Hoàn thành rà soát hệ thống bảo tàng trước ngày 31/12/2026

Văn phòng Trung ương Đảng đã ban hành Thông báo số 156-TB/VPTW về ý kiến chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi làm việc với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch về công tác bảo tồn, bảo tàng ngày 19/8/2026.

Theo thông báo, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, công tác bảo tồn, bảo tàng có ý nghĩa quan trọng về văn hóa, lịch sử, khoa học và xã hội, đặc biệt trong gìn giữ lịch sử, tích lũy tri thức, truyền lại những giá trị văn hóa dân tộc cho các thế hệ tương lai. Hiệu quả bảo tồn, bảo tàng cần được đánh giá bằng khả năng làm sống động những giá trị lịch sử, tạo ra tri thức mới, phục vụ giáo dục, nghiên cứu, sáng tạo và phát triển đất nước, thay vì chỉ căn cứ vào số lượng di tích, bảo tàng hay hiện vật được lưu giữ.

Tuy nhiên, lĩnh vực này vẫn tồn tại nhiều hạn chế. Một số thiết chế, dự án kéo dài, hiệu quả chưa tương xứng; hoạt động sưu tầm, bổ sung tư liệu và hiện vật lịch sử còn khoảng trống; dữ liệu văn hóa phân tán, thiếu đồng bộ; hiệu quả hoạt động của một số bảo tàng chưa đáp ứng yêu cầu.

Do đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch rà soát toàn diện hệ thống bảo tàng và các dự án thiết chế văn hóa lớn trên phạm vi cả nước.

Trong quý III/2026, Bộ phải hoàn thành rà soát sơ bộ, nhận diện những vấn đề cấp bách. Trước ngày 31/12/2026, phải có báo cáo tổng thể, xác định rõ danh mục ưu tiên và phương án xử lý đối với từng nhóm vấn đề.

Quá trình rà soát phải đánh giá thực chất hiệu quả hoạt động của từng bảo tàng, tình trạng di tích, mức độ xuống cấp của các thiết chế đang vận hành và nhu cầu đầu tư. Đồng thời, khắc phục tình trạng sửa chữa nhỏ lẻ, chắp vá, kéo dài, đầu tư nhiều lần nhưng chưa giải quyết căn bản những tồn tại.

Đối với Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch được yêu cầu tổng kết nghiêm túc toàn bộ quá trình triển khai dự án, đề xuất phương án khả thi.

Trước khi xác định quy mô xây dựng, phải làm rõ nội dung, câu chuyện lịch sử cần thể hiện, các bộ sưu tập, đối tượng phục vụ, yêu cầu ứng dụng công nghệ và mô hình vận hành. Đặc biệt, phải thiết kế nội dung trước khi thiết kế công trình, xác định nhu cầu xã hội trước khi quyết định quy mô đầu tư.

Cùng với đó, Bộ cần nghiên cứu cơ chế đưa những cổ vật, hiện vật có giá trị đặc biệt của Việt Nam đang lưu giữ ở nước ngoài trở về nước, góp phần hoàn chỉnh các bộ sưu tập và làm giàu ký ức quốc gia.

Đưa Kho dữ liệu văn hóa số quốc gia vào vận hành từ năm 2027

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu coi dữ liệu lịch sử, văn hóa và di sản là bộ phận cốt lõi của hạ tầng văn hóa quốc gia, hướng tới xây dựng Kho dữ liệu văn hóa số quốc gia thống nhất, liên thông, có thể kiểm chứng và sử dụng lâu dài.

Trong năm 2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phải đánh giá thực chất các chương trình số hóa di sản, dữ liệu văn hóa hiện có, làm rõ tình trạng trùng lặp, phân tán, thiếu tương thích hoặc chưa có chuẩn chung.

Năm 2027, Bộ phối hợp với các bộ, ngành, địa phương đưa Kho dữ liệu văn hóa số quốc gia vào vận hành, khai thác trên phạm vi toàn quốc, ưu tiên các bảo tàng quốc gia, bảo tàng lớn, cơ quan lưu trữ và những địa phương đủ điều kiện. Mỗi hiện vật được đưa vào kho dữ liệu dùng chung phải có định danh thống nhất, thông tin nguồn gốc, hồ sơ khoa học và dữ liệu số tương ứng. Dữ liệu về di tích, tài liệu, bộ sưu tập phải bảo đảm khả năng xác thực, truy xuất và liên kết.

Theo chỉ đạo, trong kỷ nguyên số và trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lịch sử, văn hóa, di sản cần được nhìn nhận là tài sản chiến lược của quốc gia. Xây dựng và làm chủ dữ liệu phải gắn với bảo đảm chủ quyền tri thức, quyền chủ động lưu giữ và kể câu chuyện của dân tộc.

Số hóa di sản cũng phải hướng tới chuyển dữ liệu thành nguồn lực phục vụ giáo dục, nghiên cứu, sáng tạo, quảng bá văn hóa và phát triển công nghiệp văn hóa.

Liên quan đến bảo tồn di sản, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu chủ động nhận diện những giá trị đang hình thành trong đời sống đương đại, có khả năng trở thành di sản trong tương lai. 

Trong năm 2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì xây dựng hệ thống tiêu chí, quy trình đánh giá tiềm năng di sản ngay từ giai đoạn quy hoạch, đầu tư đối với một số nhóm công trình, sản phẩm có ý nghĩa đặc biệt, kể cả công trình của doanh nghiệp tư nhân. Đối với công trình có tiềm năng đặc biệt, cần nghiên cứu lập "hồ sơ ký ức" ngay từ khi khởi công, lưu giữ thông tin về thiết kế, xây dựng, vận hành, cải tạo và những sự kiện quan trọng gắn với công trình.

Bộ cũng được giao rà soát những khoảng trống tư liệu lịch sử Việt Nam thế kỷ XX và đương đại, ưu tiên sưu tầm, lưu giữ những nguồn tư liệu có nguy cơ mất mát, không thể phục hồi.

Từ năm 2027, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phải đổi mới phương thức đánh giá hiệu quả hoạt động của các bảo tàng theo hướng thực chất hơn. Thay vì chỉ căn cứ vào số lượng khách tham quan, bảo tàng phải được đánh giá thông qua chất lượng công chúng, khả năng thu hút người trẻ, tỷ lệ khách quay trở lại, hiệu quả giáo dục, nghiên cứu và mức độ khai thác dữ liệu.

Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa bảo tàng trở thành không gian học tập thường xuyên, gắn giáo dục lịch sử, văn hóa với hiện vật và những câu chuyện chân thực. Bên cạnh đó, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia cùng hệ thống bảo tàng cả nước phối hợp đóng góp kinh nghiệm, hiện vật phục vụ xây dựng Bảo tàng Đảng Cộng sản Việt Nam.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch nghiên cứu, xây dựng Đề án thành lập Trung tâm quốc gia về bảo quản và phục chế di sản văn hóa, trình cấp có thẩm quyền xem xét theo quy định.

Bộ cũng cần đề xuất cơ chế huy động, sử dụng hiệu quả nguồn lực Nhà nước và xã hội, khuyến khích doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân tham gia bảo tồn, phát huy giá trị di sản và phát triển công nghiệp văn hóa.

Về tổ chức thực hiện, Đảng ủy Chính phủ được giao lãnh đạo, chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương cụ thể hóa nhiệm vụ thành kế hoạch, xác định rõ cơ quan chủ trì, nguồn lực, sản phẩm đầu ra và thời hạn hoàn thành.

Các tỉnh ủy, thành ủy có trách nhiệm rà soát, đánh giá toàn diện công tác bảo tồn, bảo tàng trên địa bàn, triển khai các nhiệm vụ phù hợp với điều kiện thực tế.

Theo yêu cầu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, các nhiệm vụ cấp bách phải được triển khai ngay trong năm 2026; những tiêu chí, cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội và nền tảng mới phải cơ bản hoàn thành trong năm 2027.

Đến năm 2028, công tác bảo tồn, bảo tàng phải đạt những kết quả cụ thể, có thể kiểm đếm và đánh giá. Định kỳ 6 tháng, các cơ quan liên quan phải kiểm điểm tiến độ, xác định rõ nguyên nhân, trách nhiệm và biện pháp khắc phục đối với những nhiệm vụ chậm triển khai.