Theo BS.CKI Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC, chỉ trong một tuần gần đây, số lượt người đến tiêm vắc-xin não mô cầu tại gần 260 trung tâm trên toàn quốc đã tăng gần 100% so với trước đó.

Đáng chú ý, đối tượng tiêm rất đa dạng, từ trẻ nhỏ, thanh thiếu niên đến người cao tuổi và phụ nữ chuẩn bị mang thai. Không chỉ những người tiêm lần đầu, nhiều người dân còn chủ động tiêm bổ sung các loại vắc-xin thế hệ mới nhằm phòng các nhóm huyết thanh nguy hiểm như B và ACYW để tăng cường khả năng bảo vệ toàn diện.

Thực tế ghi nhận cho thấy, nhiều gia đình sẵn sàng di chuyển xa để được tiêm chủng. Như trường hợp chị Thanh Ngân (An Giang) đã mất 3 tiếng đi tàu từ Phú Quốc để đưa con gái 11 tháng tuổi đi tiêm. Chị cho biết sau khi nghe thông tin có trẻ tử vong do não mô cầu, gia đình rất lo lắng vì bệnh diễn tiến quá nhanh, khó lường.

Không chỉ trẻ nhỏ, người cao tuổi cũng chủ động tiêm phòng. Ông Trần Thạnh (70 tuổi, Đà Nẵng) chia sẻ việc tiêm vắc-xin giúp ông giảm nguy cơ mắc bệnh, đặc biệt khi có bệnh nền và thường xuyên tiếp xúc với trẻ nhỏ.

Theo các chuyên gia, bệnh do não mô cầu được mệnh danh là “bệnh tử trong 24 giờ” bởi có thể tiến triển cực nhanh, gây tử vong chỉ sau một ngày kể từ khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên.

Điều đáng lo ngại là các dấu hiệu khởi phát thường không điển hình như sốt, đau đầu, mệt mỏi hay đau họng, dễ bị nhầm lẫn với bệnh hô hấp thông thường, khiến nhiều trường hợp bỏ lỡ “thời gian vàng” điều trị. Bất kỳ ai chưa có miễn dịch đều có thể mắc bệnh, đặc biệt là trẻ nhỏ, học sinh, sinh viên, thanh thiếu niên, người cao tuổi và người có hệ miễn dịch suy giảm.

Một thách thức lớn trong phòng bệnh là vi khuẩn não mô cầu có nhiều nhóm huyết thanh khác nhau. Trên thế giới, 6 nhóm chính gồm A, B, C, W, Y, X chiếm phần lớn ca mắc, trong khi tại Việt Nam đã ghi nhận các nhóm A, B, C, W. Điều này đồng nghĩa một người dù đã có miễn dịch với một nhóm vẫn có thể mắc bệnh nếu chưa được bảo vệ đầy đủ trước các nhóm còn lại.

Để chủ động phòng ngừa căn bệnh nguy hiểm này, các chuyên gia khuyến cáo cần kết hợp nhiều biện pháp. Trước hết là hạn chế tiếp xúc gần với nguồn lây, bởi vi khuẩn có thể lan truyền qua đường hô hấp khi ho, hắt hơi hoặc nói chuyện ở khoảng cách gần, đặc biệt trong môi trường đông người như trường học, ký túc xá hay nơi vui chơi công cộng.

Việc đeo khẩu trang, giữ khoảng cách và rửa tay thường xuyên giúp giảm nguy cơ lây nhiễm, tuy nhiên đây chỉ là biện pháp hỗ trợ do trong cộng đồng vẫn tồn tại nhiều người lành mang vi khuẩn.

Bên cạnh đó, nâng cao sức đề kháng đóng vai trò quan trọng trong việc hạn chế nguy cơ bệnh tiến triển nặng. Các chuyên gia cho biết có từ 10-20% người lành mang vi khuẩn, thậm chí con số này có thể tăng tới 50% trong vùng dịch.

Vi khuẩn có thể tồn tại trong cơ thể mà không gây bệnh, nhưng sẽ bùng phát mạnh khi hệ miễn dịch suy giảm. Vì vậy, mỗi người cần duy trì lối sống lành mạnh, ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, bổ sung vitamin, khoáng chất, tập thể dục thường xuyên và hạn chế rượu bia, thuốc lá.

Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời cũng mang ý nghĩa sống còn. Khi xuất hiện các dấu hiệu như sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, buồn nôn, nôn, co giật hoặc cứng cổ, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế.

Ở trẻ nhỏ, các biểu hiện như thóp phồng, li bì, bỏ bú là dấu hiệu nguy hiểm. Ban xuất huyết trên da thường xuất hiện muộn khi bệnh đã nặng, do đó không nên chờ đến khi có dấu hiệu này mới đi khám. Đặc biệt, người dân không nên tự ý sử dụng kháng sinh vì có thể làm che lấp triệu chứng và gây khó khăn cho việc chẩn đoán.

Trong các biện pháp phòng bệnh, tiêm vắc-xin được xem là giải pháp hiệu quả nhất. WHO và Bộ Y tế đều khuyến cáo cần tiêm chủng đầy đủ để kiểm soát và ngăn ngừa nguy cơ bùng phát dịch. Hiện nay, Việt Nam đã có đầy đủ vắc-xin phòng 5 nhóm huyết thanh quan trọng A, B, C, Y, W với nhiều lựa chọn phù hợp cho từng độ tuổi.

Do mỗi nhóm huyết thanh có thể gây bệnh độc lập, việc tiêm phối hợp để bao phủ nhiều nhóm là cần thiết nhằm đạt hiệu quả bảo vệ tối ưu. Các chuyên gia cũng nhấn mạnh người dân nên tiêm sớm, không chờ đến khi có dịch, đồng thời tuân thủ đầy đủ phác đồ để đảm bảo khả năng miễn dịch.

Song song với tiêm chủng, việc giữ vệ sinh cá nhân và môi trường sống cũng không thể bỏ qua. Súc họng bằng nước muối sinh lý, rửa tay bằng xà phòng, đeo khẩu trang khi đến nơi đông người và vệ sinh nhà cửa thường xuyên là những biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả. Đối với trẻ nhỏ, cần hạn chế tiếp xúc với khói thuốc lá và đảm bảo môi trường sống sạch sẽ để giảm nguy cơ mắc bệnh.

Trong bối cảnh vi khuẩn não mô cầu vẫn âm thầm lưu hành trong cộng đồng, các chuyên gia cảnh báo việc chủ động phòng bệnh từ sớm là yếu tố then chốt. Tiêm vắc-xin đầy đủ kết hợp với lối sống lành mạnh và các biện pháp vệ sinh cá nhân chính là “lá chắn” hiệu quả nhất giúp bảo vệ mỗi người trước căn bệnh nguy hiểm có thể diễn tiến trong vòng 24 giờ này.