Ở tuổi 53, người đàn ông mới thực sự hiểu thế nào là cái giá của sự chủ quan với một căn bệnh có thể tồn tại suốt hàng chục năm mà gần như không để lại dấu hiệu đủ rõ ràng để người mắc nhận ra mức độ nguy hiểm.

Khoảng 20 năm trước, trong một lần đi khám vì bị ốm, ông được phát hiện mắc viêm gan B và đã có một thời gian ngắn điều trị bằng thuốc kháng virus, nhưng khi sức khỏe dần ổn định, cảm giác mệt mỏi không còn, ăn uống và sinh hoạt trở lại bình thường, ông tự cho rằng bệnh đã khỏi nên không tái khám, không xét nghiệm định kỳ và cũng không tiếp tục điều trị.

Suốt hai thập kỷ sau đó, cảm giác cơ thể vẫn khỏe mạnh khiến ông càng tin rằng căn bệnh năm nào đã không còn đáng lo ngại, trong khi trên thực tế, virus viêm gan B vẫn có thể tồn tại, âm thầm gây tổn thương gan dù người mang virus không cảm thấy đau đớn hay xuất hiện biểu hiện bất thường rõ rệt.

Chỉ đến khi những dấu hiệu mệt mỏi kéo dài, ăn uống kém, sức khỏe suy giảm và bụng ngày càng to do tích tụ dịch xuất hiện, người đàn ông mới buộc phải trở lại bệnh viện, nhưng lúc này kết quả kiểm tra đã khiến cả gia đình bàng hoàng: ông bị xơ gan giai đoạn nặng, cổ trướng, giãn tĩnh mạch thực quản, nhiễm trùng dịch ổ bụng, cơ thể suy kiệt và phải lọc máu.

“Trước đây tôi cứ nghĩ hết mệt, ăn uống bình thường là bệnh đã khỏi. Không ngờ virus vẫn âm thầm phá hủy lá gan suốt ngần ấy năm”, người đàn ông nghẹn ngào chia sẻ khi nhìn lại quãng thời gian dài đã bỏ qua cơ hội theo dõi và kiểm soát bệnh.

Điều đau xót là hậu quả của sự chủ quan ấy không chỉ dừng lại ở tình trạng sức khỏe nghiêm trọng của ông, bởi suốt nhiều năm, vợ và các con chưa từng được xét nghiệm, đánh giá miễn dịch hay tiêm phòng đầy đủ, chỉ đến khi ông nhập viện và những người thân được đưa đi tầm soát, gia đình mới phát hiện nhiều thành viên cũng đã nhiễm virus viêm gan B.

Theo lời người vợ, bà chỉ nghĩ ai bệnh thì người đó chữa. Không biết cả gia đình đều cần được kiểm tra và bảo vệ. Bây giờ tôi không chỉ lo cho chồng mà còn lo cho các con, các cháu sau này.

Từ một căn bệnh từng có cơ hội được kiểm soát, hai mươi năm chủ quan đã khiến một người đàn ông bước vào giai đoạn biến chứng nặng nề, đồng thời đẩy cả gia đình vào nỗi lo kéo dài về sức khỏe, điều trị và nguy cơ lây truyền cho những thế hệ sau.

Một câu chuyện khác tại Nam Định lại cho thấy rõ hơn sự khác biệt mà phát hiện sớm và điều trị đúng có thể tạo ra, khi hai anh em trai cùng nhiễm virus viêm gan B từ mẹ nhưng lựa chọn khác nhau trong quá trình sống với bệnh đã dẫn họ đến hai kết cục hoàn toàn trái ngược.

Người anh phát hiện bệnh từ rất sớm trong một lần khám sức khỏe định kỳ, sau đó tuân thủ điều trị, tái khám đều đặn và chủ động đưa vợ đi xét nghiệm; khi xác định vợ chưa có miễn dịch, anh đưa vợ đi tiêm vắc-xin, đồng thời các con cũng được theo dõi và bảo vệ ngay từ đầu, nhờ vậy sức khỏe của anh vẫn ổn định và vợ con không bị lây nhiễm.

Trong khi đó, người em không hề biết mình mang virus viêm gan B cho đến năm 45 tuổi, khi xuất hiện mệt mỏi, chán ăn và vàng da mới đi khám và được chẩn đoán mắc bệnh, nhưng điều khiến anh đau xót hơn cả là sau khi tầm soát, cả vợ và con trai cũng được xác định đã nhiễm virus.

“Điều khiến tôi ân hận nhất là không biết mình mắc bệnh để phòng cho vợ con. Chỉ cần một người chủ quan, cả gia đình đều có thể phải gánh hậu quả”, người đàn ông chia sẻ.

Sau thời gian điều trị tại Viện Y học nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai, sức khỏe của anh dần cải thiện, trong khi vợ và con trai cũng được đưa vào chương trình quản lý và điều trị kịp thời, qua đó phần nào giảm bớt nguy cơ bệnh tiếp tục tiến triển mà không được kiểm soát.

Hai anh em cùng nhiễm virus từ mẹ, cùng đứng trước nguy cơ của một bệnh lý mạn tính, nhưng kết cục lại khác nhau rõ rệt, và ranh giới giữa hai “bản án” ấy không nằm ở may rủi mà ở việc ai được phát hiện sớm, ai chủ động theo dõi và ai tuân thủ điều trị đúng từ đầu.

Một lãnh đạo Viện Y học nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, viêm gan B đặc biệt nguy hiểm bởi bệnh có thể diễn tiến rất âm thầm, khiến nhiều người vẫn ăn uống, làm việc và sinh hoạt gần như bình thường trong thời gian dài dù tổn thương gan đã bắt đầu hình thành và tiến triển.

Nhiều người vẫn nghĩ chỉ khi vàng da, vàng mắt mới là biểu hiện của bệnh gan, nhưng trên thực tế, không ít trường hợp chỉ có những dấu hiệu rất mơ hồ như mệt mỏi nhẹ, ăn kém, ngủ không ngon, thậm chí hoàn toàn không có triệu chứng cho đến khi gan đã bị tổn thương nghiêm trọng.

“Người bệnh không thể dựa vào cảm giác khỏe mạnh để kết luận virus đã hết hoặc gan không còn bị tổn thương. Khi xuất hiện cổ trướng, xuất huyết tiêu hóa, vàng da hay suy kiệt thì bệnh có thể đã ở giai đoạn rất muộn”, vị này cảnh báo.

Chính đặc điểm tiến triển âm thầm ấy khiến cảm giác “không có triệu chứng” trở thành một trong những nguyên nhân khiến nhiều người bỏ qua việc theo dõi bệnh, trong khi để xác định viêm gan B đang ở giai đoạn nào, có cần điều trị hay không và nguy cơ tiến triển ra sao, người mắc cần được đánh giá đầy đủ chức năng gan, tải lượng HBV DNA, mức độ xơ hóa gan và nguy cơ ung thư gan.

Một sai lầm khá phổ biến hiện nay là nhiều bệnh nhân tự ý ngừng thuốc khi cảm thấy sức khỏe đã ổn định, nhưng các bác sĩ cảnh báo rằng bỏ điều trị giữa chừng có thể khiến virus hoạt động trở lại, tổn thương gan tiếp tục tiến triển, làm gia tăng nguy cơ xơ gan, ung thư gan, thậm chí xuất hiện các chủng virus kháng thuốc khiến quá trình điều trị sau này trở nên khó khăn hơn rất nhiều.

Thực tế tại Viện Y học nhiệt đới cũng cho thấy vẫn còn không ít người sau khi phát hiện mắc viêm gan B nhưng không tiếp tục kiểm tra tải lượng virus, không đánh giá mức độ xơ hóa gan hoặc bỏ hẳn tái khám, trong khi bệnh vẫn có thể âm thầm tiến triển ngay cả khi men gan chưa tăng và cơ thể vẫn chưa xuất hiện những dấu hiệu rõ ràng.

Không chỉ gây tổn thương gan ở từng cá nhân, viêm gan B còn có thể tiếp tục lan truyền trong gia đình nếu những người có nguy cơ không được phát hiện và bảo vệ kịp thời, bởi virus lây truyền chủ yếu qua đường máu, quan hệ tình dục và từ mẹ sang con, trong đó lây truyền từ mẹ sang con đặc biệt đáng lo ngại vì trẻ nhiễm virus ngay từ khi mới sinh có nguy cơ rất cao trở thành người mang virus mạn tính.

Điều đó đồng nghĩa virus có thể tồn tại trong cơ thể trẻ suốt nhiều chục năm, âm thầm gây xơ gan, ung thư gan và tiếp tục trở thành nguồn lây cho thế hệ sau nếu không có biện pháp dự phòng phù hợp, khiến một ca bệnh không được phát hiện có thể kéo dài thành một chuỗi lây truyền qua nhiều thế hệ trong cùng một gia đình.

Tuy nhiên, các chuyên gia khẳng định chuỗi lây nhiễm này hoàn toàn có thể ngăn chặn nếu công tác phát hiện, dự phòng và điều trị được thực hiện đúng ngay từ đầu, trong đó phụ nữ mang thai cần được xét nghiệm viêm gan B, đánh giá tải lượng virus và điều trị dự phòng nếu có chỉ định.

Trẻ sinh từ mẹ nhiễm viêm gan B cần được tiêm vắc xin viêm gan B và huyết thanh kháng viêm gan B càng sớm càng tốt sau sinh để giảm tối đa nguy cơ lây truyền, còn với những gia đình đã có người mắc bệnh, vợ, chồng, con cái và những người sống cùng cần được xét nghiệm sàng lọc thay vì chỉ tập trung điều trị cho riêng người đã được chẩn đoán.

Người chưa nhiễm virus và chưa có miễn dịch cần được tiêm vắc-xin đầy đủ, còn những trường hợp đã nhiễm cần được quản lý, theo dõi và điều trị đúng hướng dẫn để hạn chế nguy cơ bệnh tiến triển và giảm khả năng lây truyền trong cộng đồng.

Được biết, vắc-xin viêm gan B là vắc-xin tái tổ hợp, được sản xuất bằng công nghệ di truyền nhằm tổng hợp kháng nguyên bề mặt HBsAg của virus viêm gan B.

Khi được đưa vào cơ thể, hệ miễn dịch sẽ nhận diện kháng nguyên này và tạo ra kháng thể đặc hiệu, giúp ngăn ngừa nguy cơ nhiễm virus nếu tiếp xúc trong tương lai. Đây là biện pháp tạo miễn dịch chủ động có hiệu quả lâu dài, đặc biệt quan trọng đối với trẻ sơ sinh và những người có nguy cơ phơi nhiễm cao.

Không chỉ bảo vệ từng cá nhân, tiêm chủng còn góp phần hạn chế sự lưu hành của virus trong cộng đồng. Việc bao phủ vắc-xin rộng rãi giúp giảm nguy cơ lây truyền từ mẹ sang con, từ người bệnh sang người lành qua máu, dịch cơ thể hoặc quan hệ tình dục, đồng thời góp phần giảm tỷ lệ mắc viêm gan D do loại virus này chỉ có thể phát triển trên nền nhiễm viêm gan B. Tuy nhiên, vắc-xin viêm gan B không có tác dụng phòng ngừa viêm gan A hay viêm gan C.

Hiện nay, Việt Nam đang lưu hành nhiều loại vắc-xin phòng viêm gan B với công nghệ sản xuất hiện đại, đáp ứng nhu cầu tiêm chủng cho cả trẻ em và người lớn.

Đối với trẻ nhỏ, hai loại vắc-xin phối hợp 6 trong 1 là Infanrix Hexa của Bỉ và Hexaxim của Pháp được sử dụng phổ biến để phòng đồng thời sáu bệnh nguy hiểm gồm bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, viêm gan B và các bệnh do vi khuẩn Hib gây ra. Các loại vắc-xin này được chỉ định theo lịch tiêm từ 2 tháng tuổi, giúp trẻ giảm số lần tiêm nhưng vẫn bảo đảm tạo miễn dịch đầy đủ.

Đối với trẻ lớn và người trưởng thành, hiện có nhiều lựa chọn như Twinrix, vắc-xin kết hợp phòng viêm gan A và B; Engerix B; Heberbiovac HB; Gen-HBVax và Euvax B. Mỗi loại có chỉ định, phác đồ tiêm và lịch nhắc lại khác nhau, song đều hướng tới mục tiêu tạo miễn dịch chủ động, giúp cơ thể phòng ngừa hiệu quả virus viêm gan B trong thời gian dài.

Theo khuyến cáo, việc tuân thủ đúng lịch tiêm có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả bảo vệ. Bỏ lỡ hoặc trì hoãn các mũi tiêm có thể làm giảm khả năng tạo miễn dịch hoặc kéo dài thời gian cơ thể chưa được bảo vệ đầy đủ trước virus.

Ngoài nhóm người khỏe mạnh có nguy cơ cao, nhiều nhóm bệnh nhân cũng được khuyến cáo tiêm phòng như người phải truyền máu thường xuyên, bệnh nhân suy giảm miễn dịch, người chạy thận nhân tạo hoặc ghép tạng. Đây đều là những đối tượng có nguy cơ phơi nhiễm virus cao và dễ gặp biến chứng nặng nếu mắc bệnh.

Vắc-xin viêm gan B đang có tại nhiều hệ thống tiêm chủng lớn trong đó có Trung tâm Tiêm chủng Long Châu. Đại diện Hệ thống này cho hay, Long Châu hiện cung cấp nhiều loại vắc-xin chính hãng, được bảo quản theo tiêu chuẩn GSP, đồng thời triển khai quy trình tiêm chủng khép kín từ khám sàng lọc trước tiêm, tư vấn lịch tiêm phù hợp theo từng độ tuổi đến theo dõi sau tiêm và hướng dẫn chăm sóc sức khỏe. Hệ thống còn hỗ trợ đặt lịch trước và nhắc lịch tiêm nhằm giúp người dân không bỏ sót các mũi tiêm quan trọng.

Trong bối cảnh viêm gan B vẫn là gánh nặng lớn đối với sức khỏe cộng đồng và là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến ung thư gan tại Việt Nam, chủ động tiêm vắc-xin từ sớm vẫn là giải pháp hiệu quả nhất để bảo vệ bản thân, gia đình và cộng đồng.

Đặc biệt đối với trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ và các nhóm có nguy cơ cao, việc tiêm đúng lịch không chỉ giúp phòng ngừa nhiễm virus HBV mà còn góp phần giảm nguy cơ xơ gan, ung thư gan và những biến chứng nặng nề có thể xảy ra trong tương lai.