Trước đó, trình bày tờ trình dự án luật tại Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, có 192 thẩm quyền được giao cho chính quyền Hà Nội, trong đó 50 thẩm quyền kế thừa từ Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 và Nghị quyết số 258/2025/QH15, 57 thẩm quyền khác quy định của cơ quan nhà nước cấp trên, 85 thẩm quyền mới chưa có quy định của pháp luật hiện hành.

Phát biểu tại tổ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này không chỉ đơn thuần là hoàn thiện một đạo luật cụ thể, mà đây là cơ hội thực chất, bước đi chiến lược nhằm kiến tạo mô hình phát triển mới cho Thủ đô - một nơi có vị trí rất đặc biệt.

Tinh thần xuyên suốt được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh là xây dựng Luật Thủ đô trở thành thiết chế pháp lý đặc thù, vượt trội, có tính dẫn dắt và đủ mạnh để tháo gỡ điểm nghẽn phát triển cho Hà Nội, nhưng vẫn phải đảm bảo tính kỷ cương kỷ luật và tính thống nhất cao của hệ thống pháp luật, vì lợi ích chung của quốc gia.

Yêu cầu đặt ra rất rõ là phải trao quyền mạnh hơn, phân cấp phân quyền triệt để hơn, nhưng đi kèm với đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý trách nhiệm giải trình phải rõ ràng hơn, cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ hơn. “Giao quyền rồi phải kiểm soát chứ không thể buông lỏng”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.

Chỉ ra điểm nghẽn của Thủ đô đặc biệt tập trung trong một số lĩnh vực như quy hoạch, hạ tầng, quản trị đô thị, phân cấp phân quyền, huy động nguồn lực…, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhận định những điểm nghẽn này chưa được giải quyết căn bản.

Ví dụ về quy hoạch, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu yêu cầu quy hoạch phải bền vững và có tầm nhìn.

“Phải có không gian quy hoạch, xem 5 năm, sau 10 năm sau Hà Nội sẽ như thế nào, chỗ nào là trường học, chỗ nào là bệnh viện, chỗ nào là khu đô thị… Phải có quy hoạch tổng thể như thế”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đánh giá.

Trong buổi làm việc với Hà Nội trước đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước từng đặt vấn đề: “Tại sao ngày xưa người Pháp quy hoạch Hà Nội hay thế, không bao giờ có tắc đường, không bao giờ có ngập lụt? Giờ xây dựng thế nào mà xây đến đâu tắc đường đến đấy? Các khu trung tâm, đô thị mới đi lại rất khó khăn”. Theo Tổng Bí thư, đây là vấn đề bức xúc từ lâu.

Nếu quy hoạch xác định rõ vùng lõi và việc phát triển đô thị vệ tinh, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng người dân bao lâu nay quen sống trong phố cổ, sống trên gác xép, sẽ vui vẻ và sẵn sàng rời ra ngoài để ở.

Về định hướng xây dựng luật, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh phải chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang kiến tạo, phát triển.

“Không phải chỉ quy định những gì được làm và không được làm, mà quan trọng hơn là phải tạo ra không gian thể chế để Thủ đô chủ động thiết kế, thử nghiệm và triển khai các chính sách phù hợp với đặc thù", theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước.

Cùng với đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước còn lưu ý nghiên cứu kỹ cơ chế phân cấp, phân quyền vì đây là nội dung then chốt.

Ủng hộ hướng tiếp cận phân quyền mạnh cho Thủ đô của dự thảo luật, song theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước thì vấn đề không chỉ là phân quyền nhiều hơn mà phải phân quyền rõ ràng, thực chất và có kiểm soát, bởi phân quyền nhiều nhưng không rõ ràng rất khó thực hiện.

“Phân quyền phải đi đôi với năng lực thực thi và nguồn lực tài chính. Tránh tình trạng giao quyền nhưng không đủ điều kiện thực hiện thì rất rủi ro trong quản lý, thực thi nhiệm vụ, làm nửa chừng, không hoàn thành được”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu quan điểm.

Đặc biệt, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý cần làm rõ giới hạn của việc cho phép ban hành các cơ chế chính sách khác với quy định hiện hành, hay còn gọi là cơ chế thử nghiệm vì nội dung này liên quan trực tiếp đến nguyên tắc thống nhất của hệ thống pháp luật. “Việc áp dụng cơ chế khác luật chỉ nên giới hạn ở những lĩnh vực thực sự đặc thù, cần có thí điểm, đánh giá và kiểm soát chặt chẽ của các cơ quan”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, cơ chế thí nghiệm và thử nghiệm chính sách rất cần thiết, không chỉ là động lực phát triển mà còn là nơi thử nghiệm những chính sách tốt để đổi mới sáng tạo.

Nhưng cơ chế này phải thiết kế đầy đủ điều kiện áp dụng, thời hạn thực hiện, có cơ chế giám sát, đánh giá hiệu quả, không thể để thí nghiệm kéo dài, không kiểm soát hoặc hợp thức hóa cho những bất cập.

“Xây dựng luật không được để lưng chừng. Đã phân quyền phải thực chất, đã giao quyền phải ràng buộc trách nhiệm, đã thí điểm phải kiểm soát được rủi ro”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh và nêu rõ Hà Nội phải là hình mẫu về quản trị hiện đại, kỷ luật nghiêm minh và trách nhiệm. Nếu làm tốt, Thủ đô không chỉ đột phá cho Hà Nội mà còn trở thành mô hình thể chế tiêu biểu cho cả nước.