Thực tế cho thấy, các vụ việc nghi ngộ độc thực phẩm liên tiếp xảy ra thời gian qua đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về an toàn thực phẩm trong giai đoạn cao điểm lễ, Tết.

Gần đây nhất, tại Sơn La đã ghi nhận một vụ việc nghi ngộ độc thực phẩm khiến nhiều người phải nhập viện, trong đó có một trường hợp tử vong ngoại viện.

Các bệnh nhân xuất hiện triệu chứng đau bụng, buồn nôn, đau đầu, đi ngoài phân lỏng nhiều lần sau khi ăn các món như dưa hấu và một số sản phẩm sữa chua, sữa tươi thanh trùng.

Trước đó không lâu, tại Hải Phòng, sau một bữa rượu tại gia đình ở phường Tứ Minh, nhiều người lần lượt xuất hiện các triệu chứng bất thường như hoa mắt, chóng mặt, khó thở và phải nhập viện cấp cứu; trong đó có một trường hợp không qua khỏi.

Những vụ việc xảy ra liên tiếp trong thời điểm cận Tết khiến không ít người dân lo ngại về mức độ an toàn của thực phẩm, nhất là các sản phẩm tự chế biến, rượu thủ công và thực phẩm không rõ nguồn gốc.

Theo người tiêu dùng, đây là hồi chuông cảnh báo mạnh mẽ, buộc mỗi cá nhân phải thận trọng hơn trong lựa chọn thực phẩm, đồng thời đặt ra yêu cầu siết chặt công tác kiểm soát an toàn thực phẩm trong dịp lễ, Tết nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Theo TS.Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, vào các dịp lễ, Tết, cận Tết hay sau Tết khi mùa lễ hội kéo dài, vấn đề an toàn thực phẩm luôn là mối quan tâm hàng đầu và nguy cơ ngộ độc thực phẩm cần được cảnh giác ở mức cao nhất. Theo ông, trong những thời điểm nhạy cảm này, có hai nhóm nguyên nhân chính gây ngộ độc thực phẩm.

Nhóm nguyên nhân thứ nhất xuất phát từ thực phẩm, bao gồm các loại thực phẩm không rõ nguồn gốc xuất xứ; thực phẩm giá rẻ, không nhãn mác, quy trình sản xuất không đảm bảo, không có chứng nhận vệ sinh an toàn thực phẩm; thực phẩm chứa phụ gia độc hại do một số cơ sở lạm dụng hoặc sử dụng các hóa chất, phẩm màu độc hại để bảo quản và tạo màu sắc hấp dẫn.

Ngoài ra, các loại thực phẩm chế biến sẵn không đảm bảo vệ sinh như thực phẩm handmade, đồ ăn đường phố, thực phẩm được chế biến tại các cơ sở không đủ điều kiện vệ sinh cũng tiềm ẩn nguy cơ nhiễm vi khuẩn như Salmonella, E.coli…

Nhóm nguyên nhân thứ hai đến từ chính thói quen của người tiêu dùng, bao gồm việc bảo quản thực phẩm không đúng cách dẫn đến ôi thiu, nhiễm khuẩn; tích trữ quá nhiều thực phẩm khiến đồ ăn hư hỏng; tham gia nhiều bữa tiệc liên tiếp, ăn uống không kiểm soát hoặc kết hợp nhiều loại thực phẩm cũng có thể làm tăng nguy cơ ngộ độc.

Cùng quan điểm, TS.Nguyễn Lương Kỷ cho rằng, vào mỗi dịp lễ, Tết, nhu cầu ăn uống của người dân tăng cao trong khi nguồn cung thực phẩm cũng rất dồi dào, khiến công tác kiểm duyệt và quản lý gặp nhiều khó khăn.

Bên cạnh đó, do lượng tiêu thụ lớn, một số cơ sở kinh doanh thực phẩm khó tuân thủ đầy đủ các quy trình an toàn đã đặt ra, làm gia tăng nguy cơ nhiễm khuẩn thực phẩm.

Để phòng tránh nguy cơ ngộ độc thực phẩm trong dịp cuối năm, Tết và mùa lễ hội, các chuyên gia khuyến cáo người dân cần lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, ưu tiên mua hàng tại các cơ sở uy tín, có chứng nhận an toàn thực phẩm.

Trước khi mua, cần kiểm tra kỹ thực phẩm, đảm bảo thực phẩm còn tươi, không có mùi lạ, không bị biến màu. Hạn chế sử dụng các loại thực phẩm đường phố không đảm bảo vệ sinh, đặc biệt là các món ăn nhanh, chế biến tại chỗ, kinh doanh theo kiểu thời vụ, “chớp nhoáng”. Không sử dụng rượu, bia không rõ nguồn gốc, tránh mua các loại rượu tự nấu hoặc không có nhãn mác rõ ràng.

Bên cạnh đó, người dân cần chú trọng bảo quản thực phẩm đúng cách, đảm bảo ăn chín, uống sôi. Các món ăn thừa cần được đun lại, để nguội rồi cho vào hộp kín và bảo quản trong tủ lạnh nhằm hạn chế vi khuẩn xâm nhập; trước khi ăn cần đun nóng lại một lần nữa.

Đặc biệt, không nên tích trữ quá nhiều đồ ăn trong tủ lạnh bởi nguy cơ thực phẩm ôi thiu sẽ cao hơn so với việc nấu ăn từng bữa. Việc ăn uống cũng cần được kiểm soát, tránh ăn cùng lúc các loại thực phẩm kỵ nhau để hạn chế nguy cơ gây ngộ độc.

Theo TS.Nguyễn Trung Nguyên, ngoài ý thức của người tiêu dùng, để chặn đứng nguy cơ ngộ độc thực phẩm trong dịp lễ, Tết, các cơ quan chức năng cần tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm.

Các doanh nghiệp cần tuân thủ nghiêm các quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm, đồng thời nâng cao trách nhiệm xã hội trong việc cung cấp thực phẩm sạch, an toàn, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Theo báo cáo của Bộ Y tế, trong 11 tháng năm 2025 (từ ngày 1/1/2025 đến 20/11/2025), toàn quốc ghi nhận 74 vụ ngộ độc thực phẩm, khiến 1.588 người mắc và 19 trường hợp tử vong. So với cùng kỳ năm 2024, số vụ ngộ độc giảm 54 vụ, số người mắc giảm 2.744 người và số tử vong giảm 1 người.

Còn trong năm 2024, cả nước đã ghi nhận hơn 130 vụ ngộ độc thực phẩm, khiến hơn 4.700 người mắc và 23 người tử vong. So với cùng kỳ năm ngoái, số vụ ngộ độc tăng khoảng gần 10 vụ, số người mắc tăng hơn 2.600 người.

Các vụ ngộ độc thực phẩm chủ yếu xảy ra tại các bếp ăn tập thể, căng tin trường học, quán ăn gần trường, và thực phẩm đường phố tại các tỉnh như Khánh Hòa, Đồng Nai, Sóc Trăng, TP.HCM và Vĩnh Phúc.

Các nguyên nhân chính gây ngộ độc thực phẩm tập thể bao gồm do độc tố tự nhiên: Các vụ ngộ độc chủ yếu liên quan đến độc tố từ các loài động vật lạ như cá nóc, nấm rừng, và cóc. Những thực phẩm này khi chế biến không đúng cách có thể gây ngộ độc nghiêm trọng.

Các vi khuẩn như Salmonella, E. coli, Bacillus cereus, và chất Histamin là những tác nhân gây ngộ độc phổ biến. Việc chế biến và bảo quản thực phẩm không đảm bảo vệ sinh là điều kiện lý tưởng cho vi sinh vật phát triển.

Một số vụ ngộ độc liên quan đến việc sử dụng hóa chất không đảm bảo an toàn trong sản xuất và chế biến thực phẩm. Việc bảo quản thực phẩm không đúng cách tại các bếp ăn tập thể, quán ăn hay cơ sở chế biến có thể dẫn đến sự phát triển của vi khuẩn và gây ngộ độc.