuẩn môi trường quốc tế, mục tiêu giảm phát thải, nhu cầu phát triển năng lượng sạch và xử lý chất thải đòi hỏi các giải pháp công nghệ phù hợp, nguồn lực đầu tư và đội ngũ nhân lực có trình độ chuyên môn cao.

Đây cũng là những vấn đề trọng tâm được đặt ra tại Hội thảo “Chuyển đổi xanh và năng lượng bền vững- Ký kết hợp tác giữa Khoa Kỹ thuật Môi trường và các doanh nghiệp" do Trường Đại học Xây dựng Hà Nội tổ chức ngày 8/10, với sự tham gia của hơn 40 doanh nghiệp cùng các chuyên gia, nhà khoa học trong lĩnh vực môi trường, năng lượng, công nghệ và xây dựng.

Trong tham luận về kinh tế xanh và chuyển dịch chuỗi giá trị, ông Nguyễn Văn Khoa, chuyên gia về FTA thế hệ mới, phân tích những thay đổi của thương mại quốc tế trước xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng và các tiêu chuẩn phát triển bền vững ngày càng khắt khe.

Ông Khoa cho rằng, số doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam tăng từ 10.920 doanh nghiệp năm 2020 lên 17.273 doanh nghiệp năm 2025. Tuy nhiên, tăng trưởng về số lượng chưa đủ bảo đảm lợi thế cạnh tranh dài hạn, nhất là trước những yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, báo cáo phát thải và chứng nhận bền vững.

Đặc biệt, Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu cho thấy tiêu chuẩn xanh đang trở thành yếu tố tác động trực tiếp đến chi phí xuất khẩu và khả năng tham gia chuỗi cung ứng quốc tế. Theo chuyên gia Nguyễn Văn Khoa, doanh nghiệp muốn nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị phải đầu tư đổi mới công nghệ, quản trị dữ liệu phát thải và chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng bền vững.

Đáng chú ý, chuyển đổi xanh đang làm thay đổi cách thức cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường quốc tế. Theo phân tích của chuyên gia Nguyễn Văn Khoa, các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, kiểm kê phát thải và chứng nhận bền vững đang dần trở thành những yếu tố tác động trực tiếp đến chi phí xuất khẩu.

Điều này đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam không chỉ đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường mà còn phải tái cấu trúc sản xuất theo chiều sâu, tăng tỷ lệ nội địa hóa, đầu tư năng lượng tái tạo và ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo để nâng cao năng suất. Chuyển đổi xanh vì vậy vừa là sức ép, vừa mở ra cơ hội để doanh nghiệp nâng vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Các giải pháp công nghệ được Huawei giới thiệu tại Hội thảo cũng cho thấy hiệu quả đầu tư đang trở thành yếu tố quan trọng trong phát triển năng lượng tái tạo.

Bên cạnh khả năng lưu trữ và điều phối nguồn điện, những công nghệ quản lý pin thông minh, tối ưu dung lượng sử dụng và tự động hóa vận hành có thể góp phần giảm chi phí bảo trì, nâng cao độ tin cậy và hiệu quả khai thác công trình. Điều này cho thấy chuyển dịch năng lượng không chỉ cần mở rộng nguồn cung điện sạch mà còn đòi hỏi những giải pháp kỹ thuật có khả năng tối ưu chi phí trong suốt vòng đời dự án.

Trong lĩnh vực xử lý chất thải, Tập đoàn AMACCAO giới thiệu mô hình Nhà máy điện rác Seraphin, một hướng tiếp cận kết hợp xử lý rác sinh hoạt với sản xuất năng lượng. Cụ thể, từ tháng 5/2025 đến tháng 7/2026, nhà máy đã tiếp nhận, xử lý hơn 764.600 tấn rác, tạo ra khoảng 309 triệu kWh điện, trong đó khoảng 270 triệu kWh được đưa lên lưới điện quốc gia.

Với công suất xử lý khoảng 2.250 tấn rác mỗi ngày đêm và công suất phát điện 37 MW, dự án cho thấy tiềm năng khai thác giá trị kinh tế từ chất thải thông qua ứng dụng công nghệ.

Doanh nghiệp đã xây dựng trung tâm đào tạo nhân lực vận hành điện rác ngay tại Seraphin, hiện đào tạo đội ngũ cho các dự án tại Bắc Ninh, Đà Nẵng và dự kiến phục vụ thêm các dự án ở những địa phương khác. Đặc biệt, doanh nghiệp đưa ra đề xuất hợp tác cụ thể: tiếp nhận sinh viên năm cuối, bố trí kỹ sư hướng dẫn, hỗ trợ sinh hoạt phí, bảo hộ lao động và tuyển dụng sớm sinh viên xuất sắc.

Tuy nhiên, những công trình năng lượng và môi trường hiện đại cũng đặt ra yêu cầu lớn về nhân lực kỹ thuật. Ông Nguyễn Trường Đức, đại diện Tập đoàn AMACCAO cho biết, doanh nghiệp đã hình thành trung tâm đào tạo kỹ sư vận hành tại Nhà máy điện rác Seraphin, từng bước chủ động phát triển đội ngũ nhân lực trong nước thay vì phụ thuộc vào các chương trình đào tạo ở nước ngoài như trước đây.

Từ thực tiễn vận hành Nhà máy điện rác Seraphin, đại diện AMACCAO cho biết doanh nghiệp đang từng bước chủ động đào tạo đội ngũ kỹ sư trong nước để đáp ứng nhu cầu phát triển các dự án điện rác hiện đại. Không chỉ tiếp nhận sinh viên thực tập, doanh nghiệp còn đề xuất phối hợp với các trường đại học trong đào tạo theo nhu cầu thực tế, bố trí kỹ sư trực tiếp hướng dẫn và tạo cơ hội tuyển dụng sớm đối với sinh viên có năng lực.

Thúc đẩy liên kết ba nhà, kiến tạo động lực tăng trưởng xanh

Diễn ra trước thềm kỷ niệm 60 năm thành lập và phát triển, Hội thảo là dấu ấn quan trọng trong nỗ lực của Trường Đại học Xây dựng Hà Nội nhằm phát huy thế mạnh đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ, đồng thời mở rộng hợp tác với cộng đồng doanh nghiệp để giải quyết những thách thức về môi trường, năng lượng và phát triển bền vững.

Theo định hướng phát triển được PGS-TS.Nguyễn Hoàng Giang, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Xây dựng Hà Nội đề cập, chuyển đổi xanh đang đặt ra yêu cầu mới đối với các cơ sở giáo dục đại học.

Sự phát triển của năng lượng tái tạo, công nghệ lưu trữ điện, xử lý chất thải và quản lý phát thải carbon đang hình thành những nhu cầu mới về nghiên cứu liên ngành và đào tạo kỹ sư chất lượng cao.

Với lợi thế chuyên môn về xây dựng, môi trường, hạ tầng và kỹ thuật, Nhà trường có điều kiện tham gia sâu hơn vào quá trình nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ, góp phần nâng cao năng lực làm chủ các giải pháp xanh trong nước. Đây cũng là cơ sở để những thỏa thuận hợp tác giữa Khoa Kỹ thuật Môi trường và cộng đồng doanh nghiệp phát huy giá trị lâu dài, đưa tri thức khoa học trở thành nguồn lực trực tiếp phục vụ phát triển kinh tế.

Bên cạnh nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực, các trường cần phát huy vai trò trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, chủ động tham gia giải quyết những bài toán công nghệ của doanh nghiệp và nền kinh tế. Đặc biệt, những vấn đề được thảo luận tại Hội thảo, từ tiêu chuẩn phát thải carbon đến phát triển năng lượng tái tạo, lưu trữ năng lượng và xử lý chất thải, cho thấy nhu cầu cấp thiết phải kết nối nguồn lực nghiên cứu, công nghệ và đầu tư.

Đóng góp vào định hướng chung đó, Khoa Kỹ thuật Môi trường là một trong những đơn vị nòng cốt của Nhà trường, ghi dấu ấn qua nhiều công trình nghiên cứu có giá trị thực tiễn trong xử lý chất thải, kiểm soát ô nhiễm, sử dụng hiệu quả tài nguyên và phát triển công nghệ môi trường. Năng lực khoa học của Khoa còn được khẳng định qua những thành tựu của đội ngũ giảng viên, nhà nghiên cứu, tiêu biểu là GS-TS.Trần Thị Việt Nga, nhà khoa học được vinh danh với Giải thưởng Kovalevskaia năm 2026.

Ở góc độ chuyên môn, những vấn đề được đặt ra tại Hội thảo cũng gắn trực tiếp với định hướng phát triển của Khoa Kỹ thuật Môi trường. PGS-TS.Nguyễn Đức Lượng, Trưởng Khoa Kỹ thuật Môi trường cho hay, sự phát triển nhanh của các công nghệ xử lý rác phát điện, lưu trữ năng lượng, kiểm soát ô nhiễm và quản lý phát thải đang đòi hỏi những thay đổi căn bản trong nghiên cứu và đào tạo.

Nhu cầu của doanh nghiệp không chỉ dừng ở đội ngũ kỹ sư vững chuyên môn mà còn hướng tới nguồn nhân lực có khả năng làm việc liên ngành, ứng dụng công nghệ số, tiếp cận những quy trình kỹ thuật hiện đại và giải quyết các vấn đề phát sinh trong thực tiễn.

Từ yêu cầu đó, Khoa Kỹ thuật Môi trường chú trọng gắn nghiên cứu khoa học với nhu cầu của doanh nghiệp, mở rộng hợp tác trong phát triển và ứng dụng công nghệ, đồng thời tạo điều kiện để sinh viên tiếp cận công trình, dây chuyền sản xuất và môi trường làm việc thực tế.

Sự kết nối này không chỉ nâng cao chất lượng đào tạo mà còn góp phần đưa những kết quả nghiên cứu từ giảng đường vào đời sống, tạo ra giá trị thiết thực cho doanh nghiệp và xã hội.