Nguy cơ thua lỗ lớn

Khoảng một tuần nay, việc đầu tiên của ông Mạc Văn Nghiệp, Giám đốc Ban điều hành Dự án Đầu tư xây dựng tuyến Chợ Mới - Bắc Kạn (thuộc Ban Quản lý dự án 2 - Bộ Xây dựng), mỗi khi thức dậy là mở các báo điện tử để cập nhật thông tin về chiến sự tại Trung Đông và diễn biến giá nhiên liệu, đặc biệt là giá dầu diesel.

Là người có hơn 20 năm gắn bó với công việc quản lý các dự án hạ tầng đường bộ và đã nhiều lần chứng kiến giá xăng dầu tăng đột biến, nhưng ông Nghiệp chưa bao giờ thấy giá dầu diesel tăng nhanh và mạnh như thời điểm hiện nay.

Theo giá bán lẻ xăng dầu áp dụng từ 15 giờ ngày 7/3, giá dầu diesel - loại nhiên liệu được xem là “mạch máu năng lượng” của các công trường xây dựng cầu đường - đã lần đầu vượt mốc 30.000 đồng/lít kể từ năm 2019, lên mức 30.230 đồng/lít.

So với thời điểm trước kỳ nghỉ Tết Nguyên đán Bính Ngọ, giá dầu diesel đã tăng tới 11.770 đồng/lít, tăng 30 - 40% so với đơn giá nhiên liệu được tính trong giá ca máy tại nhiều dự án hạ tầng giao thông, đặc biệt là các công trình khởi công trong giai đoạn từ tháng 9 đến tháng 12/2025.

Cần phải nói thêm rằng, chi phí nhiên liệu, chủ yếu là dầu diesel, chiếm tỷ trọng đáng kể trong cơ cấu chi phí thi công của các dự án hạ tầng. Thông thường, chi phí nhiên liệu chiếm khoảng 10 - 15% chi phí vận hành máy móc và khoảng 5 - 8% tổng chi phí xây lắp, tùy theo quy mô và đặc thù từng dự án.

Tại Dự án Đầu tư xây dựng tuyến Chợ Mới - Bắc Kạn, giá dầu diesel khi lập dự toán mời thầu là khoảng 19.000 đồng/lít. Vì vậy, khi giá dầu tăng hoặc nguồn cung trở nên khan hiếm, chi phí thi công sẽ bị đội lên đáng kể, buộc các nhà thầu phải điều chỉnh kế hoạch tài chính và phương án tổ chức thi công để hạn chế rủi ro phát sinh.

Hiện không chỉ giá dầu diesel, nhiều loại vật liệu xây dựng khác như đá, cát, sỏi tại khu vực triển khai Dự án đầu tư xây dựng tuyến Chợ Mới - Bắc Kạn cũng đã tăng từ 30 - 35% so với thời điểm công trình được khởi công vào tháng 3/2025. Giá các loại vật liệu thiết yếu này sẽ còn được các chủ mỏ và nhà cung cấp điều chỉnh theo giá dầu DO (phục vụ các loại máy nghiền sàng) và dầu diesel (các xe vận chuyển từ mỏ đến công trường).

Ông Đào Quang Tuấn, Giám đốc Ban Quản lý dự án các đường cao tốc phía Bắc (Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam) - đơn vị đang triển khai mở rộng cao tốc Nội Bài - Lào Cai cho biết, hiện nhiều nhà thầu trên tuyến đã bắt đầu thảm bê tông nhựa. Vì vậy, ngoài giá dầu diesel tăng cao thì giá nhựa đường - loại vật liệu thiết yếu, có giá trị lớn - cũng đang trở thành nỗi lo của các nhà thầu.

“Là một trong những sản phẩm phụ của quá trình hóa dầu nên giá dầu thô tăng bao nhiêu sẽ kéo theo giá nhựa đường tăng bấy nhiêu. Đặc biệt tại thị trường Việt Nam, khoảng 90% nhựa đường có nguồn gốc từ Trung Đông nên cùng với việc giá tăng, còn có nguy cơ vật tư không về kịp công trường theo kế hoạch”, ông Tuấn cho biết.

Trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng đột biến, cơ chế điều chỉnh theo chỉ số giá xây dựng được áp dụng tại các công trình sử dụng vốn đầu tư công như Dự án Đầu tư xây dựng tuyến Chợ Mới - Bắc Kạn dù có tác dụng chia sẻ rủi ro, nhưng do độ trễ và phương pháp tính toán nên thường khó bù đắp kịp thời và tương xứng với chi phí phát sinh thực tế của các nhà thầu thi công.

Vì vậy, khi giá nhiên liệu biến động mạnh, nhiều nhà thầu kiến nghị cơ quan quản lý xem xét cho phép bù trực tiếp phần chênh lệch giá nhiên liệu, cập nhật giá ca máy theo tuần hoặc áp dụng cơ chế điều chỉnh đặc thù đối với các dự án quy mô lớn nhằm bảo đảm quyền lợi của đơn vị thi công và duy trì tiến độ công trình.

“Trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng đột biến và còn có xu hướng tiếp tục leo thang nếu căng thẳng tại Trung Đông kéo dài nếu không sớm có sự hỗ trợ từ chủ đầu tư về việc điều chỉnh giá, chúng tôi gần như cầm chắc thua lỗ”, lãnh đạo một nhà thầu thi công tuyến cao tốc Chợ Mới - Bắc Kạn cho hay.

Cùng với áp lực chi phí, mối lo lớn nhất của các đơn vị thi công hiện nay là khả năng duy trì liên tục nguồn cung dầu diesel theo nhu cầu công trường.

Một công trường hạ tầng quy mô khoảng 5.000 - 6.000 tỷ đồng như Dự án Đầu tư xây dựng tuyến Chợ Mới - Bắc Kạn, thi công trong thời gian khoảng 3 năm, thường phải huy động khoảng 500 đầu máy cơ giới hoạt động liên tục, với mức tiêu thụ nhiên liệu khoảng 3.000 - 20.000 lít dầu diesel mỗi ngày, thậm chí cao hơn tùy theo quy mô và cường độ thi công.

Trong số này, nhiều loại thiết bị như máy đào, máy ủi, máy xúc lật… có mức tiêu thụ nhiên liệu rất lớn, được anh em công trường ví von như “Tây uống bia”.

Với mức tiêu thụ lớn như vậy, lượng nhiên liệu mà các nhà thầu có thể dự trữ tại công trường thường chỉ đủ duy trì hoạt động trong khoảng 3 - 5 ngày. Vì vậy, nếu nguồn cung diesel bị gián đoạn, hệ thống máy móc sẽ buộc phải dừng hoạt động, các ca kíp thi công bị phá vỡ và hàng trăm lao động tại công trường phải chờ việc, kéo theo nguy cơ chậm tiến độ và gia tăng chi phí vận hành.

“Hầu hết các nhà thầu trên công trường đều có hợp đồng mua nhiên liệu dài hạn với các nhà cung cấp lớn nên công trường chưa xuất hiện nguy cơ gián đoạn do thiếu nguồn cung diesel. Tuy nhiên, đây vẫn đang là nỗi lo lớn của cả chủ đầu tư và nhà thầu chúng tôi”, ông Nghiệp chia sẻ.

Ăn đong nhiên liệu

Không may mắn như Dự án Đầu tư xây dựng tuyến Chợ Mới - Bắc Kạn, nhiều nhà thầu thi công một số công trình hạ tầng giao thông tại Đồng bằng sông Cửu Long trong khoảng 3 - 4 ngày nay đã gặp phải tình trạng “ăn đong”, không mua đủ nhu cầu dầu diesel.

Một nhà thầu thi công cao tốc tại khu vực này cho biết, suốt một ngày chạy xe bồn dung tích 15.000 lít đi nhiều cây xăng trên địa bàn cũng chỉ gom được khoảng 9.000 lít, vừa đủ vận hành thiết bị cơ giới trong khoảng 2 ngày.

Tại Phú Quốc, hàng loạt dự án giao thông và hạ tầng lưu trú phục vụ Tuần lễ Cấp cao APEC 2027 đang bước vào giai đoạn thi công cao điểm cũng đã xuất hiện tình trạng thiếu hụt cục bộ dầu diesel. Một số nhà thầu buộc phải “gom từng lít dầu” để duy trì hoạt động của hàng trăm thiết bị cơ giới.

Một trong những công trường chịu ảnh hưởng rõ rệt nhất là Dự án tuyến đường ĐT975 - tuyến giao thông huyết mạch kết nối các khu vực phát triển hạ tầng APEC tại Phú Quốc.

Theo ông Hoàng Hương Sơn, Chỉ huy trưởng công trường của nhà thầu An Phát, trong khoảng 3 - 4 ngày gần đây, nguồn cung dầu diesel tại Đặc khu Phú Quốc trở nên đặc biệt căng thẳng.

“Hôm nay chúng tôi chỉ lấy được khoảng 2.000 lít dầu, còn ngày mai thì chưa biết có tiếp tục mua được hay không”, ông Sơn cho biết vào chiều 9/3.

Theo đại diện nhà thầu, toàn tuyến ĐT975 hiện cần khoảng 25.000 lít dầu diesel mỗi ngày để vận hành hệ thống máy móc thi công. Tuy nhiên, trong khoảng một tuần trở lại đây, tổng lượng dầu được cung cấp cho hai đơn vị thi công trên tuyến chỉ dao động khoảng 2.000 - 4.000 lít/ngày, tương đương khoảng 10% nhu cầu thực tế. Nếu trước đây dự án được tổ chức thi công với cường độ 3 ca, 4 kíp liên tục thì hiện nay nhiều hạng mục buộc phải thi công cầm chừng.

Tại Dự án mở rộng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc - một trong những công trình hạ tầng trọng điểm phục vụ Tuần lễ Cấp cao APEC 2027 - theo kế hoạch, hạng mục đường cất hạ cánh số 2 của dự án phải hoàn thành vào ngày 30/6.

Tuy nhiên, ông Lê Vũ Minh Quang, Chỉ huy trưởng nhà thầu ACC tham gia thi công đường cất hạ cánh số 2 và sân đỗ tàu bay, cho biết đơn vị hiện chỉ còn lượng dầu dự trữ đủ dùng khoảng một ngày rưỡi cho khoảng 100 đầu thiết bị cơ giới, nếu tính từ ngày 9/3.

“Chúng tôi đã liên hệ nhiều nhà cung cấp khác nhau, nhưng mỗi lần chỉ gom được khoảng 6.000 lít và cũng chưa có đơn vị nào cam kết cung cấp ổn định”, ông Quang cho biết.

Nếu tình trạng thiếu dầu kéo dài, toàn bộ hệ thống máy móc thi công trên công trường có thể buộc phải dừng hoạt động. Hiện tại công trường đang có khoảng 250 công nhân trực tiếp thi công, cùng đội ngũ cán bộ kỹ thuật, quản lý, tổng cộng khoảng 400 người.

“Nếu công trường phải dừng thi công vài ngày đến một tuần vì thiếu nhiên liệu thì việc giữ chân nhân công sẽ rất khó khăn. Người lao động có thể rời công trường để chuyển sang các dự án khác, khi cần huy động lại sẽ rất khó”, ông Quang nói.