Các bệnh truyền nhiễm như cúm mùa, zona thần kinh thường được quan tâm bởi những triệu chứng hô hấp hoặc tổn thương ngoài da. Tuy nhiên, ngày càng có nhiều bằng chứng khoa học cho thấy những bệnh lý này còn liên quan đến nguy cơ xuất hiện các biến cố tim mạch nghiêm trọng, nhất là ở người cao tuổi, người mắc tăng huyết áp, bệnh mạch vành, suy tim hoặc có nhiều bệnh nền.
Trong bối cảnh bệnh tim mạch tiếp tục là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu, việc chủ động phòng ngừa các tác nhân nhiễm trùng đang được chú trọng như một phần của chiến lược bảo vệ sức khỏe tim mạch toàn diện.
Cúm mùa là bệnh truyền nhiễm đường hô hấp phổ biến, có thể gây sốt, ho, đau họng, đau nhức cơ thể và mệt mỏi. Với người khỏe mạnh, bệnh thường diễn biến nhẹ và có thể hồi phục sau một thời gian ngắn. Tuy nhiên, ở người mắc bệnh tim mạch, nhiễm cúm có thể tạo thêm áp lực lên hệ tuần hoàn, làm gia tăng nguy cơ xảy ra biến cố cấp tính.
| Chủ động phòng ngừa các tác nhân nhiễm trùng đang được chú trọng như một phần của chiến lược bảo vệ sức khỏe tim mạch toàn diện. |
Thông tin chuyên môn được công bố tại Bệnh viện Tim Hà Nội cho thấy, một số nghiên cứu ghi nhận nguy cơ nhồi máu cơ tim có thể tăng 6-10 lần và nguy cơ đột quỵ tăng 3-10 lần trong giai đoạn đầu sau nhiễm cúm, đặc biệt ở tuần đầu tiên.
Những con số này phản ánh mức gia tăng nguy cơ được ghi nhận trong các nghiên cứu cụ thể, không có nghĩa mọi người mắc cúm đều có nguy cơ tương đương hoặc chắc chắn xảy ra biến cố tim mạch.
Về cơ chế, nhiễm virus cúm kích hoạt phản ứng viêm trong cơ thể, có thể làm thay đổi hoạt động đông máu và ảnh hưởng đến tính ổn định của các mảng xơ vữa động mạch. Những biến đổi này làm tăng khả năng hình thành cục máu đông, gây tắc nghẽn mạch máu nuôi tim hoặc não.
Ngoài ra, tình trạng sốt cao, tăng nhịp tim, mất nước hoặc thiếu oxy trong những trường hợp cúm nặng có thể khiến tim phải hoạt động nhiều hơn. Đối với người đã mắc bệnh mạch vành, suy tim hoặc tăng huyết áp, nhiễm trùng có thể trở thành yếu tố thúc đẩy tình trạng bệnh diễn biến xấu.
Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) cũng xác định người mắc bệnh tim mạch hoặc có tiền sử đột quỵ thuộc nhóm nguy cơ cao gặp biến chứng nghiêm trọng do cúm, cần chủ động tiêm phòng hằng năm.
Bên cạnh cúm mùa, zona thần kinh cũng được ghi nhận có mối liên quan với nguy cơ biến cố tim mạch. Zona là bệnh do virus Varicella Zoster tái hoạt động sau thời gian tồn tại tiềm ẩn trong cơ thể. Bệnh thường gây phát ban, mụn nước và đau rát dọc vùng da bị ảnh hưởng, có thể để lại tình trạng đau thần kinh kéo dài sau khi tổn thương da đã lành.
Một nghiên cứu quy mô lớn tại Hàn Quốc, phân tích dữ liệu của hơn 500.000 người, ghi nhận người từng mắc zona có nguy cơ xuất hiện biến cố tim mạch gồm nhồi máu cơ tim và đột quỵ cao hơn khoảng 41% so với nhóm không mắc bệnh. Trong đó, nguy cơ đột quỵ tăng khoảng 35%, còn nguy cơ nhồi máu cơ tim tăng khoảng 59%.
Các nhà nghiên cứu nhận thấy mối liên quan rõ hơn trong thời gian đầu sau mắc zona. Phản ứng viêm và những tác động của virus lên hệ mạch máu được xem là các cơ chế có thể góp phần làm gia tăng nguy cơ.
Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu quan sát cho thấy mối liên quan về mặt thống kê, chưa đủ để khẳng định zona trực tiếp gây ra mọi biến cố tim mạch được ghi nhận.
Đối với người đã có bệnh tim mạch, những nguy cơ này càng đặt ra yêu cầu chú trọng phòng ngừa nhiễm trùng, hạn chế tình trạng bệnh nền mất ổn định và giảm khả năng xuất hiện biến chứng.
Kiểm soát huyết áp, đường huyết, mỡ máu, duy trì chế độ ăn uống hợp lý, tăng cường vận động và tuân thủ điều trị vẫn là những biện pháp nền tảng trong phòng ngừa biến cố tim mạch. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng chiến lược dự phòng cần được mở rộng, bao gồm cả việc hạn chế nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm có thể ảnh hưởng đến hệ tuần hoàn.
Tuyên bố đồng thuận lâm sàng năm 2025 của Hiệp hội Tim mạch châu Âu (ESC) nhấn mạnh vai trò của tiêm chủng trong dự phòng biến cố tim mạch, đặc biệt ở những người đã mắc bệnh hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao.
ESC cho rằng phòng ngừa các bệnh nhiễm trùng như cúm, viêm phổi và một số bệnh do virus khác có thể góp phần hạn chế tình trạng bệnh tim mạch diễn biến nặng, giảm nguy cơ biến chứng liên quan đến nhiễm trùng.
Đáng chú ý, tổ chức này đề xuất xem xét tiêm chủng như một trong những thành phần nền tảng của chiến lược dự phòng tim mạch, song hành với kiểm soát các yếu tố nguy cơ truyền thống.
Điều này phản ánh sự thay đổi trong cách tiếp cận chăm sóc người bệnh tim mạch, chuyển từ tập trung điều trị bệnh và kiểm soát các chỉ số sinh học sang quản lý tổng thể những yếu tố có thể ảnh hưởng đến tình trạng sức khỏe lâu dài.
Đối với người mắc tăng huyết áp, bệnh mạch vành, suy tim hoặc có nhiều bệnh lý đồng mắc, việc đánh giá tình trạng tiêm chủng cần được thực hiện định kỳ, căn cứ vào độ tuổi, tiền sử tiêm chủng, nguy cơ nhiễm trùng và tình trạng sức khỏe cụ thể.
Trong đó, tiêm vắc-xin cúm hằng năm là biện pháp được các cơ quan y tế khuyến cáo đối với người mắc bệnh tim mạch, nhằm giảm nguy cơ mắc cúm và những biến chứng nghiêm trọng liên quan.
Đối với zona thần kinh, CDC Hoa Kỳ khuyến cáo tiêm hai liều vắc-xin tái tổ hợp cho người từ 50 tuổi trở lên, cũng như người từ 19 tuổi có tình trạng suy giảm miễn dịch hoặc ức chế miễn dịch do bệnh lý hay quá trình điều trị.
Theo các bác sỹ của Hệ thống Tiêm chủng Long Châu, việc tiêm chủng cần tuân thủ chỉ định, hướng dẫn chuyên môn và quy định áp dụng đối với từng loại vắc-xin tại Việt Nam. Người bệnh tim mạch nên trao đổi trực tiếp với bác sỹ để được đánh giá lợi ích, nguy cơ và lựa chọn thời điểm tiêm phù hợp.
Bên cạnh tư vấn từ bác sỹ điều trị, các cơ sở tiêm chủng cũng đóng vai trò hỗ trợ người dân tiếp cận thông tin, rà soát lịch sử tiêm và xây dựng kế hoạch phòng bệnh phù hợp.
Tuy nhiên, tiêm chủng không thay thế việc điều trị bệnh nền. Người mắc bệnh tim mạch vẫn cần sử dụng thuốc đúng chỉ định, theo dõi huyết áp, đường huyết và mỡ máu, duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý, vận động phù hợp với thể trạng, hạn chế rượu bia và tránh hút thuốc lá.
Đặc biệt, người bệnh cần cảnh giác với những dấu hiệu cấp cứu tim mạch như đau ngực, khó thở đột ngột, yếu liệt một bên cơ thể, méo miệng hoặc nói khó để được đưa đến cơ sở y tế kịp thời.
Các chuyên gia nhấn mạnh, đánh giá tình trạng tiêm chủng định kỳ cần trở thành một phần trong quản lý sức khỏe lâu dài của người mắc bệnh tim mạch, tăng huyết áp và các bệnh mạn tính. Phòng ngừa nhiễm trùng phù hợp, kết hợp kiểm soát tốt bệnh nền, có thể góp phần giảm nguy cơ biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.