Một ngày mùa thu đầu tháng 10, ba anh em Minh Đức, Minh Vũ và Minh Khôi được bố mẹ đưa trở lại Bệnh viện Đại học Phenikaa trong tình trạng khỏe mạnh, mỗi bé nặng khoảng 4,5 kg. Ít ai nhìn ba em bé bụ bẫm hôm nay có thể hình dung các em từng chào đời ở tuần thai 27, với cân nặng chỉ từ 900 gram đến 1.000 gram, trong một ca tam thai đặc biệt mà bé đầu tiên sinh trước, còn hai bé được giữ lại thêm 36 giờ trong bụng mẹ.

Từ thời khắc ấy đến ngày cả ba đủ khỏe mạnh trở về nhà là hành trình hơn 200 ngày với nhiều quyết định khó, nhiều chuyên khoa cùng phối hợp để từng bước giữ lại cơ hội sống cho mẹ và ba con.

Với chị Phạm Hồng Nhung, sinh năm 1997, hành trình ấy bắt đầu từ một thai kỳ được chờ đợi sau điều trị vô sinh. Chị thực hiện IVF do buồng trứng đa nang, chuyển hai phôi nhưng thai kỳ phát triển thành ba thai, ba buồng ối, hai bánh rau.

Ngay từ những tuần đầu, đây đã là một thai kỳ tiềm ẩn nhiều nguy cơ, và đến tuần thứ 12, khi hai thai chung bánh rau cùng xuất hiện tăng khoảng sáng sau gáy, gia đình tiếp tục đứng trước một lựa chọn khó khăn liên quan đến khả năng giữ thai. Sau nhiều năm mong con, điều người mẹ trẻ muốn giữ lúc ấy không chỉ là ba thai nhi, mà còn là cơ hội để biết liệu y học có còn một con đường khác hay không.

Gia đình tìm đến TS.Nguyễn Thị Sim, Giám đốc Trung tâm Y học bào thai, Phó Tổng Giám đốc Bệnh viện Đại học Phenikaa. Thay vì vội vàng đi đến một kết luận chỉ dựa trên dấu hiệu siêu âm, ê-kíp lựa chọn tiếp tục đánh giá bằng các dữ liệu chuyên sâu hơn. Ở tuần thứ 16, TS.Nguyễn Thị Sim trực tiếp thực hiện chọc ối; công thức nhiễm sắc thể, CNV và giải trình tự gen của các thai chưa phát hiện bất thường.

Một cánh cửa được mở ra, nhưng thai kỳ sau đó vẫn liên tục đặt ra những bài toán mới khi sản phụ xuất hiện tình trạng tăng đông, D-Dimer nhiều thời điểm cao gấp 10-12 lần bình thường, thuốc chống đông phải điều chỉnh liên tục theo kết quả xét nghiệm; đến tuần 23 có thêm dư ối và đái tháo đường thai kỳ, chế độ ăn được thiết kế riêng để vừa kiểm soát đường huyết, vừa đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của một thai kỳ tam thai; tới tuần 27, cổ tử cung chỉ còn 12 mm và nguy cơ sinh non buộc sản phụ phải nhập viện theo dõi.

Điều đáng chú ý ở ca bệnh này là không có một phác đồ cố định được giữ nguyên từ đầu đến cuối. Từng kết quả siêu âm, từng chỉ số đông máu, tình trạng cổ tử cung, diễn biến đường huyết, Doppler thai và monitor đều được đặt cạnh nhau để quyết định bước tiếp theo, bởi mỗi thay đổi nhỏ của người mẹ hay thai nhi đều có thể làm nguy cơ nghiêng sang một hướng khác. Đây cũng là lý do ca bệnh không thể được xử trí bởi một chuyên khoa đơn lẻ, mà cần một hệ thống liên tục trao đổi dữ liệu và cùng điều chỉnh kế hoạch.

Ngày 8/6, ở tuổi thai 27 tuần 3 ngày, sản phụ được tiêm trưởng thành phổi do nguy cơ sinh non. Chỉ ba ngày sau, thai nằm thấp nhất vỡ ối sớm, cơn co tăng dần và không còn đáp ứng với thuốc cắt cơn co. Ngay tại phòng sinh, Y học bào thai, Sản khoa, Sơ sinh và Gây mê hồi sức cùng hội chẩn, bởi bài toán lúc này không còn là có sinh hay không, mà là làm thế nào để em bé đầu tiên chào đời an toàn trong khi vẫn giữ được hai thai còn lại trong bụng mẹ thêm lâu nhất có thể.

TS.Nguyễn Thị Sim nhớ lại đây là tình huống chưa từng gặp trong thực hành của ê-kíp, không có một “công thức” sẵn để áp dụng, bởi chỉ một thao tác không phù hợp cũng có thể khiến cả ba em bé cùng chào đời. Nhờ sự phối hợp chặt chẽ giữa sản phụ và bác sỹ, 9 giờ 50 phút ngày 11/6, bé Nguyễn Minh Đức chào đời bằng đường âm đạo, nặng 900 g, APGAR 6-8 điểm, được ê-kíp Sơ sinh tiếp nhận và chuyển ngay về hồi sức.

Khi một em bé đã nằm trong lồng ấp, trong bụng mẹ vẫn còn hai nhịp tim, và đó là lúc ê-kíp quyết định thực hiện sinh trì hoãn - Delayed Interval Delivery để giữ hai thai còn lại trong tử cung lâu nhất có thể trong giới hạn an toàn. Ở trẻ sinh cực non, mỗi giờ còn được ở lại trong bụng mẹ đều có ý nghĩa đối với quá trình trưởng thành của phổi, hệ thần kinh và các cơ quan khác, nhưng cũng đồng thời làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, suy thai hoặc chuyển dạ tiến triển.

Vì vậy, 36 giờ tiếp theo là 36 giờ các ê-kíp liên tục theo dõi, bàn giao qua ngày, qua đêm và sẵn sàng kết thúc thai kỳ ngay khi cán cân an toàn thay đổi. “Mong muốn lớn nhất của chúng tôi là kéo dài thai kỳ thêm tối đa, dù chỉ một ngày hay lâu hơn, bởi mỗi khoảng thời gian còn ở trong bụng mẹ đều rất quý giá với các con”, TS.Nguyễn Thị Sim chia sẻ.

23 giờ 40 phút ngày 12/6, sản phụ xuất hiện cơn co tử cung mạnh, vỡ ối trong tình trạng ngôi thai ngang, TS.Nguyễn Thị Sim lập tức chỉ định mổ lấy thai cấp cứu.

Trong đêm, bốn ê-kíp cùng được huy động, Gây mê hồi sức bảo đảm an toàn cho người mẹ, Sản khoa thực hiện cuộc mổ, còn hai ê-kíp Sơ sinh độc lập chờ sẵn để đón hai trẻ cực non ngay sau khi chào đời. Bé Nguyễn Minh Vũ ra đời với cân nặng 950 gram, hai phút sau, bé Nguyễn Minh Khôi nặng 1.000 gram cất tiếng khóc đầu tiên. 36 giờ sinh trì hoãn khép lại, nhưng với ba em bé, một hành trình khác dài hơn và không kém phần thử thách mới thực sự bắt đầu.

Cả ba trẻ đều sinh cực non, cân nặng chỉ từ 900 gram đến 1.000 gram và đều cần chăm sóc tích cực sau sinh. Ngay từ phòng sinh và phòng mổ, các ê-kíp Sơ sinh đã tiếp nhận từng bé, hỗ trợ hô hấp và chuyển về theo dõi trong môi trường được kiểm soát chặt chẽ. Với những đứa trẻ chưa đầy 1 kg, từng bữa ăn, liều thuốc và mức hỗ trợ hô hấp đều phải được tính toán riêng; Khoa Sơ sinh phối hợp với Khoa Dược để cá thể hóa dinh dưỡng và điều trị cho từng bé.

Sau khoảng hai tháng, cả ba đã tự thở hoàn toàn, tập bú tốt và tăng cân ổn định. Đến ngày 14/9, các bé đủ điều kiện trở về nhà cùng bố mẹ. Gần ba tuần sau, khi được gia đình đưa trở lại bệnh viện, mỗi bé đạt khoảng 4,5 kg và phát triển tương đối đồng đều.

Với người mẹ trẻ, đó là kết quả khó tin sau hành trình hơn 200 ngày; còn bản thân TS.Nguyễn Thị Sim, giá trị của ca bệnh không chỉ nằm ở việc giữ được cả ba thai, mà còn ở chỗ cả ba em bé đều có thể tiếp tục phát triển tốt sau một thai kỳ nhiều biến cố. “Kết quả ngày hôm nay thực sự ngọt ngào hơn những gì tôi tưởng tượng. Cả ba em bé phát triển tương đối đồng đều, điều mà trong một ca tam thai cực non không phải lúc nào cũng dễ dàng đạt được”, TS.Nguyễn Thị Sim chia sẻ.

Nếu y học bào thai và Sản khoa đã cố gắng giữ thêm từng giờ quý giá cho các con trong bụng mẹ, thì ở phía bên kia cuộc sinh, ê-kíp Sơ sinh đã được chuẩn bị từ trước để tiếp nhận và nối tiếp hành trình ấy.

Ths.BSNT Trần Diệu Linh, Trưởng Khoa Sơ sinh cho biết, với ba trẻ sinh cực non, kết quả không chỉ được quyết định trong phòng sinh hay phòng mổ, mà còn phụ thuộc vào việc Sơ sinh tham gia từ sớm, cùng các chuyên khoa xây dựng phương án hồi sức, chuẩn bị nhân lực và thiết bị cho từng tình huống. Sau sinh, mỗi bé tiếp tục được theo dõi và điều chỉnh hỗ trợ hô hấp, dinh dưỡng, thuốc theo diễn biến từng ngày.

Nhìn lại toàn bộ hành trình, theo PGS-TS.Nguyễn Thanh Hồi, Tổng Giám đốc PhenikaaMec, giá trị của ca bệnh nằm ở khả năng kết nối nhiều chuyên khoa trong một chuỗi chăm sóc liên tục. PhenikaaMec xác định chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em là một trong những lĩnh vực trọng tâm, với mô hình gắn kết Y học bào thai, Di truyền, Sản khoa, Sơ sinh, Gây mê hồi sức cùng các chuyên khoa hỗ trợ. “Mục tiêu của chúng tôi là hành trình chăm sóc sức khỏe được bắt đầu từ khi trẻ còn trong bụng mẹ và tiếp tục xuyên suốt sau khi trẻ chào đời”, PGS.TS Nguyễn Thanh Hồi chia sẻ.