Dịch tay chân miệng đang bước vào giai đoạn diễn biến phức tạp tại nhiều tỉnh, thành trên cả nước. Không chỉ số ca mắc tăng nhanh, các cơ sở điều trị còn ghi nhận nhiều trường hợp diễn biến nặng, phải hồi sức tích cực, thậm chí đã xuất hiện các ca tử vong liên quan đến virus EV71 - chủng virus được đánh giá có độc lực cao và dễ gây biến chứng thần kinh, tim mạch, hô hấp.

Tại Cần Thơ, báo cáo của Sở Y tế cho thấy trong 6 tháng đầu năm 2026, địa phương ghi nhận hơn 2.400 trường hợp mắc tay chân miệng, tăng 2,2 lần so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, bệnh đã xuất hiện tại toàn bộ 103 xã, phường trên địa bàn thành phố.

Theo thống kê của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Cần Thơ, trẻ dưới 3 tuổi là nhóm chịu ảnh hưởng nhiều nhất, chiếm gần 56% tổng số ca mắc. Nhóm trẻ từ 3-5 tuổi chiếm hơn 35%, trong khi trẻ trên 5 tuổi chiếm khoảng 9%.

Tại Bệnh viện Nhi đồng Cần Thơ - bệnh viện chuyên khoa nhi tuyến cuối của khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, số bệnh nhi nhập viện với nhiều mức độ bệnh đang gia tăng, trong đó không ít trường hợp phải điều trị hồi sức tích cực.

Các chuyên gia y tế lo ngại điểm đáng lo ngại trong năm nay là bệnh không còn xuất hiện theo hai đợt cao điểm như những năm trước mà ghi nhận rải rác ngay từ đầu năm.

Qua theo dõi điều trị, các bác sỹ ghi nhận chủng Enterovirus 71 (EV71) xuất hiện ở khoảng 50% trường hợp nặng. Đây là chủng virus có khả năng gây biến chứng thần kinh, phù phổi, suy hô hấp và có thể dẫn đến tử vong nếu không được phát hiện, xử trí kịp thời.

Theo các bác sỹ, tay chân miệng hiện đã lưu hành quanh năm. Bởi bệnh do nhiều chủng virus khác nhau gây nên nên một trẻ có thể mắc bệnh nhiều lần trong một năm chứ không chỉ một lần như nhiều phụ huynh vẫn nghĩ.

Áp lực điều trị tại Khoa Hồi sức tích cực chống độc (ICU) của Bệnh viện Nhi đồng Cần Thơ cũng đang gia tăng rõ rệt khi những tuần gần đây, khoa liên tục điều trị khoảng 10 bệnh nhi nặng mỗi ngày, trong đó có cả những trẻ chỉ mới 3-4 tháng tuổi với diễn tiến rất nhanh.

Không chỉ Cần Thơ, tại Lâm Đồng, dịch tay chân miệng cũng đang diễn biến phức tạp. Tính đến giữa tháng 7, toàn tỉnh ghi nhận hơn 3.000 ca mắc, tăng cao so với cùng kỳ năm trước.

Điều khiến ngành y tế đặc biệt lo ngại là địa phương đã ghi nhận hai trường hợp tử vong do nhiễm virus EV71 tại xã Tà Năng. Theo Sở Y tế Lâm Đồng, kết quả điều tra dịch tễ cho thấy các trường hợp tử vong đều liên quan đến việc phát hiện bệnh muộn, theo dõi chưa sát và xử trí chưa kịp thời.

Nhiều gia đình chưa nhận biết được các dấu hiệu cảnh báo chuyển nặng nên còn tự điều trị hoặc đưa trẻ đến cơ sở y tế không đủ khả năng điều trị nội trú, làm mất "thời gian vàng" cứu sống người bệnh.

Ngay sau đó, Sở Y tế đã yêu cầu toàn ngành triển khai đồng bộ nhiều biện pháp phòng chống dịch, từ thành lập các đội đáp ứng nhanh, tăng cường giám sát cộng đồng đến tổ chức chiến dịch "Gõ cửa từng nhà, rà từng đối tượng" nhằm phát hiện sớm ca bệnh.

Các trường mầm non, nhóm trẻ tư thục cũng được yêu cầu kiểm tra nghiêm ngặt điều kiện vệ sinh, xử lý nghiêm những cơ sở che giấu dịch hoặc không đảm bảo công tác phòng bệnh.

Riêng tại xã Tà Năng, nơi ghi nhận hai ca tử vong, ngành y tế huy động lực lượng xuống từng hộ gia đình hướng dẫn vệ sinh cá nhân, khử khuẩn đồ chơi, vật dụng sinh hoạt, đồng thời cấp phát Cloramin B để xử lý môi trường.

Theo các chuyên gia, mặc dù đa số trường hợp tay chân miệng có thể tự khỏi sau 7-10 ngày, nhưng EV71 vẫn là chủng virus nguy hiểm nhất hiện nay vì có thể gây viêm não, viêm màng não, viêm cơ tim, phù phổi cấp và suy tuần hoàn chỉ trong thời gian rất ngắn.

Điều đáng lưu ý là những biểu hiện ban đầu của bệnh thường khá giống các bệnh sốt thông thường như sốt, đau họng, nổi bóng nước ở lòng bàn tay, bàn chân hoặc trong miệng.

Tuy nhiên, khi trẻ xuất hiện các dấu hiệu như sốt cao liên tục không hạ, giật mình chới với, quấy khóc kéo dài, run tay chân, lừ đừ, nôn nhiều, yếu chi hoặc thở bất thường, phụ huynh cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay vì đây là những dấu hiệu cảnh báo biến chứng nặng.

Các chuyên gia nhận định bệnh đang bước vào chu kỳ gia tăng theo quy luật dịch tễ, tuy nhiên mức tăng năm nay đã vượt ngưỡng trung bình nhiều năm. Điều này đặt ra nguy cơ dịch tiếp tục tăng trong thời gian tới, đặc biệt trong giai đoạn cao điểm từ tháng 3 đến tháng 5.

Ông Châu Thanh Tú, Dược sỹ trưởng Hội đồng chuyên môn dược, Hệ thống nhà thuốc và trung tâm tiêm chủng Long Châu cho biết, tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm phổ biến ở trẻ em Việt Nam. Bệnh lây qua đường hô hấp, tiêu hóa và tiếp xúc trực tiếp với các vật dụng nhiễm virus.

Trẻ mắc bệnh thường xuất hiện các bóng nước ở miệng, lòng bàn tay, bàn chân, mông hoặc gối. Tình trạng loét miệng gây đau khiến trẻ bỏ ăn, quấy khóc. Nếu không được theo dõi và điều trị kịp thời, bệnh có thể diễn tiến nhanh, dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như viêm não, viêm màng não, suy hô hấp hoặc suy tuần hoàn.

Các chuyên gia cảnh báo phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi có các dấu hiệu như sốt từ 39 độ C trở lên khó hạ, giật mình nhiều, quấy khóc bất thường, co giật, li bì, mạch nhanh, vã mồ hôi, tay chân lạnh, nôn nhiều hoặc bỏ ăn.

Tay chân miệng là bệnh lưu hành quanh năm nhưng thường gia tăng vào các thời điểm giao mùa, đặc biệt từ tháng 3 đến tháng 5 và từ tháng 9 đến tháng 10. Bệnh dễ bùng phát tại những nơi đông người như nhà trẻ, trường học và khu dân cư đông đúc.

Trước tình hình dịch diễn biến phức tạp, các chuyên gia khuyến cáo phụ huynh cần chủ động phòng bệnh cho trẻ trong sinh hoạt hàng ngày theo năm nguyên tắc như rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch cho cả trẻ và người chăm sóc, đặc biệt trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và sau khi thay tã.

Làm sạch, khử trùng các bề mặt và vật dụng thường xuyên tiếp xúc như sàn nhà, tay nắm cửa và đồ chơi của trẻ. Hạn chế tiếp xúc gần và không dùng chung đồ ăn uống, vật dụng cá nhân với người mắc bệnh. Cách ly trẻ bệnh ít nhất 10 ngày kể từ khi khởi phát để tránh lây lan và theo dõi sức khỏe trẻ và đưa đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu nghi ngờ.

Một điểm đáng chú ý là Bộ Y tế đã phê duyệt vắc-xin phòng tay chân miệng do virus EV71, mở ra cơ hội phòng ngừa các biến chứng nặng của bệnh. Hiện Long Châu đang chuẩn bị, đẩy nhanh các bước triển khai nhằm sớm đưa vắc-xin về phục vụ người dân Việt Nam. 

Được biết, bệnh tay chân miệng do nhiều chủng virus đường ruột gây ra, trong đó phổ biến nhất là Enterovirus 71 (EV71), Coxsackievirus A16 (CA16), Coxsackievirus A6 (CA6) và Coxsackievirus A10 (CA10).

Hiện nay, vắc-xin vừa được cấp phép tại Việt Nam có tác dụng phòng ngừa đối với chủng EV71. Đây là chủng virus được đánh giá nguy hiểm nhất vì có khả năng gây bệnh nặng, dễ dẫn đến các biến chứng thần kinh như viêm não, viêm màng não và làm tăng nguy cơ tử vong so với các chủng virus khác.

Do đó, tiêm vắc-xin giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh nặng và các biến chứng nghiêm trọng do EV71 gây ra. Tuy nhiên, vắc-xin không có tác dụng phòng ngừa tất cả các trường hợp tay chân miệng bởi trẻ vẫn có thể mắc bệnh nếu nhiễm các chủng virus khác như CA16, CA6 hoặc CA10.

Mặc dù vậy, các chuyên gia khuyến cáo việc tiêm vắc-xin vẫn rất cần thiết, nhất là trong bối cảnh EV71 tiếp tục là nguyên nhân hàng đầu gây các ca tay chân miệng nặng, bệnh có xu hướng bùng phát theo chu kỳ và trẻ nhỏ là nhóm có nguy cơ mắc bệnh cũng như gặp biến chứng cao nhất.

Không chỉ giúp giảm nguy cơ biến chứng nặng, hạn chế số ca nhập viện và tử vong, vắc-xin còn góp phần giảm gánh nặng chăm sóc cho gia đình cũng như áp lực đối với hệ thống y tế. Đây được xem là giải pháp phòng bệnh chủ động, hiệu quả nhằm bảo vệ sức khỏe trẻ em và cộng đồng.

Theo khuyến cáo hiện nay, các nhóm nên được ưu tiên tiêm vắc-xin gồm, trẻ từ 2 tháng tuổi đến dưới 6 tuổi; trẻ đang học tại nhà trẻ, mẫu giáo - môi trường có nguy cơ lây nhiễm cao; trẻ sinh sống tại những khu vực đang lưu hành hoặc có nguy cơ bùng phát dịch tay chân miệng.

Đại diện Hệ thống tiêm chủng Long Châu cho hay, với hơn 200 trung tâm tiêm chủng trên toàn quốc cung cấp đầy đủ danh mục vắc-xin mới, chính hãng phòng các bệnh lây nhiễm phổ biến cho cả gia đình. Việc tiêm phòng kịp thời, đúng phác đồ sẽ giúp trẻ và các thành viên tránh nguy cơ mắc nhiều bệnh cùng lúc, đồng thời góp phần gia tăng miễn dịch cộng đồng.