Văn phòng Chính phủ vừa ban hành công văn số 2445/VPCP-CN gửi Bộ trưởng các Bộ: Xây dựng, Tài chính, truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Phó thủ tướng Trần Hồng Hà liên quan các kiến nghị tháo gỡ khó khăn do biến động giá và khan hiếm nhiên liệu, vật liệu xây dựng đang tác động tới các công trình giao thông trọng điểm của Hiệp hội các nhà đầu tư công trình đường bộ Việt Nam – VARSI.

Cụ thể, Phó thủ tướng giao Bộ Xây dựng chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan nghiên cứu kiến nghị của VARSI để tham mưu cho Thủ tướng Chính phủ, thay mặt Thủ tướng Chính phủ có ý kiến phản hồi ý kiến của Hiệp hội.

Theo phản ánh của VARSI, từ đầu năm 2026 đến nay, giá dầu DO – loại nhiên liệu chủ yếu phục vụ thi công – đã tăng mạnh, từ khoảng 17.629 đồng/lít lên hơn 30.230 đồng/lít, tương đương mức tăng trên 70%. Đây là mức tăng đột biến, vượt xa các kịch bản rủi ro thông thường, kéo theo chi phí vận hành máy móc, vận chuyển và thi công tăng cao .

Không dừng lại ở đó, giá vật liệu xây dựng như đá, cát, nhựa đường, thép, xi măng… cũng đồng loạt leo thang do tác động dây chuyền từ giá năng lượng.

Đáng lo ngại, tại một số địa phương, đặc biệt khu vực phía Nam, xuất hiện tình trạng các mỏ vật liệu không bán trực tiếp cho nhà thầu, mà thông qua trung gian với mức giá cao hơn từ 1,3 đến 1,5 lần so với giá công bố.

Trong khi đó, việc cập nhật công bố giá tại nhiều địa phương lại chậm hơn so với diễn biến thực tế của thị trường, khiến khoảng cách giữa “giá giấy” và “giá thực” ngày càng lớn.

Hệ quả là hàng loạt dự án đứng trước nguy cơ vượt tổng mức đầu tư, do phần lớn hợp đồng xây dựng được ký theo đơn giá cố định hoặc đơn giá tại thời điểm lập dự án. Khi chi phí đầu vào tăng đột biến, nhà thầu không có cơ chế điều chỉnh tương ứng, buộc phải gánh phần chênh lệch lớn.

Nhiều mũi thi công vì vậy phải giãn tiến độ, thậm chí thi công cầm chừng, không thể duy trì nhịp độ “3 ca, 4 kíp” như yêu cầu đối với các dự án trọng điểm quốc gia .

Trong bối cảnh đó, các kiến nghị của VARSI không chỉ mang tính tình thế, mà hướng đến tháo gỡ các “nút thắt” mang tính hệ thống trong cơ chế quản lý chi phí đầu tư xây dựng.

Trước hết, Hiệp hội kiến nghị tăng cường vai trò điều hành, bình ổn thị trường nhiên liệu và vật liệu xây dựng. Theo đó, các bộ, ngành như Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, Bộ Xây dựng theo dõi sát diễn biến thị trường, kịp thời có giải pháp điều tiết, bình ổn giá đầu vào phục vụ sản xuất và thi công, đặc biệt đối với các dự án hạ tầng giao thông trọng điểm. Đây được xem là “tuyến phòng thủ đầu tiên” nhằm hạn chế các cú sốc chi phí lan rộng.

Thứ hai, cần hoàn thiện cơ chế cập nhật và điều chỉnh giá trong quản lý chi phí đầu tư xây dựng. VARSI đề xuất các cơ quan có thẩm quyền nghiên cứu, cho phép cập nhật kịp thời chỉ số giá xây dựng và giá nhiên liệu phù hợp với diễn biến thị trường; đồng thời tạo cơ sở pháp lý để điều chỉnh giá hợp đồng xây dựng theo quy định.

Đặc biệt, Hiệp hội kiến nghị xem xét chấp thuận điều chỉnh giá nhiên liệu đối với các dự án bị ảnh hưởng nghiêm trọng, qua đó giảm thiểu rủi ro tài chính cho nhà đầu tư và nhà thầu.

Một nội dung quan trọng khác là cơ chế chia sẻ rủi ro. Hiệp hội đề nghị nghiên cứu các giải pháp hỗ trợ phù hợp để phân bổ, chia sẻ phần chi phí phát sinh vượt tổng mức đầu tư giữa Nhà nước và nhà đầu tư, nhất là đối với các dự án theo phương thức PPP. Đây là yếu tố then chốt để bảo đảm tính khả thi tài chính, tránh nguy cơ đổ vỡ phương án tài chính đã được phê duyệt.

Thứ ba, bảo đảm nguồn cung nhiên liệu và vật liệu cho các công trình trọng điểm. VARSI kiến nghị Chính phủ chỉ đạo các doanh nghiệp đầu mối, đặc biệt là Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam, ưu tiên cung ứng nhiên liệu cho các dự án có khối lượng thi công lớn, tiến độ gấp. Đồng thời, cần tạo điều kiện để nhà thầu được mua nhiên liệu với số lượng lớn, tránh tình trạng bị hạn chế hoặc gián đoạn nguồn cung như phản ánh thời gian qua.

Thứ tư, siết chặt quản lý thị trường vật liệu xây dựng. Hiệp hội đề nghị tăng cường công tác kiểm tra, kiểm soát, đặc biệt tại các địa phương có nhu cầu vật liệu lớn, nhằm ngăn chặn tình trạng đầu cơ, nâng giá bất hợp lý. Việc công khai, minh bạch thông tin về giá và nguồn cung cũng cần được đẩy mạnh, qua đó giảm thiểu các “chi phí không chính thức” phát sinh trong quá trình thi công.