Hồi âm đề nghị của đại biểu về thiết lập cơ chế hỗ trợ có điều kiện tập trung vào những người thực sự khó khăn, để quá trình cải tạo, xây dựng lại chung cư không khiến một bộ phận người dân yếu thế có thể bị mất khả năng tiếp cận chỗ ở ổn định, Bộ trưởng Bộ Xây dựng nói đây là bài toán rất khó.

Chiều 28/10, thảo luận về Dự thảo Luật Nhà ở sửa đổi (dự thảo), một số vị đại biểu nêu những vướng mắc trong việc cải tạo chung cư cũ và đề nghị sửa đổi luật lần này cần có giải pháp.

Đai biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) đặt câu hỏi một người dân phải rời khỏi căn hộ thuộc sở hữu hợp pháp của mình vì công trình không còn bảo đảm an toàn, đã được bồi thường đúng quy định, nhưng số tiền nhận được không đủ để tạo lập chỗ ở mới, thì chính sách nhà ở sẽ giải quyết trường hợp đó như thế nào và nhấn mạnh đây không đơn thuần là vấn đề bồi thường tài sản, mà còn là vấn đề bảo đảm an sinh xã hội.

Báo cáo giải trình, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết “đây thực sự là bài toán rất khó, đặc biệt là các chung cư xây dựng từ trước năm 1994.

Bộ trưởng nêu thực tế, nhiều căn hộ chung cư cũ diện tích gốc chỉ khoảng 20 - 30 m², nhưng Hà Nội đã áp dụng hệ số K lên tới 1,5 lần (tức là khi nhận căn hộ mới sẽ được diện tích lớn hơn). Về mặt chính sách, Nhà nước đã đưa ra rất nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ. Tuy nhiên, nếu hộ gia đình có 5 - 6 người đòi hỏi phải được đền bù căn hộ 100 m² hoặc không có tiền đóng góp thêm mà yêu cầu Nhà nước bỏ chi phí thì rất khó, không nhà đầu tư nào có thể tham gia thực hiện được.

Đề cập về cơ chế nào bảo vệ người dân khi dự án có vi phạm được đại biểu Trịnh Xuân An đề cập, Bộ trường Minh nói, những năm trước đây việc kiểm tra, kiểm soát chưa chặt chẽ, dẫn đến một số dự án như của Tập đoàn Mường Thanh xây dựng có nhiều vi phạm. Vừa qua thành phố Hà Nội đã đưa ra 3 phương án để xử lý theo các nghị quyết của Quốc hội và quy định pháp luật, Bộ trưởng cho hay.

Liên quan đến giá nhà ở xã hội, đại biểu còn băn khoăn khi mỗi tỉnh, thành có mức giá khác nhau, Bộ trưởng cho biết giá nhà ở xã hội đều được cơ quan nhà nước (sở chuyên ngành) thẩm định trước khi bán. Các cơ chế, chính sách ưu đãi cho nhà đầu tư về thuế, về mặt bằng đất đai, về tín dụng... đã quy định rõ. 

Tuy nhiên, giá nhà ở xã hội phụ thuộc vào hạ tầng, khu vực nào hạ tầng tốt thì giá nhà cao hơn như chung cư 2 - 3 tầng hầm để xe sẽ khác với chung cư có 1 tầng hầm hoặc không có tầng hầm.

Ngoài ra thì giá vật tư, vật liệu xây dựng ở các địa phương, thành phố rất khác nhau. Chính vì thế, giá nhà ở xã hội có dao động, như thời gian qua trung bình khoảng 15 - 29 triệu đồng/m² tùy theo địa phương, địa bàn.

Về việc xác định giá thuê nhà ở, theo Bộ trưởng, giá cho thuê không được vượt quá khung giá do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành. Hằng năm, tỉnh sẽ thẩm định giá thuê. Kể cả dự án do tư nhân hay nhà nước đầu tư, vì nhà đầu tư đều được hưởng các cơ chế chính sách ưu đãi của Nhà nước nên giá cho thuê phải được chính quyền thẩm định.

Ông nêu ví dụ tại Hà Nội thời gian qua, qua kiểm tra thực tế, một căn hộ thương mại bình thường có giá thuê khoảng 18 triệu đồng/tháng, nhưng căn hộ nhà ở xã hội cho thuê cho đối tượng chính sách chỉ khoảng 6 triệu đồng/tháng. Giá này, theo  ông “không thể thấp hơn được”.

Về quy định nhà ở xã hội sau 5 năm chỉ được bán lại đối tượng thuộc trường hợp được mua nhà ở xã hội, các đại biểu gợi ý nhiều phương án khác nhau, như nâng thời hạn lên 10 năm hoặc chỉ được bán lại cho chủ đầu tư.

Bộ trưởng nhấn mạnh, nhà ở xã hội là chính sách mang tính nhân văn của Đảng và Nhà nước đối với những người khó khăn về chỗ ở. Nhưng khi người dân không muốn ở nữa mà muốn bán thì cũng phải có điều kiện, nếu không thì sẽ rơi vào tình trạng trục lợi chính sách.

Tuổi thọ công trình nhà ở khoảng 100 năm nếu sử dụng bình thường, được mua nhà ở xã hội đã là sự hỗ trợ rất lớn, nhưng nếu mua xong sau 5 năm lại muốn bán theo giá thị trường thì “không được phù hợp”. Chính vì thế, cơ quan soạn thảo đã xin ý kiến Ủy ban Thường vụ Quốc hội và ý kiến các tỉnh, thành phố để đưa quy định này vào dự thảo luật, Bộ trưởng giải thích.

Với băn khoăn của đại biểu về Quỹ phát triển nhà ở, Bộ trưởng làm rõ, Quỹ này được hình thành từ ngân sách đầu tư của địa phương; từ tiền bán nhà ở thuộc tài sản công; từ khoản tiền 20% tiền sử dụng đất trong các dự án nhà ở thương mại nộp thay nghĩa vụ.

Quỹ này hoạt động theo Luật Ngân sách nhà nước và điều lệ của Quỹ. “Các đại biểu không phải sợ, cơ quan chính quyền địa phương phải tổ chức kiểm toán hằng năm, các cơ quan chức năng giám sát theo đúng quy định pháp luật", Bộ trưởng hồi âm quan ngại của đại biểu.