Số ca mắc cúm A gia tăng trong thời điểm giao mùa khiến nhu cầu tìm mua thuốc điều trị, đặc biệt là Tamiflu, cũng được nhiều người quan tâm. Đáng lo ngại, tâm lý muốn nhanh khỏi bệnh đang khiến một bộ phận người dân tự sử dụng thuốc kháng virus ngay sau khi xuất hiện triệu chứng hoặc có kết quả xét nghiệm dương tính, thay vì đến cơ sở y tế để được đánh giá tình trạng sức khỏe.

Theo lời chị Đ.N.H, Hà Đông (Hà Nội), mỗi lần gia đình có người mắc cúm, chị thường chủ động mua Tamiflu về sử dụng mà không cần đơn thuốc. Theo chị, thuốc có giá khoảng 70.000 đồng/viên và được các thành viên trong gia đình sử dụng với suy nghĩ uống sớm sẽ nhanh khỏi bệnh.

Thói quen này phản ánh tâm lý khá phổ biến của một bộ phận người dân, coi Tamiflu là thuốc cần thiết đối với mọi trường hợp mắc cúm A. Việc tự điều trị còn xuất phát từ mong muốn rút ngắn thời gian mắc bệnh, sớm trở lại công việc và sinh hoạt bình thường.

Ghi nhận tại một số nhà thuốc trên địa bàn Hà Nội cho thấy, người dân có thể hỏi mua Tamiflu và nhận hướng dẫn sử dụng khá thuận tiện, ngay cả trong những trường hợp chưa có đơn thuốc của bác sỹ. Thực tế này đặt ra vấn đề về kiểm soát việc bán và sử dụng thuốc kháng virus, đặc biệt trong giai đoạn nhu cầu điều trị cúm gia tăng.

Tamiflu chứa hoạt chất oseltamivir, có tác dụng ức chế sự nhân lên của virus cúm, được sử dụng trong điều trị hoặc dự phòng cúm ở những trường hợp có chỉ định phù hợp. Tuy nhiên, đây không phải loại thuốc có thể sử dụng tùy tiện cho mọi người mắc cúm, bởi hiệu quả điều trị còn phụ thuộc vào thời điểm dùng thuốc, mức độ bệnh và các yếu tố nguy cơ của từng người.

Bác sỹ Trần Thị Hải Ninh, Trưởng Khoa Nội tổng hợp, Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương cho hay, không phải bệnh nhân mắc cúm nào cũng cần sử dụng thuốc kháng virus đặc hiệu. Việc chỉ định Tamiflu cần được cân nhắc dựa trên tình trạng lâm sàng, nhất là đối với người có nguy cơ diễn tiến nặng như người mắc bệnh nền, suy giảm miễn dịch hoặc có các yếu tố nguy cơ khác.

Các chuyên gia y tế cho biết, khoảng 80-90% trường hợp mắc cúm có biểu hiện nhẹ và có thể tự hồi phục. Người bệnh thường được hướng dẫn nghỉ ngơi, bổ sung đủ nước, dinh dưỡng hợp lý, sử dụng thuốc giảm triệu chứng phù hợp và theo dõi sức khỏe. Những trường hợp diễn tiến nặng, sốt cao kéo dài, có dấu hiệu tổn thương phổi hoặc suy hô hấp cần được thăm khám, đánh giá để quyết định phương án điều trị.

Đáng chú ý, Tamiflu thường phát huy hiệu quả tốt nhất nếu được sử dụng trong vòng 48 giờ đầu sau khi xuất hiện triệu chứng. Tuy nhiên, với bệnh nhân nhập viện, mắc cúm nặng hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao, bác sỹ vẫn có thể chỉ định thuốc sau thời điểm này dựa trên tình trạng bệnh.

Việc tự ý sử dụng Tamiflu có thể gây ra những tác dụng không mong muốn như buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc đau đầu, đồng thời làm gia tăng nguy cơ sử dụng thuốc không phù hợp. Ngược lại, người có nguy cơ cao diễn tiến nặng nếu chủ quan tự điều trị tại nhà cũng có thể bỏ lỡ thời điểm cần được can thiệp y tế.

Cũng về thói quen dùng thuốc trong điều trị cúm mùa, PGS-TS.DS.Nguyễn Tuấn Dũng, cố vấn chuyên môn cấp cao của Hệ thống Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu cho biết, paracetamol (acetaminophen) là thuốc được sử dụng để hạ sốt trong trường hợp sốt xuất huyết. Trong khi đó, người bệnh không nên tự ý sử dụng aspirin, ibuprofen hoặc các thuốc chống viêm không steroid (NSAID) như diclofenac, naproxen...

Điều đáng lưu ý là đây đều là những loại thuốc khá quen thuộc, thường được người dân nghĩ tới khi sốt, đau đầu hoặc đau nhức cơ thể. Sốt xuất huyết có thể gây giảm tiểu cầu và rối loạn cầm máu. Trong bối cảnh đó, tác dụng lên chức năng tiểu cầu của các thuốc chống viêm không steroid có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết.

Aspirin gây ức chế không hồi phục kết tập tiểu cầu, trong khi các NSAID khác cũng có thể làm giảm kết tập tiểu cầu ở những mức độ khác nhau. Nhóm thuốc này còn có khả năng gây tổn thương niêm mạc dạ dày, tá tràng, từ đó làm tăng nguy cơ xuất huyết tiêu hóa.

Một nguy cơ khác liên quan đến chức năng thận. Người mắc sốt xuất huyết có thể giảm thể tích tuần hoàn do thoát huyết tương. NSAID làm giảm tổng hợp prostaglandin tại thận, có thể làm giảm tưới máu thận và tăng nguy cơ tổn thương thận cấp.

Ngoài ra, tác dụng giảm đau mạnh của thuốc có thể phần nào che lấp triệu chứng, khiến việc nhận biết những dấu hiệu cảnh báo bệnh chuyển nặng trở nên khó khăn hơn.

Một tình huống không hiếm gặp là người bệnh đã uống ibuprofen hoặc aspirin trước khi biết mình mắc hoặc nghi mắc sốt xuất huyết. PGS-TS.DS.Nguyễn Tuấn Dũng khuyến cáo người bệnh không nên hoảng sợ, đồng thời tuyệt đối không tự tìm thêm thuốc để “giải” loại thuốc đã uống. Việc cần làm là ngừng aspirin, ibuprofen và các NSAID khác, sau đó thông báo với bác sỹ cụ thể tên thuốc, hàm lượng, thời điểm sử dụng và số liều đã uống để được đánh giá phù hợp.

Nếu cần hạ sốt hoặc giảm đau, người bệnh có thể sử dụng paracetamol với liều thích hợp. Quan trọng hơn, tình trạng sức khỏe cần tiếp tục được theo dõi sát để kịp thời phát hiện những dấu hiệu bất thường.

Một nguy cơ khác đến từ các thuốc cảm cúm phối hợp. Không ít sản phẩm chứa sẵn paracetamol nhưng người sử dụng không để ý thành phần, sau đó tiếp tục uống thêm paracetamol riêng để hạ sốt. Việc cộng dồn lượng thuốc từ nhiều sản phẩm có thể dẫn tới quá liều.

Một số thuốc cảm cúm còn có thể chứa ibuprofen, aspirin hoặc những thành phần khác không phù hợp với người nghi mắc sốt xuất huyết. Vì vậy, chuyên gia khuyến cáo không nên tự ý sử dụng các thuốc cảm cúm phối hợp trong giai đoạn này.

Theo Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế, cúm mùa là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus cúm gây ra, lưu hành quanh năm tại Việt Nam. Số ca mắc có thể gia tăng vào một số thời điểm, đặc biệt trong giai đoạn giao mùa và những tháng có thời tiết lạnh của mùa thu - đông.

Bệnh lây truyền chủ yếu qua các hạt dịch tiết đường hô hấp chứa virus được phát tán lúc người mắc bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Nguy cơ lây nhiễm tăng cao tại những địa điểm tập trung đông người như trường học, cơ sở y tế, phương tiện giao thông công cộng và các không gian kín, thông khí kém.

Phần lớn người mắc cúm có thể hồi phục sau vài ngày đến khoảng một tuần, song bệnh vẫn tiềm ẩn nguy cơ gây biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt ở người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người suy giảm miễn dịch hoặc có bệnh lý nền.

Những biến chứng có thể gặp bao gồm viêm phổi, suy hô hấp hoặc tình trạng bệnh nền trở nên trầm trọng hơn. Người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện khó thở, đau tức ngực, rối loạn ý thức, mất nước nghiêm trọng hoặc các triệu chứng nặng lên nhanh chóng.

Đối với những người thuộc nhóm nguy cơ cao, việc thăm khám sớm có ý nghĩa quan trọng để bác sỹ đánh giá nhu cầu điều trị kháng virus, thay vì chờ bệnh diễn tiến nặng mới tìm đến cơ sở y tế.

Cục Phòng bệnh khuyến cáo người dân không tự ý sử dụng thuốc kháng virus hoặc kháng sinh khi chưa có chỉ định của nhân viên y tế. Đặc biệt, kháng sinh không có tác dụng điều trị virus cúm và chỉ được sử dụng trong những trường hợp có chỉ định điều trị nhiễm khuẩn phù hợp.

Tiêm vắc-xin cúm mùa hằng năm cũng là biện pháp dự phòng quan trọng, giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt đối với những nhóm dễ bị tổn thương.