Hai doanh nghiệp kiến nghị, một bài toán pháp lý

Ngày 15/9/2026, CMC và Viettel có văn bản kiến nghị Bộ Công Thương và Bộ Khoa học và Công nghệ liên quan việc Tổng công ty Điện lực TP.HCM (EVNHCMC) áp dụng giá bán điện kinh doanh đối với các trung tâm dữ liệu. Theo phản ánh của doanh nghiệp, vấn đề phát sinh tại Trung tâm dữ liệu Viettel ở Khu Công nghệ cao Bình Dương và Trung tâm dữ liệu CMC tại Khu Công nghệ cao TP.HCM.

Điểm đáng chú ý là đây không chỉ là câu chuyện về một khoản tiền điện tăng thêm. Vấn đề nằm ở việc xác định đúng mục đích sử dụng điện và căn cứ pháp lý để lựa chọn biểu giá.

Theo thông tin được công bố, Viettel và CMC cho biết đã thực hiện nghĩa vụ thanh toán tiền điện theo giá sản xuất. Trong khi đó, các đơn vị điện lực tại TP.HCM lại xác định phát sinh phần chênh lệch giữa giá sản xuất và giá kinh doanh. Đến ngày 25/8/2026, EVNHCMC xác định phần chênh lệch tiền điện quá hạn của Viettel khoảng 7,917 tỷ đồng và của CMC khoảng 1,704 tỷ đồng.

Đây không chỉ là một cuộc tranh luận về cách hiểu quy định giá điện thành của một vài doanh nghiệp mà đang là một vấn đề pháp lý và tài chính rất đáng chú ý đối với cả cộng đồng doanh nghiệp.

Nút thắt Thông tư 60

Nút thắt đầu tiên nằm ở Thông tư 60/2025/TT-BCT của Bộ Công Thương. Theo giải thích chính thức của Cục Điện lực (Bộ Công thương), trước đây hệ thống pháp luật về giá điện chưa có quy định riêng đối với các trung tâm dữ liệu quy mô lớn. Vì vậy, các trung tâm dữ liệu được áp dụng giá điện theo nhóm sản xuất.

Tuy nhiên, khi Thông tư 60/2025/TT-BCT được ban hành, Bộ Công Thương đã bổ sung quy định về “cơ sở cung cấp dịch vụ xử lý, lưu trữ và quản lý dữ liệu tập trung” tại khoản 19, Điều 11.

Điểm quan trọng là quy định này không đơn giản đồng nhất mọi trung tâm dữ liệu với khách hàng kinh doanh.

Cục Điện lực giải thích rằng trung tâm dữ liệu có thể được doanh nghiệp đầu tư để phục vụ chính hoạt động sản xuất, kinh doanh của mình, nhưng cũng có thể cung cấp dịch vụ xử lý, lưu trữ và quản lý dữ liệu cho tổ chức, doanh nghiệp hoặc cá nhân khác.

Vì vậy, nếu trung tâm dữ liệu của doanh nghiệp viễn thông phục vụ chính hoạt động của doanh nghiệp và không cung cấp dịch vụ cho bên thứ ba thì có thể áp dụng giá theo mục đích sử dụng của doanh nghiệp. Ngược lại, nếu trung tâm dữ liệu cung cấp dịch vụ xử lý, lưu trữ, quản lý dữ liệu cho khách hàng bên ngoài thì áp dụng giá theo mục đích kinh doanh.

Trường hợp trung tâm dữ liệu thực hiện đồng thời hai loại hoạt động, giá điện được xác định trên cơ sở tỷ lệ sản lượng điện sử dụng cho từng mục đích.

Theo cách hiểu này thì “trung tâm dữ liệu” chưa phải là tiêu chí duy nhất để quyết định giá điện mà quan trọng hơn là trung tâm đó đang sử dụng điện vào mục đích gì.

Công văn 2818/BCT-DL và điểm nghẽn pháp lý

Vấn đề trở nên phức tạp hơn khi xuất hiện Công văn số 2818/BCT-DL ngày 22/4/2026 của Bộ Công Thương.

Theo báo cáo của EVNHCMC, văn bản này hướng dẫn trường hợp bên mua và bên bán điện không thỏa thuận được tỷ lệ điện năng sử dụng cho từng mục đích thì áp dụng giá bán lẻ điện cho mục đích sản xuất đối với hệ thống kỹ thuật của trung tâm dữ liệu. EVNHCMC cho biết đã kiến nghị áp dụng 100% giá điện sản xuất theo hướng dẫn này.

Nếu dừng ở đây, tưởng như bài toán đã có lời giải. Nhưng thực tế lại xuất hiện một cách hiểu khác.

Theo EVNHCMC, Kiểm toán Nhà nước cho rằng Công văn 2818/BCT-DL là văn bản cá biệt, mang tính hướng dẫn, không phải văn bản quy phạm pháp luật và không thể thay thế quy định tại khoản 19 Điều 11 Thông tư 60/2025/TT-BCT.

Trên cơ sở đó, Kiểm toán Nhà nước yêu cầu áp dụng giá bán lẻ điện kinh doanh và truy thu phần chênh lệch kể từ ngày Thông tư 60 có hiệu lực, tức ngày 2/12/2025.

Đây chính là điểm khiến EVNHCMC đứng trước bài toán khó: Một bên là văn bản hướng dẫn của Bộ Công Thương. Một bên là quy định tại Thông tư 60 và yêu cầu được EVNHCMC dẫn lại từ kết luận kiểm toán.

Từ góc độ pháp lý, cách tiếp cận phù hợp không nên là “trung tâm dữ liệu thì phải áp giá sản xuất” hay “trung tâm dữ liệu thì phải áp giá kinh doanh”, mà cần quay trở lại câu hỏi căn bản: điện được sử dụng để làm gì?

Khoản chênh lệch hàng tỷ đồng và câu chuyện truy thu

Điểm cần được làm rõ tiếp theo là phần chênh lệch tiền điện. Viettel và CMC cho biết đã thanh toán tiền điện theo mức giá sản xuất. Phần bị xác định là nợ quá hạn chính là khoản chênh lệch nếu áp giá kinh doanh. Riêng đến ngày 25/8/2026, tổng số tiền được EVNHCMC xác định đối với hai doanh nghiệp đã lên tới hơn 9,6 tỷ đồng.

Như vậy, cần phân biệt giữa không thanh toán tiền điện theo hóa đơn hợp lệ với không chấp nhận một khoản chênh lệch phát sinh từ việc xác định lại biểu giá điện. 

Hai vấn đề này có bản chất khác nhau. Nếu khách hàng không thanh toán tiền điện đã được xác định đúng theo hợp đồng và biểu giá áp dụng thì bên bán điện có cơ sở thực hiện các biện pháp xử lý theo quy định.

Nhưng nếu doanh nghiệp đã thanh toán đầy đủ theo hóa đơn được phát hành theo giá sản xuất, còn khoản tiền phát sinh sau đó là phần chênh lệch do có cách hiểu khác nhau về biểu giá, thì cần xác định rõ căn cứ pháp lý của việc điều chỉnh, thời điểm áp dụng, phương pháp tính và trách nhiệm của các bên.

Đặc biệt, nếu cơ quan quản lý nhà nước đã có những văn bản hướng dẫn khác nhau theo từng thời điểm, thì việc xác định nghĩa vụ tài chính hồi tố càng cần một cơ sở pháp lý rõ ràng.

Ngừng cấp điện: cần thận trọng với một hạ tầng đặc biệt

Một vấn đề khác khiến vụ việc được quan tâm là phương án ngừng cung cấp điện.

EVNHCMC đã dự kiến việc ngừng cấp điện đối với hai khách hàng Viettel và CMC, nhưng trước những diễn biến mới, EVNHCMC tiếp tục báo cáo Bộ Công Thương và EVN để xin hướng xử lý thống nhất.

Về nguyên tắc, quyền ngừng cung cấp điện phải được đặt trong mối quan hệ với hợp đồng mua bán điện, nghĩa vụ thanh toán và các quy định pháp luật liên quan.

Đặc biệt, cần làm rõ liệu phần chênh lệch đang được các bên tranh luận về căn cứ áp giá có thể được xem như một khoản tiền điện quá hạn để áp dụng ngay biện pháp ngừng cung cấp điện hay không.

Đây là vấn đề cần được cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn cụ thể, bởi trung tâm dữ liệu không chỉ là một phụ tải điện thông thường. Đây còn là hạ tầng phục vụ hoạt động viễn thông, công nghệ thông tin, điện toán và nhiều dịch vụ số có yêu cầu vận hành liên tục.

Cần sửa quy định thay vì để doanh nghiệp “đi giữa hai luồng”

Từ góc nhìn pháp lý, điểm cần giải quyết không chỉ là CMC hay Viettel phải trả giá điện sản xuất hay kinh doanh. Điều quan trọng hơn là phải tạo ra một tiêu chí áp dụng thống nhất cho toàn bộ thị trường trung tâm dữ liệu.

Nếu một trung tâm dữ liệu chủ yếu phục vụ hoạt động viễn thông của doanh nghiệp nhưng bị áp giá kinh doanh ở địa phương này, trong khi địa phương khác áp giá sản xuất, sự khác biệt đó sẽ tạo ra rủi ro đáng kể về chi phí và môi trường đầu tư.

Đặc biệt, khi các doanh nghiệp đã đầu tư những trung tâm dữ liệu quy mô lớn với thời gian vận hành dài, giá điện là một cấu phần chi phí có tính ổn định và ảnh hưởng trực tiếp đến phương án kinh doanh.

Do đó, cơ quan quản lý cần làm rõ ít nhất ba vấn đề.

Thứ nhất, tiêu chí pháp lý để phân biệt trung tâm dữ liệu phục vụ hoạt động của chính doanh nghiệp với trung tâm dữ liệu kinh doanh dịch vụ cho bên thứ ba.

Thứ hai, phương pháp xác định và đo đếm tỷ lệ điện năng khi một trung tâm dữ liệu đồng thời phục vụ nhiều mục đích.

Thứ ba, cơ chế xử lý các khoản chênh lệch tiền điện phát sinh trong giai đoạn giữa thời điểm Thông tư 60 có hiệu lực và thời điểm cơ quan quản lý thống nhất cách hiểu, hướng dẫn áp dụng.

Nếu những nội dung này chỉ được giải quyết bằng các công văn hướng dẫn riêng lẻ, nguy cơ phát sinh cách hiểu khác nhau giữa các đơn vị điện lực sẽ vẫn còn.

Giải pháp căn cơ hơn là sửa đổi, bổ sung chính văn bản quy phạm pháp luật đang điều chỉnh biểu giá điện. Đó cũng là điều kiện cần thiết để giá điện không trở thành một biến số pháp lý khó dự đoán đối với hạ tầng trung tâm dữ liệu – một cấu phần ngày càng quan trọng của nền kinh tế số.