Robot từng gắn với những dây chuyền sản xuất quy mô lớn, đòi hỏi vốn đầu tư và đội ngũ kỹ thuật chuyên sâu. Nhưng khi công nghệ ngày càng đa dạng và giá thành cạnh tranh hơn, doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) có thêm lựa chọn để tự động hóa từng công đoạn.

Chia sẻ tại sự kiện GRECO 2026 (Triển lãm giới thiệu sản phẩm, dịch vụ và tăng trưởng xanh TP.HCM) lần thứ 4, ông Tang Zhisu, Phó Tổng Thư ký Liên minh Phát triển Công nghiệp Robot Trung Quốc – CDRA cho rằng, đối với SME doanh nghiệp có thể xác định một vấn đề vận hành, thử nghiệm giải pháp trên phạm vi hẹp, đo lường hiệu quả rồi mới quyết định mở rộng.

Mức đầu tư ban đầu và rủi ro triển khai nhờ đó có thể được kiểm soát tốt hơn so với việc thay đổi toàn bộ dây chuyền cùng lúc. “Lưu ý rằng nếu công đoạn chưa được chuẩn hóa hoặc sản lượng quá thấp, chi phí tự động hóa có thể vượt quá lợi ích thu được” ông Tang nói.

Ông Vương Quan Trường, Phó tổng giám đốc phụ trách Công nghệ của AICAP cho biết, mức đầu tư tham khảo cho một trạm robot hoàn chỉnh có thể nằm trong khoảng 30.000 - 80.000 USD với thời gian thu hồi vốn từ ba đến năm năm.

Với một SME, quyết định đầu tư còn phụ thuộc vào tổng chi phí sở hữu. Ngoài giá thiết bị, doanh nghiệp phải tính đến chi phí thiết kế và tích hợp, cải tạo mặt bằng, phần mềm, đào tạo, bảo trì, linh kiện thay thế và thời gian ngừng hoạt động khi triển khai.

Bên cạnh đó lợi ích cũng không nên chỉ được đo bằng số lao động có thể thay thế. Robot có thể giúp tăng tính đồng nhất của sản phẩm, giảm lỗi ở những công đoạn phù hợp, duy trì hoạt động liên tục hoặc giải quyết các nhiệm vụ có điều kiện làm việc không thuận lợi. Giá trị kinh tế cần được tính từ hiệu quả thực tế của từng ứng dụng.

Một yếu tố khác thường bị bỏ qua là mức độ ổn định của quy trình. Nếu sản phẩm thay đổi liên tục, đơn hàng nhỏ và không đồng nhất, việc lập trình lại hoặc điều chỉnh thiết bị có thể làm tăng chi phí. Trong trường hợp đó, ông Trường cũng đồng ý với ông Tang của CDRA là giải pháp tự động hóa linh hoạt có thể phù hợp hơn một hệ thống chuyên biệt.

“Giá mua thấp chưa chắc đồng nghĩa với tổng chi phí thấp nếu thiết bị cần nhiều tùy chỉnh, khó tích hợp hoặc thiếu dịch vụ bảo trì. Ngược lại, lựa chọn hệ thống có công suất vượt quá nhu cầu có thể khiến doanh nghiệp phải gánh chi phí đầu tư mà không khai thác hết năng lực thiết bị”, ông Trường nói.

Cuối cùng, một hệ thống robot chỉ phát huy hiệu quả khi được đặt trong quy trình phù hợp và có người đủ năng lực vận hành. Doanh nghiệp cần chuẩn bị nhân sự có thể giám sát thiết bị, xử lý sự cố cơ bản, phối hợp với nhà cung cấp và đánh giá hiệu suất sau triển khai.

Điều này không có nghĩa mọi SME đều phải xây dựng một bộ phận robot riêng. Tùy quy mô và mức độ phức tạp, doanh nghiệp có thể kết hợp nhân sự nội bộ với dịch vụ hỗ trợ từ nhà cung cấp hoặc đối tác tích hợp. Tuy nhiên doanh nghiệp vẫn cần phát triển năng lực công nghệ tại chỗ để không phụ thuộc hoàn toàn bên ngoài.

Quá trình chuẩn bị cũng cần bắt đầu từ dữ liệu. Theo ông Trường, doanh nghiệp nên hiểu rõ năng suất hiện tại, tỷ lệ lỗi, thời gian ngừng máy, chi phí lao động và các điểm nghẽn trong quy trình. Đây là cơ sở để xác định công đoạn nào cần tự động hóa và liệu kết quả sau đầu tư có thực sự cải thiện hay không.

“Nhìn chung robot đang mở rộng khả năng tiếp cận tự động hóa cho nhiều nhóm doanh nghiệp nhưng không xóa bỏ bài toán hiệu quả vốn. Đối với SME, con đường hợp lý không nhất thiết là mua thiết bị tiên tiến nhất mà là lựa chọn đúng công đoạn, xác định rõ mục tiêu và đo lường kết quả sau triển khai”, ông Trường nói.